લોકસભામાં ગુંજ્યો બેંક મર્જરનો મુદ્દો: પંકજ ચૌધરીએ ફગાવી અફવાઓ, હાલમાં બેંકોના એકીકરણની કોઈ યોજના નથી
છેલ્લા કેટલાક સમયથી બેંકિંગ ક્ષેત્રે અને ખાસ કરીને સરકારી બેંકો (PSU Banks) ના ખાનગીકરણ કે વિલીનીકરણને લઈને અનેક અટકળો ચાલી રહી હતી. શું ફરીથી કેટલીક સરકારી બેંકોનું અસ્તિત્વ ભૂંસાશે અને નવી મોટી બેંકો બનશે? આ પ્રશ્ન સામાન્ય જનતાથી લઈને બેંક કર્મચારીઓ સુધી દરેકના મનમાં હતો. જોકે, હવે આ મામલે કેન્દ્ર સરકાર તરફથી એક મહત્વપૂર્ણ અને સ્પષ્ટ સ્પષ્ટતા આવી ગઈ છે, જેનાથી તમામ અટકળો પર વિરામ લાગી ગયું છે.
લોકસભામાં પૂછવામાં આવેલા એક પ્રશ્નના જવાબમાં સરકારે પોતાની સ્થિતિ સ્પષ્ટ કરી દીધી છે. આ અહેવાલમાં આપણે જાણીશું કે નાણા રાજ્ય મંત્રીએ વિલીનીકરણ અને FDI (ફોરેન ડાયરેક્ટ ઇન્વેસ્ટમેન્ટ) ને લઈને શું મોટી વાત કહી છે.
સરકારી બેંકોનું વિલીનીકરણ: અત્યારે કોઈ પ્લાન નથી
નાણા રાજ્ય મંત્રી પંકજ ચૌધરીએ સોમવારે લોકસભામાં લેખિત પ્રશ્નના ઉત્તરમાં સ્પષ્ટપણે જણાવ્યું હતું કે, હાલમાં જાહેર ક્ષેત્રની બેંકો (PSBs) ના વિલીનીકરણ કે એકીકરણને લઈને સરકાર સમક્ષ કોઈ પણ પ્રસ્તાવ વિચારાધીન નથી.
તેમણે ઉમેર્યું હતું કે, અગાઉ જે બેંકોના વિલીનીકરણ કરવામાં આવ્યા હતા, તેનાથી બેંકિંગ ક્ષેત્રને મજબૂત સ્પર્ધાત્મક બેંકો બનાવવામાં મદદ મળી છે. અગાઉના વિલીનીકરણને કારણે બેંકો વચ્ચે વ્યાપક તાલમેલ સાધવામાં સફળતા મળી છે અને બેંકોની કાર્યક્ષમતામાં પણ વધારો થયો છે. પરંતુ, ભવિષ્યમાં નવી બેંકોનું વિલીનીકરણ કરવાની હાલમાં કોઈ યોજના સરકાર પાસે નથી.
FDI ની મર્યાદા વધારવાની અટકળો પણ ફગાવી
બેંકિંગ ક્ષેત્રમાં માત્ર વિલીનીકરણ જ નહીં, પણ વિદેશી રોકાણ એટલે કે FDI ની મર્યાદાને લઈને પણ અનેક ચર્ચાઓ ચાલી રહી હતી. બજારમાં એવી અફવાઓ હતી કે સરકાર PSU બેંકોમાં વિદેશી રોકાણની મર્યાદા વધારીને ખાનગી રોકાણકારોને આકર્ષવા માંગે છે.
નાણા રાજ્ય મંત્રીએ આ અંગે પણ સ્પષ્ટતા કરતા જણાવ્યું કે, સરકારી બેંકોમાં FDI ની મર્યાદા વર્તમાન 20 ટકાથી વધારીને 49 ટકા કરવાનો કોઈ પણ પ્રસ્તાવ સરકાર પાસે નથી. આ નિવેદન બાદ એ સ્પષ્ટ થઈ ગયું છે કે સરકાર હાલમાં બેંકોનું નિયંત્રણ પોતાના હાથમાં રાખવા અને વર્તમાન માળખામાં કોઈ મોટો ફેરફાર કરવાના મૂડમાં નથી.
અગાઉના વિલીનીકરણથી શું ફાયદો થયો?
સરકારે સ્વીકાર્યું છે કે વિલીનીકરણની પ્રક્રિયાથી બેંકિંગ ઈકોસિસ્ટમને મોટો ફાયદો થયો છે. વર્ષ 2017 માં દેશમાં કુલ 27 જાહેર ક્ષેત્રની બેંકો હતી, જે વિલીનીકરણ બાદ હવે ઘટીને 12 થઈ ગઈ છે. આ પ્રક્રિયા પાછળના મુખ્ય ઉદ્દેશ્યો નીચે મુજબ હતા:
-
ગ્લોબલ સાઈઝની બેંકો: ભારતીય બેંકો વૈશ્વિક સ્તરે સ્પર્ધા કરી શકે તેટલી મોટી બને.
-
ખર્ચમાં ઘટાડો: વિલીનીકરણ બાદ વહીવટી ખર્ચમાં ઘટાડો થયો અને ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ વધ્યો.
-
NPA પર નિયંત્રણ: બેંકોની બેડ લોન (NPA) મેનેજમેન્ટમાં સુધારો થયો છે.
-
ગ્રાહક સુવિધા: મોટી બેંકો પાસે વધુ સંસાધનો હોવાથી તેઓ ગ્રાહકોને વધુ સારી ડિજિટલ સેવાઓ આપી શક્યા છે.
બેંક ગ્રાહકો અને કર્મચારીઓ માટે શું છે સંદેશ?
સરકારના આ જવાબથી બે બાબતો સ્પષ્ટ થાય છે. પ્રથમ એ કે, બેંક કર્મચારીઓએ તેમની નોકરી કે બેંકના અસ્તિત્વને લઈને ડરવાની જરૂર નથી. બીજું એ કે, ગ્રાહકો માટે પણ હાલમાં કોઈ બેંકના નામ, IFSC કોડ કે ચેકબુક બદલાવવાની ઝંઝટ આવવાની નથી.
સરકાર હવે બેંકોના કદ વધારવાને બદલે તેમની ગુણવત્તા (Quality) અને નફાકારકતા (Profitability) પર વધુ ધ્યાન આપી રહી છે. તાજેતરના ત્રિમાસિક પરિણામોમાં લગભગ તમામ સરકારી બેંકોએ શાનદાર નફો નોંધાવ્યો છે, જે સરકારની વ્યૂહરચનાની સફળતા દર્શાવે છે.
