ઈરાનની ‘શરતોની જાળ’માં ફસાઈ શાંતિ મંત્રણા; ટ્રમ્પ સામે માંગ્યું યુદ્ધ વળતર અને હોર્મુઝ પર પૂર્ણ નિયંત્રણ
વૈશ્વિક રાજકારણના આકાશમાં શાંતિના વાદળો ફરી ઘેરાવા લાગ્યા છે. એક તરફ રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ ‘વિજય’ અને ‘ભેટ’ના દાવા કરી રહ્યા છે, તો બીજી તરફ તેહરાનથી આવતા સમાચારોએ આશા પર પાણી ફેરવી દીધું છે. અમેરિકા-ઇઝરાયલ-ઈરાન યુદ્ધના ૨૬મા દિવસે વાટાઘાટોનું ટેબલ હવે ‘શરતોના જંગ’માં ફેરવાઈ ગયું છે. ઈરાનની કડક માંગણીઓએ ટ્રમ્પ પ્રશાસનને મૂંઝવણમાં મૂકી દીધું છે કે શું આ ખરેખર શાંતિનો માર્ગ છે કે પછી નવી મુસીબતનું આમંત્રણ?
વિશ્વ આખાની નજર અત્યારે અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેની શાંતિ વાટાઘાટો પર ટકેલી છે, પરંતુ જમીની હકીકત કંઈક અલગ જ વાર્તા કહી રહી છે. ૨૬ દિવસથી ચાલી રહેલા ભયાનક સંઘર્ષ બાદ ઈરાને મધ્યસ્થી દેશો (ઓમાન, કતાર અને પાકિસ્તાન) મારફતે અમેરિકા સમક્ષ જે માંગણીઓ રજૂ કરી છે, તે અત્યંત કઠિન હોવાનું મનાય છે. તેહરાને સ્પષ્ટ કરી દીધું છે કે ભૂતકાળમાં ટ્રમ્પ દ્વારા મળેલા ‘દગા’ને ધ્યાનમાં રાખીને તેઓ આ વખતે કાચી પોચી વાતોમાં નહીં આવે.
ઈરાનની ૪ મુખ્ય અને કઠોર માંગણીઓ
ઈરાને આ વખતે રક્ષણાત્મક નહીં પણ આક્રમક વલણ અપનાવતા નીચે મુજબની શરતો મૂકી છે: ૧. લેખિત સુરક્ષા ગેરંટી: અમેરિકા અને ઈઝરાયલે લેખિતમાં ખાતરી આપવી પડશે કે ભવિષ્યમાં ઈરાન પર ક્યારેય સૈન્ય હુમલો કરવામાં આવશે નહીં. ૨. યુદ્ધ વળતર: યુદ્ધ દરમિયાન ઈરાનના સૈન્ય મથકો અને ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરને થયેલા નુકસાન માટે અમેરિકા અને તેના સાથી દેશોએ સંપૂર્ણ આર્થિક વળતર ચૂકવવું પડશે. ૩. હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ પર એકાધિકાર: વ્યૂહાત્મક રીતે મહત્વની હોર્મુઝની સામુદ્રધુની પર ઈરાન પોતાનું સંપૂર્ણ અને ઔપચારિક નિયંત્રણ ઈચ્છે છે, જેમાં શત્રુ દેશોના જહાજો પર કડક પ્રતિબંધો રહેશે. ૪. મિસાઈલ કાર્યક્રમની આઝાદી: ઈરાને સ્પષ્ટ કર્યું છે કે તેના બેલિસ્ટિક મિસાઈલ અને ડ્રોન ટેકનોલોજી પર કોઈ પણ પ્રકારના આંતરરાષ્ટ્રીય નિયંત્રણો સ્વીકારવામાં આવશે નહીં.
ટ્રમ્પના દાવા અને ઈરાનનો ઈનકાર
ગઈકાલે રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પે ઓવલ ઓફિસમાંથી દાવો કર્યો હતો કે ઈરાન પરમાણુ શસ્ત્રો ન બનાવવા સંમત થયું છે. જોકે, ઈરાની વિદેશ મંત્રાલયે આ દાવાને નકારી કાઢતા કહ્યું છે કે અમેરિકા સાથે કોઈ પણ સીધી વાતચીત થઈ રહી નથી. ઈરાને વાટાઘાટકાર તરીકે જે.ડી. વાન્સ પર વિશ્વાસ વ્યક્ત કર્યો છે, જ્યારે જેરેડ કુશનરની ટીમ સાથેની બેઠકો નિષ્ફળ રહી હોવાનું જણાવ્યું છે.
ભારતની ચિંતા અને પીએમ મોદીની ભૂમિકા
ભારત માટે આ યુદ્ધનો અંત આવવો અત્યંત અનિવાર્ય છે. વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પ સાથે ટેલિફોનિક વાતચીત કરીને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટને સુરક્ષિત રાખવા અને વહેલી તકે શાંતિ સ્થાપવા અપીલ કરી છે. ભારતનો ૮૦% તેલ પુરવઠો આ માર્ગેથી આવે છે, તેથી તેલના વધતા ભાવ ($૯૪-$૯૭ પ્રતિ બેરલ) ભારતીય અર્થતંત્ર માટે પડકારરૂપ બની રહ્યા છે.
વર્તમાન સ્થિતિ: મંત્રણા વચ્ચે પણ મિસાઈલ હુમલા જારી
શાંતિની વાતો વચ્ચે પણ જંગ મેદાનમાં હુમલા અટક્યા નથી. હિઝબુલ્લાહે ઈઝરાયલના હાઇફા પર ૩૦થી વધુ રોકેટ છોડ્યા છે, જ્યારે ઈઝરાયલે ઈરાનના શિરાઝ એરપોર્ટ અને લશ્કરી ઠેકાણાઓ પર બોમ્બમારો ચાલુ રાખ્યો છે. ટ્રમ્પે ધમકી આપી છે કે જો ઈરાન ટૂંક સમયમાં કોઈ સમજૂતી પર નહીં આવે, તો તેના પાવર પ્લાન્ટ્સ પર ફરીથી હુમલો કરવામાં આવશે.
ઈરાનની કડક માંગણીઓએ શાંતિની આશાને ધૂંધળી કરી દીધી છે. આવતીકાલે ૨૬ માર્ચે રામ નવમી છે, ત્યારે ભારત સહિત સમગ્ર વિશ્વ પ્રાર્થના કરી રહ્યું છે કે આ ‘અહંકારના જંગ’માં કોઈ મધ્યમ માર્ગ નીકળે અને વૈશ્વિક અર્થતંત્રને મોટી હોનારતમાંથી બચાવી શકાય.
