RBI ને ૨૦૩૧ સુધી મોંઘવારી ૪% પર રોકી રાખવાનું મિશન; કેન્દ્ર સરકારે જાહેર કર્યો આર્થિક સુરક્ષાનો પાંચ વર્ષનો પ્લાન
૨૬ માર્ચ, ૨૦૨૬ની સવારે જ્યારે ભારત નવા નાણાકીય વર્ષના સ્વાગતની તૈયારી કરી રહ્યું છે, ત્યારે અર્થતંત્રના મોરચેથી એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ અને સ્થિરતા લાવનારા સમાચાર આવ્યા છે. કેન્દ્ર સરકારે આગામી પાંચ વર્ષ માટે દેશની આર્થિક દિશા નક્કી કરતા રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા (RBI) ને ‘મોંઘવારીના અંકુશ’ની મોટી જવાબદારી ફરી એકવાર સોંપી છે. ૨૦૩૧ સુધીના આ લાંબા ગાળાના લક્ષ્યાંકે રોકાણકારો અને સામાન્ય જનતામાં વિશ્વાસ જગાડ્યો છે.
ભારત સરકાર અને રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા (RBI) એ દેશની આર્થિક સ્થિરતાને વધુ મજબૂત કરવા માટે એક ઐતિહાસિક નિર્ણય લીધો છે. બુધવારે મોડી સાંજે બહાર પાડવામાં આવેલી સૂચના મુજબ, સરકારે આગામી પાંચ વર્ષ માટે એટલે કે ૩૧ માર્ચ, ૨૦૩૧ સુધી છૂટક ફુગાવા (Retail Inflation) નો લક્ષ્યાંક ૪ ટકા પર જાળવી રાખ્યો છે. આ નિર્ણયનો સીધો અર્થ એ છે કે સરકાર ઈચ્છે છે કે દેશમાં ચીજવસ્તુઓના ભાવમાં અચાનક વધારો ન થાય અને સામાન્ય માણસની ખરીદશક્તિ જળવાઈ રહે.
૨૦૩૧ સુધીની જવાબદારી અને ‘ટોલરન્સ બેન્ડ’
કેન્દ્ર સરકારે રિઝર્વ બેંક સાથે પરામર્શ કરીને ગેઝેટમાં પ્રકાશિત કર્યું છે કે ૧ એપ્રિલ, ૨૦૨૬ થી ૩૧ માર્ચ, ૨૦૩૧ સુધીના સમયગાળા માટે ફુગાવાનો લક્ષ્યાંક ૪ ટકા રહેશે. જોકે, આર્થિક ઉતાર-ચઢાવને ધ્યાનમાં રાખીને તેમાં ‘ટોલરન્સ બેન્ડ’ રાખવામાં આવ્યો છે. આ અંતર્ગત મોંઘવારીનો દર વધુમાં વધુ ૬ ટકા અને ઓછામાં ઓછો ૨ ટકા સુધી રહી શકે છે. જો ફુગાવો સતત ત્રણ ક્વાર્ટર સુધી ૬ ટકાની ઉપર અથવા ૨ ટકાની નીચે જાય, તો RBI એ સરકારને જવાબ આપવો પડે છે.
૨૦૧૬ થી ચાલી આવતી પરંપરા
ભારતે ફુગાવાને નિયંત્રિત કરવાની આ ઔપચારિક જવાબદારી ૨૦૧૬ માં RBI ને સોંપી હતી. ત્યારે પ્રથમ વખત ૫ વર્ષ માટે ૪ ટકાનો લક્ષ્યાંક અપાયો હતો. ત્યારબાદ ૨૦૨૧ માં તેને ફરીથી ૫ વર્ષ માટે લંબાવવામાં આવ્યો અને હવે ૨૦૨૬ થી ૨૦૩૧ સુધી ત્રીજી વખત આ જ લક્ષ્યાંક જાળવી રાખવામાં આવ્યો છે. છેલ્લા એક દાયકાના આંકડા જોઈએ તો, લગભગ ૭૫% સમય સુધી RBI મોંઘવારીને આ નિર્ધારિત મર્યાદામાં રાખવામાં સફળ રહી છે, માત્ર કોરોના કાળના અસાધારણ વર્ષોમાં જ આ અંકુશ થોડો ખોરવાયો હતો.
તાજેતરના આંકડા અને MPC ની બેઠક
ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૬ ના લેટેસ્ટ ડેટા મુજબ, દેશમાં છૂટક ફુગાવો ૩.૨૧ ટકા નોંધાયો છે, જે જાન્યુઆરીમાં ૨.૭૪ ટકા હતો. જોકે આ આંકડો વધ્યો છે, પરંતુ તે સરકાર દ્વારા નિર્ધારિત ૪ ટકાના લક્ષ્યાંકથી નીચે હોવાથી અર્થશાસ્ત્રીઓ તેને સારો સંકેત માની રહ્યા છે.
નવા નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૬-૨૭ ની પ્રથમ નાણાકીય નીતિ સમિતિ (MPC) ની બેઠક ૬ એપ્રિલથી શરૂ થવા જઈ રહી છે. ૮ એપ્રિલે જ્યારે RBI ના ગવર્નર વ્યાજ દરો અંગે જાહેરાત કરશે, ત્યારે આ ૪ ટકાના લક્ષ્યાંકને ધ્યાનમાં રાખીને જ લોન (EMI) સસ્તી થશે કે મોંઘી તે નક્કી થશે.
સામાન્ય જનતા પર અસર
જ્યારે સરકાર ફુગાવાનો લક્ષ્યાંક નીચો રાખે છે, ત્યારે તેનો સીધો ફાયદો સામાન્ય જનતાને મળે છે.
-
સ્થિર ભાવ: તેલ, દાળ અને શાકભાજી જેવા રોજિંદા વપરાશની વસ્તુઓના ભાવમાં અચાનક મોટો ઉછાળો આવવાની શક્યતા ઘટી જાય છે.
-
EMI માં રાહત: જો ફુગાવો ૪ ટકાની આસપાસ રહે, તો બેંકો વ્યાજ દરો ઘટાડી શકે છે, જેનાથી તમારા ઘર કે કારની લોનના હપ્તા ઓછા થઈ શકે છે.
-
રોકાણમાં વિશ્વાસ: સ્થિર મોંઘવારી દરને કારણે વિદેશી રોકાણકારો ભારતમાં વધુ પૈસા રોકે છે, જે રોજગારીની નવી તકો ઉભી કરે છે.
આજે ૨૬ માર્ચે જ્યારે દેશભરમાં મહાઅષ્ટમીની ઉજવણી થઈ રહી છે, ત્યારે આર્થિક ક્ષેત્રે ‘સ્થિરતા’ ના આ સમાચાર મધ્યમ વર્ગ માટે કોઈ ભેટથી ઓછા નથી. ૨૦૩૧ સુધીનો આ લાંબો રોડમેપ દર્શાવે છે કે ભારત હવે વિશ્વની ત્રીજી સૌથી મોટી અર્થવ્યવસ્થા બનવા માટે મજબૂત પાયા પર કામ કરી રહ્યું છે.
