ઈરાન-ઈઝરાયેલ જંગ રોકવા માટે ભારત પર કેમ છે ઈરાનનો ભરોસો? જાણો આ 5 મુખ્ય કારણો
ઈરાન અને ઈઝરાયેલ વચ્ચે ચાલી રહેલા સંઘર્ષની વચ્ચે ઈરાને ભારતને એક ‘ભરોસાપાત્ર ખેલાડી’ ગણાવ્યો છે. અમેરિકા અને ઈઝરાયેલ સાથે ભારતના અત્યંત ગાઢ સંબંધો હોવા છતાં, ઈરાન માને છે કે ભારત મધ્ય પૂર્વમાં શાંતિ સ્થાપવા માટે સકારાત્મક ભૂમિકા ભજવી શકે છે. ભારતની બહુપક્ષીય કૂટનીતિ અને દરેક પક્ષ સાથે સંતુલિત વાતચીત કરવાની ક્ષમતા જ તેને વિશ્વનું સૌથી વિશ્વસનીય રાષ્ટ્ર બનાવે છે.
૧. વિશ્વની પાંચમી સૌથી મોટી અર્થવ્યવસ્થા અને સ્વતંત્ર વિદેશ નીતિ
ભારત અત્યારે વિશ્વની પાંચમી સૌથી મોટી આર્થિક શક્તિ છે. ભારતની સૌથી મોટી તાકાત તેની સ્વતંત્ર વિદેશ નીતિ છે, જે કોઈ પણ મહાસત્તાના દબાણમાં આવ્યા વગર નિર્ણયો લે છે. ‘ગ્લોબલ સાઉથ’ના અવાજ તરીકે ભારતની વધતી પ્રતિષ્ઠાને કારણે ઈરાનને લાગે છે કે ભારત મોટા પાયે આંતરરાષ્ટ્રીય ડિપ્લોમેસી ચલાવી શકે છે.
૨. દબાણ છતાં વિદેશ નીતિમાં અડગતા
ભારતે હંમેશા સાબિત કર્યું છે કે તે પશ્ચિમી દેશોના દબાણમાં આવીને પોતાના સંબંધો બદલતું નથી. અમેરિકા કે ઈઝરાયેલ સાથે મજબૂત ભાગીદારી હોવા છતાં, ભારતે ઈરાન સાથે તેલની ખરીદી અને ચાબહાર જેવા મહત્વના પ્રોજેક્ટ્સ પર કામ ચાલુ રાખ્યું છે. ઈરાન ભારતની આ સિદ્ધાંત-આધારિત નીતિની પ્રશંસા કરે છે.
૩. ઈઝરાયેલ અને અમેરિકા સાથેના મજબૂત સંબંધો
આ સૌથી મહત્વનું કારણ છે. ભારત ઈઝરાયેલ પાસેથી સંરક્ષણ અને ટેકનોલોજીમાં મદદ લે છે, જ્યારે અમેરિકા સાથે વ્યૂહાત્મક ભાગીદારી ધરાવે છે. ઈરાનને વિશ્વાસ છે કે ભારત આ બંને પક્ષો સાથે ઈમાનદારીથી વાત કરી શકે છે. ભારતનો આ સંતુલિત અભિગમ જ તેને એક આદર્શ મધ્યસ્થ (Mediator) બનાવે છે.
૪. ચાબહાર બંદર અને આર્થિક હિતો
ભારત ઈરાનમાં ચાબહાર પોર્ટ વિકસાવી રહ્યું છે, જે પાકિસ્તાનને બાયપાસ કરીને અફઘાનિસ્તાન અને મધ્ય એશિયા સુધી પહોંચવાનો વૈકલ્પિક રસ્તો છે. અમેરિકી પ્રતિબંધો હોવા છતાં ભારતે આ પોર્ટ માટે ૧૦ વર્ષનો કરાર કર્યો છે. ઈરાન આ પ્રોજેક્ટને ભારત સાથેની લાંબા ગાળાની મિત્રતાના પ્રતીક તરીકે જુએ છે.
૫. અમેરિકી પ્રતિબંધો છતાં સતત સંવાદ
જ્યારે પશ્ચિમી દેશોએ ઈરાન પર કડક પ્રતિબંધો લાદ્યા હતા, ત્યારે પણ ભારત અને ઈરાન વચ્ચેના રાજદ્વારી અને વ્યાપારી સંબંધો ક્યારેય બંધ થયા નથી. ઈરાની રાજદૂતે ભારતની નિષ્પક્ષતાના વખાણ કરતા તેને એક ‘સ્થિર શક્તિ’ ગણાવી છે. તાજેતરમાં જ ઈરાને હોર્મુઝની સામુદ્રધુનીમાં ભારતીય જહાજોને સુરક્ષિત માર્ગ આપવાનું વચન આપીને સાબિત કર્યું છે કે “ભારત અમારો સાચો દોસ્ત છે.”
ભારતની આ ‘વસુધૈવ કુટુંબકમ્’ની ભાવના અને સૌને સાથે લઈને ચાલવાની નીતિ જ તેને વિશ્વ શાંતિના દૂત તરીકે સ્થાપિત કરી રહી છે.
