વર્લ્ડ હેલ્થ ડે સ્પેશિયલ: વિજ્ઞાન આટલું આગળ વધ્યું, છતાં આ 5 બીમારીઓ કેમ છે અજેય?
જ્યારે આપણે બીમાર પડીએ છીએ, ત્યારે ડોક્ટર પાસે જઈને અપેક્ષા રાખીએ છીએ કે દવા લેવાથી બધું ઠીક થઈ જશે. પરંતુ કેટલીક એવી બીમારીઓ છે જે શરીરમાં એકવાર પ્રવેશ્યા પછી ક્યારેય બહાર નીકળતી નથી. ડોક્ટરો માત્ર તેને નિયંત્રિત (Control) કરી શકે છે, પણ તેને ખતમ કરી શકતા નથી.
1. પાર્કિન્સન્સ (Parkinson’s Disease)
પાર્કિન્સન્સ એ મગજ અને નર્વસ સિસ્ટમ સાથે જોડાયેલી એક ગંભીર બીમારી છે. આ રોગમાં શરીરના સ્નાયુઓ પરનો કાબૂ ગુમાવવો પડે છે.
- લક્ષણો: હાથ-પગમાં ધ્રુજારી આવવી, ચાલવાની ગતિ ધીમી પડી જવી, સંતુલન જાળવવામાં મુશ્કેલી અને ક્યારેક બોલવામાં પણ તકલીફ થવી.
- કેમ ઇલાજ નથી?: આ બીમારીમાં મગજના એ કોષો નાશ પામે છે જે ‘ડોપામાઇન’ ઉત્પન્ન કરે છે. વિજ્ઞાન પાસે હજુ એવી કોઈ પદ્ધતિ નથી જે આ કોષોને ફરી જીવંત કરી શકે. ફિઝિયોથેરેપી અને દવાઓથી દર્દીનું જીવન થોડું સરળ બનાવી શકાય છે, પણ બીમારી મટાડી શકાતી નથી.
2. એચઆઈવી/એડ્સ (HIV/AIDS)
HIV એ એક એવો વાયરસ છે જે સીધો શરીરની રોગપ્રતિકારક શક્તિ (Immune System) પર હુમલો કરે છે. જો તેની સમયસર સારવાર ન કરવામાં આવે, તો તે એડ્સમાં ફેરવાય છે.
- સ્થિતિ: એન્ટીરેટ્રોવાયરલ થેરાપી (ART) દ્વારા અત્યારે HIV ના દર્દીઓ સામાન્ય અને લાંબુ જીવન જીવી શકે છે.
- પડકાર: આ વાયરસ શરીરમાં એવા સ્થળોએ છુપાઈ જાય છે જ્યાં દવાઓ પહોંચી શકતી નથી. તેથી, આ વાયરસને લોહીમાંથી તો ઓછો કરી શકાય છે, પણ શરીરની બહાર કાઢી શકાતો નથી.
3. ટાઇપ-1 ડાયાબિટીસ (Type 1 Diabetes)
આ એક ‘ઓટોઇમ્યુન’ રોગ છે, જે મોટાભાગે નાની ઉંમરે અથવા વારસાગત જોવા મળે છે.
- સમસ્યા: આ બીમારીમાં શરીરનું પોતાનું જ રક્ષણ તંત્ર સ્વાદુપિંડ (Pancreas) ના એ કોષોને નષ્ટ કરી દે છે જે ઇન્સ્યુલિન બનાવે છે. ઇન્સ્યુલિન વગર શરીર ખાંડને પચાવી શકતું નથી.
- કેમ અસાધ્ય છે?: મેડિકલ સાયન્સ હજુ એ સમજી શક્યું નથી કે શરીર પોતાનું જ નુકસાન કેમ કરવા લાગે છે. દર્દીએ આખી જિંદગી ઇન્સ્યુલિનના ઇન્જેક્શન પર નિર્ભર રહેવું પડે છે.
4. ઓટો-ઇમ્યુન બીમારીઓ (સોરાયસીસ અને સંધિવા)
આવી બીમારીઓમાં આપણું ઇમ્યુન સિસ્ટમ ભ્રમિત થઈ જાય છે અને હેલ્ધી સેલ્સ (તંદુરસ્ત કોષો) ને દુશ્મન સમજી તેના પર હુમલો કરે છે.
- સોરાયસીસ: ત્વચા પર લાલ ચકામાં અને ખંજવાળ આવવી.
- સંધિવા (Rheumatoid Arthritis): સાંધામાં અસહ્ય દુખાવો અને સોજો આવવો.
- સારવાર: સ્ટીરોઈડ્સ અને અન્ય દવાઓથી સોજો ઘટાડી શકાય છે, પરંતુ જો દવા બંધ કરવામાં આવે તો લક્ષણો ફરી દેખાય છે. આ બીમારીઓનું કોઈ વેક્સિન કે ચોક્કસ ઈલાજ નથી.
5. મલ્ટિપલ સ્ક્લેરોસિસ (Multiple Sclerosis)
આ રોગમાં શરીરની રોગપ્રતિકારક શક્તિ ચેતાતંતુઓ (Nerves) ના રક્ષણાત્મક પડને નુકસાન પહોંચાડે છે.
- અસર: આના કારણે મગજ અને શરીરના અન્ય ભાગો વચ્ચેનો સંપર્ક તૂટી જાય છે. દર્દીને દ્રષ્ટિની સમસ્યા, ભારે નબળાઈ અને ચાલવામાં તકલીફ જેવી સમસ્યાઓ થાય છે.
- વાસ્તવિકતા: દવાઓ દ્વારા રોગની ઝડપ ધીમી કરી શકાય છે, પણ જ્ઞાનતંતુઓને થયેલું નુકસાન ફરીથી ઠીક કરી શકાતું નથી.
શું આ બીમારીઓથી બચવું શક્ય છે?
ભલે આ પાંચ બીમારીઓનો પક્કો ઇલાજ નથી, પણ યોગ્ય જીવનશૈલી દ્વારા આપણે ઘણા જોખમોને ટાળી શકીએ છીએ.
- નિયમિત તપાસ: વહેલી નિદાન થવાથી મોટાભાગની બીમારીઓને કાબૂમાં રાખી શકાય છે.
- તંદુરસ્ત આહાર: ઘરનું શુદ્ધ ભોજન અને પૂરતું પાણી પીવાની આદત કેળવો.
- વ્યાયામ: શારીરિક પ્રવૃત્તિ ઇમ્યુન સિસ્ટમને મજબૂત બનાવે છે.
- તણાવ મુક્તિ: માનસિક શાંતિ માટે યોગ અને મેડિટેશનનો સહારો લો.
