સુપ્રીમ કોર્ટનો મોટો નિર્ણય: દલીલો દરમિયાન ‘બાસ્ટર્ડ’ શબ્દનો પ્રયોગ કરવો એ ગુનો નથી
તાજેતરમાં સુપ્રીમ કોર્ટે ભારતીય દંડ સંહિતા (IPC) ની કલમ 294(બી) હેઠળ નોંધાયેલા એક કેસમાં ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ ચુકાદો આપ્યો છે. સર્વોચ્ચ અદાલતે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે જો કોઈ વ્યક્તિ દલીલ કે બોલાચાલી દરમિયાન ‘બાસ્ટર્ડ’ (Bastard) જેવા શબ્દો અથવા ગાળોનો પ્રયોગ કરે છે, તો તેને આ કલમ હેઠળ ‘અશ્લીલતા’ (Obscenity) ગણી શકાય નહીં. આ નિર્ણય સાથે કોર્ટે આરોપીઓને મોટી રાહત આપી છે અને તેમની સજા રદ કરી દીધી છે.
શું હતો સમગ્ર મામલો?
આ વિવાદ એક પારિવારિક મિલકત સાથે જોડાયેલો હતો. મિલકતની સરહદ (બાઉન્ડ્રી) ને લઈને ચાલી રહેલા વિવાદમાં બે પક્ષો વચ્ચે ઉગ્ર બોલાચાલી થઈ હતી. આરોપ હતો કે આ દરમિયાન આરોપીઓએ ‘બાસ્ટર્ડ’ શબ્દનો ઉપયોગ કર્યો હતો. આ મામલે મદ્રાસ હાઈકોર્ટે આરોપીઓને કલમ 294(બી) હેઠળ દોષિત ઠેરવ્યા હતા. હાઈકોર્ટના આ આદેશને સુપ્રીમ કોર્ટમાં પડકારવામાં આવ્યો હતો. જસ્ટિસ પી.એસ. નરસિમ્હા અને જસ્ટિસ મનોજ મિશ્રાની બેન્ચે આ અરજી પર સુનાવણી કરી હતી.
સુપ્રીમ કોર્ટે ચુકાદામાં શું કહ્યું?
બેન્ચે આદેશમાં જણાવ્યું હતું કે, કલમ 294(બી) હેઠળ કોઈ શબ્દને ગુનો માનવા માટે તેમાં ‘જાતીય તત્વ’ (Sexual Element) હોવું જરૂરી છે. કોર્ટે નોંધ્યું કે:
“માત્ર ‘બાસ્ટર્ડ’ શબ્દનો ઉપયોગ કરવો એ કોઈ વ્યક્તિમાં કામુક ઇચ્છાઓ જગાડવા માટે પૂરતું નથી. ખાસ કરીને આજના સમયમાં, જ્યારે ઉગ્ર ચર્ચાઓ કે દલીલો દરમિયાન આવા શબ્દોનો પ્રયોગ સામાન્ય બની ગયો છે. તેથી, IPC ની કલમ 294(બી) હેઠળ આપવામાં આવેલી સજા યોગ્ય નથી.”
અશ્લીલતાની વ્યાખ્યા પર કોર્ટની સ્પષ્ટતા
કોર્ટે સુનાવણી દરમિયાન જૂના કેસોના સંદર્ભ પણ આપ્યા હતા. પીઠે જણાવ્યું કે ભારતીય દંડ સંહિતામાં ‘અશ્લીલ’ શબ્દની કોઈ ચોક્કસ વ્યાખ્યા આપવામાં આવી નથી. જોકે, અગાઉના ચુકાદાઓ મુજબ, અશ્લીલતાનો સંબંધ એવી બાબતો સાથે છે જે જાતીય કે કામુક લાગણીઓ જગાડે છે.
કોર્ટના મતે, રસ્તા પર કે મિલકતના વિવાદમાં આપવામાં આવતી ગાળો કે અપશબ્દો સાંભળનારના મનમાં કોઈ જાતીય લાગણી પેદા કરતા નથી, તેથી તેને આ કલમ હેઠળ ગુનો ગણી શકાય નહીં.
કલમ 294(બી) શું છે?
સામાન્ય રીતે આ કલમ જાહેર સ્થળોએ અશ્લીલ કૃત્યો કરવા અથવા અશ્લીલ ગીતો કે શબ્દો બોલવા બદલ લાગુ કરવામાં આવે છે. પરંતુ સુપ્રીમ કોર્ટના આ લેટેસ્ટ સ્ટેન્ડથી હવે એ સ્પષ્ટ થયું છે કે દરેક પ્રકારની ગાળાગાળીને અશ્લીલતાના દાયરામાં લાવી શકાશે નહીં.
