શેરડીનો રસ બન્યો ‘VIP’ ડ્રિંક! યુરોપમાં એક ગ્લાસની કિંમત જાણીને તમે કોકા-કોલા પીવાનું ભૂલી જશો
ઉનાળાની બપોર હોય અને સામે બરફના ટુકડા સાથે ઠંડા-ઠંડા શેરડીના રસનો ગ્લાસ હોય—ભારતીયો માટે આનાથી મોટી રાહત કદાચ બીજું કોઈ ડ્રિંક ન આપી શકે. ભારતની દરેક ગલી, નાકા અને ચાર રસ્તા પર શેરડીના રસની ચીચોડી (લારી) જોવી એ સામાન્ય વાત છે. અહીં 10 થી 20 રૂપિયામાં તાજો રસ મળી જાય છે, જે તરસ છીપાવવાની સાથે શરીરને તરત જ એનર્જી પણ આપે છે. પરંતુ શું તમે ક્યારેય વિચાર્યું છે કે ભારતનું આ સસ્તું અને ‘દેશી’ પીણું જ્યારે સાત સમંદર પાર યુરોપ પહોંચે છે, ત્યારે તેની કિંમત શું હોય છે?
તાજેતરમાં સોશિયલ મીડિયા પર વાયરલ થયેલા વીડિયો અને રિપોર્ટ્સએ સૌને ચોંકાવી દીધા છે. ભારતમાં જેને આપણે ‘ગરીબોનું કોકા-કોલા’ કહીએ છીએ, તે યુરોપના દેશોમાં કોઈ ‘લક્ઝરી વાઈન’ કે મોંઘા ‘મોકટેલ’ ની જેમ વેચાઈ રહ્યો છે. અહીં તેની કિંમત ભારત કરતા 25 ગણી વધુ સુધી પહોંચી ગઈ છે.
યુરોપમાં શેરડીના રસનો ‘શાહી’ રેટ
યુરોપના બજારો અને સ્ટ્રીટ ફેર્સમાં શેરડીના રસની ડિમાન્ડ ખૂબ જ ઝડપથી વધી છે. સોશિયલ મીડિયા પર સામે આવેલા વીડિયો અનુસાર, ત્યાં શેરડીના રસના એક ગ્લાસની કિંમત 2 યુરોથી લઈને 5 યુરો સુધી છે.
જો તેને ભારતીય ચલણ (INR) માં ફેરવીએ, તો:
-
2 યુરો: લગભગ ₹180
-
5 યુરો: લગભગ ₹450 થી ₹540
નવાઈની વાત એ છે કે જ્યાં ભારતમાં ₹20 માં મોટો ગ્લાસ ભરીને રસ મળે છે, ત્યાં યુરોપના બર્લિન કે પેરિસ જેવા શહેરોમાં તેના એક નાના ગ્લાસ માટે તમારે ₹500 થી વધુ ખર્ચવા પડી શકે છે. ત્યાં તેને કોઈ સામાન્ય સ્ટ્રીટ જ્યુસની જેમ નહીં, પણ એક ‘પ્રીમિયમ હેલ્થ ડ્રિંક’ કે ‘એનર્જી બૂસ્ટર’ તરીકે પીરસવામાં આવે છે. ઘણીવાર તેને ફુદીનો, લીંબુ અને આદુ સાથે ‘શેરડી-મોકટેલ’ બનાવીને VIP અંદાજમાં પીરસવામાં આવે છે.
આખરે યુરોપમાં આટલી મોંઘી કેમ છે શેરડી?
હવે સવાલ એ થાય છે કે જે વસ્તુ ભારતમાં આટલી સસ્તી છે, તે ત્યાં આટલી મોંઘી કેમ થઈ જાય છે? તેની પાછળ ઘણા ભૌગોલિક અને આર્થિક કારણો છે:
-
આબોહવાની મર્યાદા: શેરડીની ખેતી માટે પુષ્કળ સૂર્યપ્રકાશ, વધુ પાણી અને ગરમ આબોહવાની જરૂર હોય છે. યુરોપના મોટાભાગના દેશોમાં ઠંડુ વાતાવરણ રહે છે અને ત્યાંની જમીન શેરડીની ખેતી માટે અનુકૂળ નથી. આ કારણે યુરોપ પોતાની શેરડી પોતે ઉગાડી શકતું નથી.
-
લાંબી સપ્લાય ચેઈન અને ઈમ્પોર્ટ કોસ્ટ: યુરોપમાં શેરડી મુખ્યત્વે બ્રાઝિલ, થાઈલેન્ડ અને ક્યારેક આફ્રિકન દેશોમાંથી આયાત કરવામાં આવે છે. હજારો માઈલ દૂરથી શેરડીને કન્ટેનરમાં ભરીને યુરોપ લાવવી ઘણી મોંઘી પડે છે. આમાં ટ્રાન્સપોર્ટેશન કોસ્ટ, કસ્ટમ ડ્યુટી અને શિપિંગ ચાર્જિસ ઉમેરાતા શેરડીની મૂળ કિંમત અનેકગણી વધી જાય છે.
-
શેરડીને સુરક્ષિત રાખવી (Logistics): શેરડી એવો પાક છે જે કપાયાના થોડા સમય પછી પોતાની મીઠાશ અને ભેજ ગુમાવવા લાગે છે. તેને લાંબા સમય સુધી તાજી રાખવા માટે કોલ્ડ સ્ટોરેજ અને ખાસ પેકિંગની જરૂર પડે છે. યુરોપના બજારો સુધી પહોંચતા-પહોંચતા તેની હેન્ડલિંગ કોસ્ટ ખૂબ વધી જાય છે.
-
મશીનો અને વીજળીનો ખર્ચ: ભારતમાં આપણે હાથથી ચાલતા કે ડીઝલથી ચાલતા જૂના મશીનોનો ઉપયોગ કરીએ છીએ, પરંતુ યુરોપમાં હાઈજીન સ્ટાન્ડર્ડ્સ ખૂબ જ કડક છે. ત્યાં જ્યુસ કાઢવા માટે ખાસ પ્રકારના સ્ટેનલેસ સ્ટીલ મશીનોનો ઉપયોગ થાય છે, જે વીજળીથી ચાલે છે. ત્યાં વીજળીના દરો અને મજૂરી ખર્ચ ભારત કરતા ક્યાંય વધુ છે.
બર્લિન અને લંડનમાં ‘હેલ્થ ડ્રિંક’ નો ક્રેઝ
જર્મનીની રાજધાની બર્લિન જેવા શહેરોમાં ઉનાળા દરમિયાન શેરડીના રસના સ્ટોલ પર લાંબી કતારો જોવા મળે છે. વિદેશી લોકો તેને ‘નેચરલ સુગર’ અને ‘વિટામિનનો ખજાનો’ માનીને ખૂબ પસંદ કરી રહ્યા છે. યુરોપના લોકો હવે પ્રોસેસ્ડ સુગર અને સોડાવાળા ડ્રિંક્સ છોડીને કુદરતી વિકલ્પો તરફ વળી રહ્યા છે, અને શેરડી આ યાદીમાં ટોચ પર છે.
આ જ કારણ છે કે શેરડીનો રસ ત્યાં એક ‘નીશ માર્કેટ’ (Niche Market) નો હિસ્સો બની ગયો છે. તેને પીનારા લોકો તેને એક ‘સુપરફૂડ’ તરીકે જુએ છે અને તેના માટે ઊંચી કિંમત ચૂકવવા પણ તૈયાર રહે છે.
આ સમાચાર આપણને એ વિચારવા મજબૂર કરે છે કે ભારત પાસે એવા કેટલાય કુદરતી ખજાના છે જેને આપણે બહુ સામાન્ય માનીએ છીએ, પરંતુ સમગ્ર વિશ્વમાં તેની જબરદસ્ત કદર છે. હળદર વાળું દૂધ (Turmeric Latte) હોય કે હવે શેરડીનો રસ—ભારતનું ખાણીપીણી વૈશ્વિક સ્તરે પોતાની ઓળખ બનાવી રહ્યું છે.
