વિશ્વ યુદ્ધની આશંકા? હોર્મુઝમાં અમેરિકાની નાકેબંધી સામે ચીનની લાલ આંખ, મધ્ય-પૂર્વમાં સ્થિતિ સ્ફોટક
વિશ્વના સૌથી મહત્વપૂર્ણ દરિયાઈ વેપાર માર્ગ એવા ‘હોર્મુઝની સામુદ્રધુની’ ને લઈને ફરી એકવાર મહાસત્તાઓ સામસામે આવી ગઈ છે. અમેરિકાના પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે આ વ્યૂહાત્મક માર્ગની નાકેબંધી કરવાની ધમકી આપી છે, જેના જવાબમાં ચીને આકરા શબ્દોમાં ચેતવણી આપી છે. ઈસ્લામાબાદમાં ૨૧ કલાક ચાલેલી શાંતિ વાટાઘાટો નિષ્ફળ રહ્યા બાદ હવે ખાડી દેશોમાં યુદ્ધના વાદળો ઘેરાયા હોય તેમ લાગી રહ્યું છે.
ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પની ચેતવણી: હોર્મુઝમાં કોઈ પણ જહાજને પ્રવેશ નહીં મળે
અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે હંમેશની જેમ સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ ‘ટ્રુથ સોશિયલ’ પર આક્રમક પોસ્ટ મૂકીને જાહેરાત કરી છે કે, યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સ નેવી હવે હોર્મુઝની સામુદ્રધુનીમાં પ્રવેશતા કે બહાર નીકળતા તમામ જહાજોને બ્લોક કરવાની પ્રક્રિયા શરૂ કરશે. ટ્રમ્પના મતે, ઈરાન આ માર્ગ પરથી પસાર થતા જહાજો પાસેથી ગેરકાયદેસર રીતે ‘ટોલ’ (ટેક્સ) વસૂલી રહ્યું છે, જે એક પ્રકારની ‘ખંડણી’ છે.
ટ્રમ્પે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે, “અમેરિકા ક્યારેય આવી જબરદસ્તી સામે નમશે નહીં. જે કોઈ જહાજ ઈરાનને ગેરકાયદે ટોલ ચૂકવશે, તેને અમેરિકન નેવી અટકાવશે અને તેને સુરક્ષિત રસ્તો નહીં મળે.” વધુમાં તેમણે ઈરાન દ્વારા સમુદ્રમાં બિછાવવામાં આવેલી ‘માઈન્સ’ (બારૂદી સુરંગો) ને નષ્ટ કરવાનો પણ આદેશ આપ્યો છે.
ચીનનો પલટવાર: ‘અમારા મામલામાં દખલ ન કરો’
અમેરિકાની આ ધમકી બાદ ચીને પણ મૌન તોડ્યું છે. ચીનના રક્ષા મંત્રી એડમિરલ ડોંગ જૂને ખૂબ જ ગંભીરતાથી નિવેદન આપતા કહ્યું છે કે, “ચીન વિશ્વમાં શાંતિ અને સ્થિરતા માટે કટિબદ્ધ છે, પરંતુ તે પોતાના હિતો સાથે સમજૂતી નહીં કરે.”
ચીને સ્પષ્ટ કર્યું કે હોર્મુઝની સામુદ્રધુનીમાં તેના જહાજો સતત અવરજવર કરી રહ્યા છે અને ઈરાન સાથે ચીનના મહત્વપૂર્ણ ઉર્જા અને વેપાર કરારો છે. ચીની રક્ષા મંત્રીએ ટકોર કરી કે, “ઈરાન આ માર્ગને નિયંત્રિત કરે છે અને તે અમારા માટે ખુલ્લો છે. અમે અપેક્ષા રાખીએ છીએ કે અન્ય કોઈ દેશ (અમેરિકા) અમારા વેપારી મામલામાં દખલગીરી ન કરે.” ચીનનો આ ઈશારો સીધો જ ટ્રમ્પની નાકેબંધીની યોજના તરફ હતો.
હથિયાર સપ્લાયના આરોપો પર ચીનની સ્પષ્ટતા
એક તરફ યુદ્ધ જેવી સ્થિતિ છે, ત્યારે બીજી તરફ ચીન પર ઈરાનને હથિયારો અને આધુનિક ટેકનોલોજી પૂરી પાડવાના આરોપો પણ લાગી રહ્યા છે. જોકે, ચીનના વિદેશ મંત્રાલયના પ્રવક્તા ગુઓ જિયાકુને આ તમામ દાવાઓને પાયાવિહોણા ગણાવ્યા છે. તેમણે સોમવારે જણાવ્યું હતું કે ચીન હંમેશા સૈન્ય નિકાસના કાયદાઓ અને આંતરરાષ્ટ્રીય નિયમોનું કડક પાલન કરે છે. તેમણે આ આરોપોને ચીનની છબી ખરાબ કરવાનો પ્રયાસ ગણાવ્યો છે.
હોર્મુઝની સામુદ્રધુની આટલી મહત્વની કેમ છે?
ભૌગોલિક દ્રષ્ટિએ હોર્મુઝ એ વિશ્વનો સૌથી સંવેદનશીલ દરિયાઈ માર્ગ છે. વિશ્વના કુલ તેલ પુરવઠાનો લગભગ ૨૦ થી ૩૦ ટકા હિસ્સો આ સાંકડી પટ્ટીમાંથી પસાર થાય છે. જો અમેરિકા અહીં નાકેબંધી કરે અથવા ઈરાન આ માર્ગ બંધ કરી દે, તો સમગ્ર વિશ્વમાં તેલના ભાવ આસમાને પહોંચી શકે છે અને વૈશ્વિક અર્થતંત્ર પાયમાલ થઈ શકે છે. ચીન જેવા દેશો માટે આ માર્ગ જીવનરેખા સમાન છે કારણ કે તેમની ઉર્જાની જરૂરિયાતો મોટાભાગે ખાડી દેશો પર નિર્ભર છે.
