ખાડી દેશોમાં ચીનની નવી ચાલ, અબુ ધાબીના રાજકુમાર સાથે મુલાકાત.
વૈશ્વિક રાજદ્વારી મંચ પર અત્યારે મધ્ય-પૂર્વ (Middle East) કેન્દ્રસ્થાને છે. એકબાજુ ભારતીય વિદેશ મંત્રી ડૉ. એસ. જયશંકર ગઈકાલે ૧૩ એપ્રિલના રોજ યુએઈની મહત્વપૂર્ણ મુલાકાત પૂરી કરી પરત ફર્યા છે, ત્યાં બીજી જ બાજુ ચીનના રાષ્ટ્રપતિ શી જિનપિંગે અબુ ધાબીના ક્રાઉન પ્રિન્સ શેખ ખાલિદ બિન મોહમ્મદ બિન ઝાયેદ અલ નાહ્યાન સાથે બેઇજિંગમાં ઉષ્માભર્યું સ્વાગત કરીને દુનિયાનું ધ્યાન ખેંચ્યું છે. ૧૪ એપ્રિલ ૨૦૨૬ ના રોજ શિન્હુઆ ન્યૂઝ એજન્સી દ્વારા જાહેર કરવામાં આવેલી વિગતો મુજબ, જિનપિંગે મધ્ય-પૂર્વમાં શાંતિ માટે ‘૪-મુદ્દાનો વ્યૂહાત્મક પ્રસ્તાવ’ રજૂ કર્યો છે.
૧. “જંગલના કાયદા” સામે ચેતવણી
શી જિનપિંગે આ મુલાકાત દરમિયાન અત્યંત ગંભીર નિવેદન આપતા કહ્યું કે, વિશ્વએ “જંગલના કાયદા” (અરાજકતા) તરફ પાછા ફરતા અટકવું પડશે. તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે બળના પ્રયોગ દ્વારા સંચાલિત સિસ્ટમને બદલે કાયદાના શાસનને પ્રાધાન્ય આપવું જરૂરી છે. ૧૪ એપ્રિલ ૨૦૨૬ ના આ ઘટનાક્રમને પશ્ચિમી દેશોના પ્રભુત્વ સામે ચીનના પડકાર તરીકે જોવામાં આવી રહ્યો છે.
૨. શાંતિપૂર્ણ સહઅસ્તિત્વનો પાયો
જિનપિંગના પ્રસ્તાવનો પ્રથમ મુદ્દો ‘શાંતિપૂર્ણ સહઅસ્તિત્વ’ છે. તેમણે કહ્યું કે ખાડી દેશો એવા પડોશીઓ છે જેમને એકબીજાથી અલગ કરી શકાય તેમ નથી. તેથી, આ પ્રદેશમાં એક સામાન્ય અને વ્યાપક સુરક્ષા માળખું બનાવવું અનિવાર્ય છે. ચીન માને છે કે જો ખાડી દેશો પરસ્પર સંબંધો સુધારે તો તે વૈશ્વિક ઉર્જા બજાર અને સુરક્ષા માટે મોટું પગલું હશે.
૩. રાષ્ટ્રીય સાર્વભૌમત્વ અને આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદો
પ્રસ્તાવના બીજા અને ત્રીજા મુદ્દામાં જિનપિંગે વિકાસશીલ દેશોના સાર્વભૌમત્વ પર ભાર મૂક્યો હતો. તેમણે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં કહ્યું કે કોઈપણ દેશની પ્રાદેશિક અખંડિતતાનું ઉલ્લંઘન ન થવું જોઈએ. આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદાનો આદર કરવો એ જ વિશ્વને અરાજકતામાંથી બચાવવાનો એકમાત્ર રસ્તો છે.
૪. વિકાસ અને સુરક્ષાનું સંતુલન
ચોથા મુદ્દામાં જિનપિંગે વિકાસને સુરક્ષા સાથે જોડવાની વાત કરી છે. તેમણે અબુ ધાબીના ક્રાઉન પ્રિન્સને ખાતરી આપી કે ચીન ખાડી દેશોના વિકાસ માટે સકારાત્મક ઉર્જા દાખલ કરવા તૈયાર છે. દરેક દેશના નાગરિકો અને સંસ્થાઓની સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવી એ બધા પક્ષોની સંયુક્ત જવાબદારી હોવી જોઈએ.
૫. ભારત માટે શું છે સંકેત?
જયશંકરની યુએઈ મુલાકાત બાદ તુરંત જ ચીનનું આ સક્રિય થવું એ દર્શાવે છે કે એશિયાની બે મહાસત્તાઓ વચ્ચે મધ્ય-પૂર્વમાં પ્રભાવ જમાવવાની સ્પર્ધા તેજ બની છે. ૧૪ એપ્રિલ ૨૦૨૬ ના આ વૈશ્વિક પ્રવાહમાં ભારત તેની ‘કનેક્ટ વેસ્ટ’ નીતિ અને ચીન તેની ‘બ્રિજિંગ મધ્ય-પૂર્વ’ નીતિ વચ્ચે સંતુલન જાળવવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે.
૧૪ એપ્રિલ ૨૦૨૬ નો શી જિનપિંગનો આ પ્રસ્તાવ માત્ર ખાડી દેશો પૂરતો મર્યાદિત નથી, પણ તે વિશ્વને એક સંદેશ છે કે ચીન હવે મધ્ય-પૂર્વમાં માત્ર વેપારી ભાગીદાર જ નહીં, પણ ‘સુરક્ષા મધ્યસ્થી’ તરીકે પણ ઉભરી રહ્યું છે. હવે જોવાનું એ રહેશે કે યુએઈ અને અન્ય આરબ દેશો ચીનના આ ૪ મુદ્દાના પ્રસ્તાવને કેટલી હદે આવકારે છે.
