શું ગરમીમાં હાર્ટ એટેક આવવાની શક્યતા વધુ હોય છે? જાણો શું કહે છે મેડિકલ સાયન્સ
ઉનાળાની કાળઝાળ ગરમી માત્ર પરસેવો અને થાક જ નથી લાવતી, પરંતુ તે આપણા હૃદય માટે પણ ગંભીર પડકાર ઉભો કરે છે. તાજેતરના વર્ષોમાં જોવા મળ્યું છે કે જેમ જેમ પારો 40 ડિગ્રીને પાર કરે છે, તેમ તેમ હોસ્પિટલોમાં હાર્ટ એટેકના કેસોમાં નોંધપાત્ર વધારો થાય છે. સામાન્ય રીતે લોકો હૃદયરોગને શિયાળા સાથે જોડે છે, પરંતુ ઉનાળાની લૂ અને ડિહાઇડ્રેશન પણ એટલા જ જોખમી છે.
ઉનાળામાં હાર્ટ એટેકનું જોખમ કેમ વધે છે?
જ્યારે બહારનું તાપમાન વધે છે, ત્યારે આપણું શરીર પોતાને ઠંડુ રાખવા માટે વધુ મહેનત કરે છે. આ પ્રક્રિયામાં હૃદય પર સૌથી વધુ દબાણ આવે છે. તેના મુખ્ય કારણો નીચે મુજબ છે:
શરીરનું તાપમાન જાળવવાનો સંઘર્ષ: શરીર તેના આંતરિક તાપમાનને નિયંત્રિત કરવા માટે ત્વચા તરફ રક્ત પરિભ્રમણ વધારે છે જેથી પરસેવા દ્વારા ગરમી બહાર નીકળી શકે. આ સ્થિતિમાં હૃદયને સામાન્ય કરતા વધુ ઝડપથી અને જોરથી પમ્પ કરવું પડે છે.
લોહીનું ઘટ્ટ થવું (ડિહાઇડ્રેશન): અતિશય પરસેવાને કારણે શરીરમાં પાણી અને ક્ષારો (ઇલેક્ટ્રોલાઇટ્સ) ની ઉણપ સર્જાય છે. જ્યારે લોહીમાં પાણીનું પ્રમાણ ઘટે છે, ત્યારે લોહી ઘટ્ટ બને છે, જેનાથી નળીઓમાં ગઠ્ઠો (Clot) જામવાનું જોખમ વધી જાય છે.
ઇલેક્ટ્રોલાઇટ અસંતુલન: પરસેવા વાટે સોડિયમ અને પોટેશિયમ જેવા જરૂરી તત્વો બહાર નીકળી જાય છે. હૃદયના ધબકારાને લયબદ્ધ રાખવા માટે આ ક્ષારો ખૂબ જરૂરી છે. તેમની ઉણપથી હૃદયના ધબકારા અનિયમિત થઈ શકે છે.
બ્લડ પ્રેશરમાં ઉતાર-ચઢાવ: ગરમીને કારણે નસો ફૂલે છે (Vasodilation), જેનાથી અચાનક બ્લડ પ્રેશર ઘટી શકે છે અથવા તણાવને કારણે વધી શકે છે. આ ફેરફાર નબળા હૃદય માટે જીવલેણ સાબિત થઈ શકે છે.
હાર્ટ એટેકના લક્ષણો: ગરમી સમજીને ભૂલ ના કરશો
ઘણીવાર લોકો ઉનાળામાં થતા થાક, ચક્કર કે ગભરામણને સામાન્ય ‘લૂ’ માની લે છે. પરંતુ આ હાર્ટ એટેકના સંકેત પણ હોઈ શકે છે. જો તમને નીચેના લક્ષણો દેખાય, તો તેને હળવાશથી ન લો:
છાતીમાં ભારેપણું, દબાણ અથવા તીવ્ર દુખાવો.
ખૂબ જ પરસેવો થવો (ભલે તમે પંખા નીચે બેઠા હોવ).
શ્વાસ લેવામાં તકલીફ પડવી.
ડાબા હાથ, જડબા અથવા પીઠમાં દુખાવો ફેલાવો.
ચક્કર આવવા અથવા અચાનક અંધારા આવી જવા.
ઉબકા અથવા ઉલટી જેવું લાગવું.
ઉનાળામાં હૃદયને સુરક્ષિત રાખવાના ઉપાયો
શારદા હોસ્પિટલના નિષ્ણાત ડોક્ટરોના જણાવ્યા અનુસાર, થોડી સાવચેતી રાખીને આપણે હૃદયરોગના જોખમને 80% સુધી ઘટાડી શકીએ છીએ.
1. પાણી અને પ્રવાહી પદાર્થોનું મહત્તમ સેવન
તરસ લાગે તેની રાહ ન જુઓ. દિવસ દરમિયાન દર કલાકે થોડું થોડું પાણી પીતા રહો. સાદા પાણી ઉપરાંત લીંબુ શરબત, નાળિયેર પાણી, છાશ અથવા તાજા ફળોના રસનો ઉપયોગ કરો. આ પીણાં શરીરમાં ઇલેક્ટ્રોલાઇટ્સનું સંતુલન જાળવી રાખે છે. કેફીનયુક્ત પીણાં (ચા-કોફી) અને આલ્કોહોલથી દૂર રહો, કારણ કે તે શરીરને વધુ ડિહાઇડ્રેટ કરે છે.
2. બ્લડ પ્રેશરનું નિયમિત ચેકઅપ
જો તમે પહેલાથી જ બીપી અથવા હૃદયની બીમારીથી પીડાતા હોવ, તો ઉનાળામાં ખાસ સાવધ રહો. ગરમીમાં બ્લડ પ્રેશર અચાનક વધી કે ઘટી શકે છે. દિવસમાં એકવાર બીપી માપવાની આદત પાડો. જો કોઈ મોટો ફેરફાર જણાય, તો જાતે દવા બદલવાને બદલે ડોક્ટરનો સંપર્ક કરો.
3. કસરતના સમય અને પદ્ધતિમાં ફેરફાર
બપોરના સમયે અથવા સખત તડકામાં વર્કઆઉટ કરવાનું ટાળો. જો તમે જીમમાં જાવ છો, તો ખાતરી કરો કે ત્યાં વેન્ટિલેશન સારું હોય. હાર્ડકોર એક્સરસાઇઝને બદલે હળવી વોક (ચાલવું) પસંદ કરો. વ્યાયામ માટે વહેલી સવાર અથવા મોડી સાંજનો સમય સૌથી શ્રેષ્ઠ છે જ્યારે તાપમાન ઓછું હોય.
4. ખાનપાનમાં સાવધાની
ઉનાળામાં પાચનશક્તિ થોડી નબળી પડે છે. વધુ પડતું તેલવાળું, મસાલેદાર કે જંક ફૂડ ખાવાથી હૃદય પર લોડ વધે છે. હળવો અને તાજો ખોરાક લો. મોસમી ફળો જેમ કે તરબૂચ, ટેટી, દ્રાક્ષ અને કાકડીનો સમાવેશ કરો જે શરીરમાં પાણીની માત્રા જાળવી રાખે છે.
5. હીટ સ્ટ્રેસથી બચો
જ્યારે શરીર પોતાનું તાપમાન જાળવી શકતું નથી, ત્યારે ‘હીટ સ્ટ્રેસ’ પેદા થાય છે. આનાથી બચવા માટે આછો અને સુતરાઉ કપડાં પહેરો. બપોરે 12 થી 4 ના સમયગાળામાં બહાર નીકળવાનું ટાળો. જો બહાર જવું અનિવાર્ય હોય, તો છત્રી, ટોપી અને સનગ્લાસનો ઉપયોગ કરો.
કોણે વધુ સાવચેત રહેવાની જરૂર છે?
જોકે ગરમી દરેકને અસર કરે છે, પરંતુ નીચેના લોકોએ વિશેષ કાળજી લેવી જોઈએ:
60 વર્ષથી વધુ ઉંમરના વૃદ્ધો.
ડાયાબિટીસ અને હાઈ બ્લડ પ્રેશરના દર્દીઓ.
જેમને અગાઉ હાર્ટ એટેક આવી ચૂક્યો હોય.
વધુ પડતું વજન (Obesity) ધરાવતા લોકો.
કિડનીની બીમારી ધરાવતા લોકો.
