ઉનાળામાં લૂ અને ગરમીથી બચવા માટે વરદાન છે ‘સત્તુનું શરબત’: જાણો ઘરે બનાવવાની સરળ રીત અને તેના અદભૂત ફાયદા
ભારતમાં ઉનાળાની શરૂઆત થતાં જ આકાશમાંથી અગનગોળા વરસવા લાગે છે. ચામડી દઝાડતી ગરમી અને અસહ્ય બફારાને કારણે શરીર જલ્દી થાકી જાય છે અને ડિહાઇડ્રેશન જેવી સમસ્યાઓ ઊભી થાય છે. આવા સમયે બજારમાં મળતા કેમિકલયુક્ત કોલ્ડ ડ્રિંક્સ કે સોડા પીવાને બદલે જો આપણે આપણા પરંપરાગત પીણાં તરફ વળીએ, તો તે સ્વાસ્થ્ય માટે ઉત્તમ સાબિત થાય છે. ઉત્તર ભારતનું લોકપ્રિય અને ‘દેશી પ્રોટીન શેક’ ગણાતું સત્તુનું શરબત આ સમસ્યાનો શ્રેષ્ઠ ઉકેલ છે.
શેકેલા ચણાને દળીને બનાવવામાં આવતો સત્તુનો લોટ પોષક તત્વોનો ખજાનો છે. સેલિબ્રિટી ફિટનેસ આઈકોન શિલ્પા શેટ્ટીથી લઈને પ્રખ્યાત શેફ રણવીર બરાર પણ આ દેશી સુપરફૂડના વખાણ કરી ચૂક્યા છે. ચાલો જાણીએ, આ ઠંડક આપનાર શરબત કેવી રીતે બનાવવું અને તે આપણા શરીર માટે કેમ જરૂરી છે.
સત્તુનું શરબત બનાવવા માટેની જરૂરી સામગ્રી
ઘરે શુદ્ધ અને ટેસ્ટી સત્તુનું શરબત બનાવવા માટે તમારે નીચે મુજબની સામગ્રીની જરૂર પડશે:
- સત્તુનો લોટ: 3 થી 4 મોટી ચમચી (શેકેલા ચણાનો લોટ)
- ઠંડું પાણી: 1 થી 2 ગ્લાસ (માટલાનું પાણી હોય તો ઉત્તમ)
- શેકેલું જીરું પાવડર: અડધી નાની ચમચી (પાચન માટે શ્રેષ્ઠ)
- સંચળ (કાળું મીઠું): સ્વાદ અનુસાર
- લીંબુનો રસ: અડધા લીંબુનો રસ
- ઝીણી સમારેલી ડુંગળી: 1 ચમચી (વૈકલ્પિક, સ્વાદ વધારવા માટે)
- લીલા મરચાં: 1 નંગ, એકદમ ઝીણું સમારેલું
- ફુદીનાના પાન: 5-6 નંગ (તાજગી માટે)
- ગોળ અથવા સાકર: જો તમારે ગળ્યું શરબત બનાવવું હોય તો (સ્વાદ મુજબ)
સત્તુનું શરબત બનાવવાની સ્ટેપ-બાય-સ્ટેપ રીત
આ શરબત બનાવવું ખૂબ જ સરળ છે અને તે મિનિટોમાં તૈયાર થઈ જાય છે:
- ગાંઠો દૂર કરો: સૌ પ્રથમ એક મોટા ગ્લાસ કે વાસણમાં સત્તુનો લોટ લો. તેમાં થોડું પાણી ઉમેરીને ચમચી વડે બરાબર હલાવો જેથી લોટની ગાંઠો (Lumps) ના રહે અને એક સ્મૂધ પેસ્ટ તૈયાર થાય.
- પાણી ઉમેરો: હવે તેમાં જરૂર મુજબ ઠંડું પાણી ઉમેરો અને ફરી એકવાર બરાબર મિક્સ કરી લો.
- મસાલાનું મિશ્રણ: આ મિશ્રણમાં કાળું મીઠું, શેકેલું જીરું પાવડર અને લીંબુનો રસ ઉમેરો. જો તમે તીખું અને ચટપટું શરબત પીવા માંગતા હોવ, તો તેમાં ઝીણી સમારેલી ડુંગળી અને લીલા મરચાં ઉમેરો.
- સ્વાદનું સંતુલન: જો તમને ગળપણ પસંદ હોય, તો તમે તેમાં થોડો દેશી ગોળ અથવા ખડી સાકરનો પાવડર ઉમેરી શકો છો. ગોળ સત્તુના સ્વાદને બેલેન્સ કરે છે અને આયર્ન પણ પૂરું પાડે છે.
- ગાર્નિશિંગ: તૈયાર થયેલા શરબતને સર્વિંગ ગ્લાસમાં લો અને ઉપરથી તાજા ફુદીનાના પાન નાખીને ઠંડું-ઠંડું સર્વ કરો.
સત્તુ પીવાના અદભૂત સ્વાસ્થ્ય લાભો
- સત્તુ માત્ર તરસ છિપાવતું પીણું નથી, પરંતુ તે આયુર્વેદિક દ્રષ્ટિએ પણ ખૂબ ગુણકારી છે:
- કુદરતી ઠંડક (Natural Coolant): સત્તુની તાસીર ઠંડી હોય છે. તે શરીરના આંતરિક તાપમાનને નિયંત્રિત રાખે છે અને પેટમાં બળતરા કે એસિડિટીની સમસ્યામાં રાહત આપે છે.
- પ્રોટીનનો પાવરહાઉસ: જે લોકો જીમ જાય છે અથવા શારીરિક શ્રમ કરે છે, તેમના માટે સત્તુ કુદરતી પ્રોટીન સપ્લીમેન્ટ છે. તે સ્નાયુઓના બંધારણમાં મદદ કરે છે.
- ડાયાબિટીસમાં ફાયદાકારક: સત્તુનો ગ્લાયકેમિક ઇન્ડેક્સ ઓછો હોય છે, જેના કારણે બ્લડ શુગર લેવલ અચાનક વધતું નથી. મધુમેહના દર્દીઓ માટે મીઠું નાખેલું સત્તુનું શરબત ઉત્તમ નાસ્તો બની શકે છે.
- વજન ઘટાડવામાં મદદરૂપ: સત્તુમાં પુષ્કળ પ્રમાણમાં ફાઈબર હોય છે. તેને પીવાથી લાંબા સમય સુધી ભૂખ લાગતી નથી, જે ઓવર-ઈટિંગને અટકાવે છે અને વજન ઘટાડવામાં મદદ કરે છે.
- પાચનતંત્ર મજબૂત બનાવે: આ શરબત પીવાથી કબજિયાત અને ગેસ જેવી સમસ્યાઓ દૂર થાય છે. તેમાં રહેલું ફાઈબર આંતરડાને સાફ રાખવામાં મદદરૂપ થાય છે.
- ત્વચા અને વાળ માટે: તેમાં રહેલા આયર્ન, મેંગેનીઝ અને મેગ્નેશિયમ ત્વચામાં કુદરતી ચમક લાવે છે અને વાળના મૂળને મજબૂત બનાવે છે.
શરબત પીવાનો યોગ્ય સમય કયો?
- સત્તુનું શરબત પીવાનો શ્રેષ્ઠ સમય સવારનો નાસ્તો અથવા બપોરનું ભોજન છે.
- સવારે: સવારે ખાલી પેટે અથવા નાસ્તામાં સત્તુ પીવાથી આખો દિવસ શરીરમાં ઉર્જા બની રહે છે.
- બપોરે: જ્યારે સૂર્ય બરાબર તપતો હોય ત્યારે બપોરે 12 થી 3 ના ગાળામાં આ શરબત પીવાથી લૂ લાગવાનું જોખમ ઘટી જાય છે.
- સાંજે: જો તમે જીમ કે કસરત કરો છો, તો વર્કઆઉટ પછી ડ્રિંક તરીકે પણ તેનો ઉપયોગ કરી શકાય છે. જોકે, રાત્રે સૂતી વખતે સત્તુ પીવાનું ટાળવું જોઈએ કારણ કે તે પચવામાં થોડું ભારે હોઈ શકે છે.
