PAN કાર્ડ નથી? તો પણ વિદેશ જવા માટે આ એક ફોર્મ ભરવું પડશે ફરજિયાત, નહીં તો એરપોર્ટથી પાછા આવવું પડશે!
જો તમારી કોઈ કરપાત્ર આવક (Taxable Income) નથી અને તમારી પાસે PAN કાર્ડ પણ નથી, પરંતુ તમે વિદેશ જવાની યોજના બનાવી રહ્યા છો, તો તમારે આવકવેરા વિભાગના એક મહત્વપૂર્ણ નિયમ વિશે જાણવું જરૂરી છે. ઈન્કમ ટેક્સ એક્ટ, 2025 હેઠળ, આવા સંજોગોમાં તમારે ‘ફોર્મ 157’ પ્રમાણપત્ર સબમિટ કરવું અનિવાર્ય છે.
આ એક પ્રકારનું ડિક્લેરેશન ફોર્મ છે જેનો હેતુ એવા પ્રવાસીઓની માહિતી એકત્રિત કરવાનો છે જેઓ ટેક્સના દાયરામાં આવતા નથી. આ નવા ફોર્મે જૂની સિસ્ટમના ‘ફોર્મ 156’નું સ્થાન લીધું છે. આ ફેરફાર પાછળનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય ટેક્સ કમ્પ્લાયન્સમાં સુધારો લાવવાનો છે.
ફોર્મ 157: શું છે અને કોના માટે છે?
આવકવેરા વિભાગના જણાવ્યા અનુસાર, ફોર્મ 157 એ એવા લોકો માટેનું પ્રમાણપત્ર છે જેઓ ભારતના રહેવાસી છે અને કાયમી કે લાંબા સમય માટે ભારત છોડીને જઈ રહ્યા છે. તે ખાસ કરીને એવા વ્યક્તિઓ માટે છે જેમની પાસે:
-
PAN કાર્ડ નથી.
-
ભારતમાં કોઈ કરપાત્ર આવક નથી.
-
અથવા જેમને કાયદા મુજબ PAN લેવાની જરૂર નથી.
જૂની વ્યવસ્થામાં ફોર્મ 156 સબમિટ કરવા માટે PAN હોવું ફરજિયાત હતું અને તેને ઓનલાઇન ઈ-ફાઈલિંગ પોર્ટલ દ્વારા ભરી શકાતું હતું. પરંતુ, ઈન્કમ ટેક્સ એક્ટ, 2025 હેઠળ લાવવામાં આવેલું આ ‘ફોર્મ 157’ માત્ર મેન્યુઅલી (રૂબરૂ) જ સબમિટ કરી શકાય છે.
ફોર્મ સબમિટ કરવાની પ્રક્રિયા અને આવર્તન
આ એક ‘ઇવેન્ટ-બેઝ્ડ’ ફોર્મ છે. આનો અર્થ એ છે કે જ્યારે પણ સંબંધિત વ્યક્તિ ભારત છોડીને જતી હોય, ત્યારે તેણે આ ફોર્મ ભરવું પડે છે. તમે વર્ષમાં કેટલી વાર વિદેશ પ્રવાસ કરો છો તેના પર તેને સબમિટ કરવાની સંખ્યા નિર્ભર રહેશે. જ્યાં સુધી સરકાર કોઈ ચોક્કસ મુક્તિ જાહેર ન કરે, ત્યાં સુધી આ પ્રક્રિયાનું પાલન કરવું ફરજિયાત છે.
જરૂરી દસ્તાવેજોની યાદી
ફોર્મ 157 સબમિટ કરવા માટે તમારે લાંબી-ચોડી કાગળિયાની કાર્યવાહી કરવાની જરૂર નથી. વિભાગે આ પ્રક્રિયાને એકદમ સરળ બનાવી છે. તમારે નીચે મુજબના દસ્તાવેજોની જરૂર પડી શકે છે:
-
પાસપોર્ટ: ભારત છોડીને જનાર વ્યક્તિનો અસલી પાસપોર્ટ.
-
PAN (જો ઉપલબ્ધ હોય તો): જો તમારી પાસે PAN હોય તો તેની વિગત આપી શકાય છે, પણ તે ફરજિયાત નથી.
-
ઇમરજન્સી સર્ટિફિકેટ: જો પાસપોર્ટ ન હોય, તો તેને જારી કરનાર દેશ દ્વારા આપવામાં આવેલું ઇમરજન્સી પ્રમાણપત્ર.
-
મોબાઈલ નંબર: જોકે આ ફરજિયાત નથી, પરંતુ આવકવેરા વિભાગે ભલામણ કરી છે કે મોબાઈલ નંબર આપવાથી વેરિફિકેશન અને સંપર્કની પ્રક્રિયા ઝડપી બને છે.
ખાસ નોંધ: આ ફોર્મ ભરતી વખતે કોઈ પણ પ્રકારના વધારાના પુરાવા કે ટેક્સ પેમેન્ટની વિગતો જોડવાની જરૂર હોતી નથી. તે એક સાદું ડિક્લેરેશન છે કે તમારી ભારતમાં કોઈ કરપાત્ર આવક નથી. આ પ્રક્રિયામાં ઓળખના અન્ય પુરાવા તરીકે કોઈ વધારાના સરકારી ઓળખપત્રોની વિગત આપવી પણ અનિવાર્ય નથી.
ઓનલાઇન નહીં, માત્ર ઓફલાઇન પ્રક્રિયા
આ ફોર્મની સૌથી મહત્વની બાબત એ છે કે તેને ઓનલાઇન પ્રોસેસ કરી શકાતું નથી. ભારત છોડીને જનાર વ્યક્તિએ પોતે રૂબરૂ જઈને તેના સંબંધિત ‘જ્યુરિઝ્ડિક્શનલ એસેસિંગ ઓફિસર’ (Assessing Officer) પાસે આ ફોર્મ જમા કરાવવું પડશે.
કારણ કે આ પ્રક્રિયા મેન્યુઅલ છે, તેથી તેમાં સુધારો કરવાની તક પણ રહે છે. જો ફોર્મ ભરવામાં કોઈ ભૂલ થઈ હોય, તો તેને ઓફિસર પાસે જમા કરાવતા પહેલા સુધારી શકાય છે. સબમિટ કર્યા પછી પણ જો કોઈ ફેરફારની જરૂર જણાય, તો સુધારેલા ફોર્મને રેકોર્ડમાં સામેલ કરવા માટે વિનંતી કરી શકાય છે.
શા માટે આ ફેરફાર કરવામાં આવ્યો?
સરકારનો ઉદ્દેશ્ય ડેટાબેઝને વધુ સચોટ બનાવવાનો છે. ઘણા લોકો એવા હોય છે જેઓ ટેક્સ ભરતા નથી પણ વિદેશમાં સ્થાયી થતા હોય છે. ફોર્મ 157 દ્વારા સરકાર પાસે એવા લોકોનો ડેટા રહેશે જેઓ ટેક્સ નેટની બહાર છે, છતાં આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે અવરજવર કરે છે. આનાથી પારદર્શિતા વધશે અને ભવિષ્યમાં કોઈ પણ પ્રકારની નાણાકીય ગેરરીતિઓ રોકવામાં મદદ મળશે.
ટૂંકમાં, જો તમે વિદેશ જવાની તૈયારીમાં હોવ અને તમારી પાસે PAN ન હોય, તો છેલ્લી ઘડીની મુશ્કેલી ટાળવા માટે તમારા વિસ્તારના આવકવેરા અધિકારીનો સંપર્ક કરી ‘ફોર્મ 157’ ની પ્રક્રિયા વહેલી તકે પૂર્ણ કરી લેવી હિતાવહ છે.
