ચાના શોખીનો માટે ખુશખબર: ગરમીમાં રાહત મેળવવામાં ચા કેવી રીતે મદદરૂપ થાય છે?
જ્યારે સૂર્ય આકાશમાંથી અગનગોળા વરસાવતો હોય, ત્યારે મોટાભાગના લોકો બરફ જેવું ઠંડું પાણી કે સોફ્ટ ડ્રિંક્સ તરફ દોડે છે. પરંતુ ભારતના ગમે તે ખૂણે જાવ, ચાની કીટલી પર ભીડ ઓછી થતી નથી. આપણને પ્રશ્ન થાય કે આટલી ગરમીમાં ગરમ ચા પીવી તે અગ્નિમાં ઘી હોમવા જેવું નથી? આશ્ચર્યજનક રીતે, ‘જર્નલ ઓફ ફિઝિયોલોજિકલ સાયન્સ’ માં પ્રકાશિત સંશોધનો સૂચવે છે કે ગરમ પીણાં અમુક સંજોગોમાં શરીરને ઠંડું રાખવામાં મદદ કરી શકે છે.
પરસેવાનું વિજ્ઞાન: શરીરની કુદરતી કુલિંગ સિસ્ટમ
જ્યારે આપણે ગરમ ચા પીએ છીએ, ત્યારે આપણા મોં અને પેટમાં રહેલા સેન્સર્સ મગજને સંકેત આપે છે કે શરીરનું આંતરિક તાપમાન વધી રહ્યું છે. આ સંકેત મળતાની સાથે જ મગજ શરીરની ‘કુલિંગ મિકેનિઝમ’ એટલે કે પરસેવો પાડવાની પ્રક્રિયાને સક્રિય કરે છે.
-
બાષ્પીભવનનો સિદ્ધાંત: ગરમ ચા પીધા પછી શરીરને પુષ્કળ પરસેવો થાય છે. જ્યારે આ પરસેવો ત્વચા પરથી હવામાં બાષ્પીભવન (Evaporation) પામે છે, ત્યારે તે ત્વચાની ગરમીને પોતાની સાથે ખેંચી જાય છે. આ પ્રક્રિયાને કારણે શરીરનું તાપમાન કુદરતી રીતે ઘટે છે અને આપણે પહેલા કરતા વધુ ઠંડક અનુભવીએ છીએ.
-
ચા વિરુદ્ધ કોલ્ડ ડ્રિંક્સ: ઠંડા પીણાં પીવાથી ક્ષણિક રાહત મળે છે, પરંતુ તે શરીરને અંદરથી ઠંડું હોવાનો ભ્રમ પેદા કરે છે, જેના કારણે પરસેવો થતો નથી અને શરીરની આંતરિક ગરમી બહાર નીકળી શકતી નથી. તેની સરખામણીએ ચા લાંબા ગાળાની ઠંડક આપે છે.
મસાલાઓનો જાદુ: આદુ અને એલચી
ભારતીય ચામાં માત્ર દૂધ-ખાંડ નથી હોતા, પણ તેમાં રહેલા આદુ અને એલચી જેવા મસાલા ઉનાળામાં ઔષધિ જેવું કામ કરે છે.
-
આદુ: આદુ પાચનતંત્રને તેજ બનાવે છે. ઉનાળામાં ઘણીવાર પાચન ધીમું પડી જાય છે, ત્યારે આદુ રક્ત પરિભ્રમણને સુધારે છે અને પેટની સમસ્યાઓથી બચાવે છે.
-
એલચી: એલચી તેની ઠંડક આપનારી પ્રકૃતિ (તસીર) માટે જાણીતી છે. તે મોંની દુર્ગંધ દૂર કરવા ઉપરાંત મનને શાંત રાખવામાં અને એસિડિટી ઘટાડવામાં મદદ કરે છે.
આ યુક્તિ ક્યારે કામ ન કરે? (સાવધાનીના મુદ્દા)
ચા પીવાથી ઠંડક મળવાનો આ વૈજ્ઞાનિક તર્ક દરેક સ્થિતિમાં લાગુ પડતો નથી. નિષ્ણાતો મુજબ, બે બાબતો ખાસ ધ્યાનમાં લેવી જોઈએ:
૧. ભેજવાળું વાતાવરણ (Humidity): જો તમે મુંબઈ, સુરત કે કોલકાતા જેવા દરિયાકિનારાના શહેરોમાં રહો છો જ્યાં વાતાવરણમાં ભેજ વધુ છે, ત્યાં પરસેવો જલ્દી સુકાતો નથી. આવા વાતાવરણમાં ગરમ ચા પીવાથી પરસેવો થશે પણ તેનું બાષ્પીભવન નહીં થાય, જેના લીધે તમે વધુ અસ્વસ્થતા અને ચીકાશ અનુભવશો. રાજસ્થાન કે કચ્છ જેવી સૂકી ગરમીમાં આ પ્રયોગ વધુ સફળ રહે છે. ૨. પરસેવાની ગ્રંથિઓ: જે લોકોને સ્વાસ્થ્યના કારણોસર ઓછો પરસેવો આવતો હોય, તેમણે ગરમીમાં વધુ પડતી ગરમ ચા પીવાનું ટાળવું જોઈએ, કારણ કે તેમના શરીરમાં ગરમી અંદર જ સંગ્રહિત થઈ શકે છે.
ઉનાળામાં ચા પીતી વખતે ધ્યાનમાં રાખવા જેવી બાબતો
૧. તાપમાન: એકદમ ઉકળતી ચા ન પીવો. તેને થોડી નવશેકી કે મધ્યમ ગરમ થવા દો જેથી અન્નનળી અને ગળાને નુકસાન ન થાય. ૨. ગુણવત્તા: ટી-બેગ્સનો ઉપયોગ ટાળવો જોઈએ કારણ કે તેમાં માઈક્રોપ્લાસ્ટિક્સ હોવાનું જોખમ રહે છે. છૂટી અને ઉચ્ચ ગુણવત્તાવાળી ચાના પાંદડા વાપરવા હિતાવહ છે. ૩. કેફીનનું પ્રમાણ: ચામાં રહેલું કેફીન અને ટેનીન શરીરમાં પાણીની અછત (Dehydration) કરી શકે છે. તેથી, જો તમે ચા પીતા હોવ, તો સાથે પુષ્કળ પાણી પીવાનું પણ રાખો.
વિજ્ઞાન કહે છે કે ગરમ ચા ઉનાળામાં શરીરને ઠંડું રાખવાનો એક કુદરતી રસ્તો હોઈ શકે છે, પરંતુ તે વાતાવરણ અને તમારી શારીરિક સ્થિતિ પર આધાર રાખે છે. જો તમે સૂકી ગરમીમાં હોવ અને તમને પરસેવો વળતો હોય, તો બેધડક એક કપ ચાની મજા માણી શકો છો. યાદ રાખો, અતિરેક કોઈ પણ વસ્તુનો ખરાબ છે, તેથી દિવસભર મર્યાદિત માત્રામાં ચા પીવી જ હિતાવહ છે.
