કિડનીના દર્દીઓ માટે કયા ફળો છે ‘અમૃત’ અને કયા ‘ઝેર’? જાણો એક્સપર્ટની ખાસ સલાહ.
આપણા શરીરમાં ફિલ્ટર તરીકે કામ કરતી કિડની જ્યારે નબળી પડે છે, ત્યારે તેની કચરો દૂર કરવાની ક્ષમતા ઘટી જાય છે. આ કચરામાં સૌથી ખતરનાક તત્વ છે ‘પોટેશિયમ’. સામાન્ય રીતે સ્વસ્થ કિડની વધારાના પોટેશિયમને પેશાબ વાટે બહાર કાઢે છે, પરંતુ કિડની ફેલ્યોર કે ડાયાલિસિસના કિસ્સામાં આ ક્ષમતા નાશ પામે છે. લોહીમાં પોટેશિયમનું સ્તર વધવાથી સ્નાયુઓની નબળાઈ અને અનિયમિત ધબકારા જેવી સમસ્યાઓ થાય છે, જે છેવટે હાર્ટ એટેક તરફ દોરી શકે છે.
કેમ ડૉક્ટરો પોટેશિયમવાળા ફળોથી દૂર રહેવા કહે છે?
નવી દિલ્હીના આકાશ હેલ્થકેરના નેફ્રોલોજી ડાયરેક્ટર ડૉ. વિક્રમ કાલરાના જણાવ્યા મુજબ, કેળા, કેરી, તરબૂચ અને નારંગી જેવા ફળોમાં પોટેશિયમનું પ્રમાણ અત્યંત ઊંચું હોય છે. જો લોહીમાં પોટેશિયમ વધી જાય (હાઈપરકેલેમિયા), તો તે હૃદય માટે જીવલેણ બની શકે છે. તેથી જ, ગંભીર કિડનીના દર્દીઓએ ઉનાળાના પ્રિય ફળો જેવા કે કેરી અને તરબૂચ ખાવામાં અત્યંત સંયમ રાખવો જોઈએ.
ફળો અંગેની પ્રચલિત ગેરમાન્યતાઓ અને સત્ય
૧. શું બધા જ ફળો બંધ કરી દેવા જોઈએ? ઘણા દર્દીઓ ડરના માર્યા ફળો ખાવાનું સાવ બંધ કરી દે છે. આ ખોટું છે. ફળો વિટામિન અને ફાઇબરનો મુખ્ય સ્ત્રોત છે. તમારે ફળો બંધ કરવાને બદલે ‘લો-પોટેશિયમ’ ધરાવતા ફળોની પસંદગી કરવાની જરૂર છે.
૨. કુદરતી છે એટલે સલામત છે? આ એક મોટી ભૂલ છે. કેળા અને સપોટા (ચીકુ) કુદરતી હોવા છતાં તેમાં પોટેશિયમ અને શુગરનું પ્રમાણ વધુ હોય છે, જે કિડનીના દર્દીઓ માટે નુકસાનકારક હોઈ શકે છે.
૩. ફળોનો રસ (Juice) વધુ સારો? બિલકુલ નહીં. ફળોના રસમાં ફાઇબર નીકળી જાય છે અને માત્ર ખાંડ તેમજ પોટેશિયમ બચે છે. આનાથી બ્લડ સુગરમાં ઉછાળો આવે છે. ડાયાબિટીસ અને કિડનીની તકલીફ હોય તેવા દર્દીઓએ આખું ફળ ચાવીને ખાવું જોઈએ, રસ નહીં.
૪. તરબૂચનો વધુ પડતો ઉપયોગ: લોકો માને છે કે તરબૂચમાં પાણી હોવાથી તે કિડનીને સાફ કરશે. પરંતુ જે દર્દીઓને ‘ફ્લુઈડ રિસ્ટ્રિક્શન’ (પાણી પીવાની મર્યાદા) છે, તેમને તરબૂચ ખાવાથી શરીરમાં પાણી ભરાઈ શકે છે અને શ્વાસ લેવામાં તકલીફ થઈ શકે છે.
કિડની માટે ‘સલામત’ ફળોની યાદી
જો તમે કિડનીના દર્દી હોવ, તો નીચેના ફળો મર્યાદિત માત્રામાં લઈ શકાય છે:
-
સફરજન: પોટેશિયમ ઓછું અને ફાઇબર વધુ હોવાથી તે શ્રેષ્ઠ વિકલ્પ છે.
-
અનાનસ: અન્ય ફળોની સરખામણીએ તેમાં પોટેશિયમનું સ્તર ઓછું હોય છે.
-
બેરીઝ (સ્ટ્રોબેરી, બ્લુબેરી): તેમાં એન્ટીઑકિસડન્ટ ભરપૂર હોય છે જે સોજા ઘટાડવામાં મદદ કરે છે.
-
નાશપતિ અને દ્રાક્ષ: તેનું પણ મધ્યમ માત્રામાં સેવન કરી શકાય છે.
ડાયેટમાં કાળજી રાખવાના સુવર્ણ નિયમો
માત્ર ફળની પસંદગી જ નહીં, પણ તેની માત્રા (Portion Control) પણ મહત્વની છે. દિવસમાં એક જ વાર અને મર્યાદિત માત્રામાં ફળ લેવું જોઈએ. આ ઉપરાંત, તમારા લોહીમાં પોટેશિયમ અને ક્રિએટિનાઈનનું સ્તર નિયમિત તપાસતા રહો. દરેક દર્દીની સ્થિતિ અલગ હોય છે, તેથી તમારા રિપોર્ટ્સ મુજબ ડાયેટિશિયન પાસે પર્સનલાઇઝ્ડ ડાયેટ ચાર્ટ બનાવવો સૌથી હિતાવહ છે.
કિડનીની બીમારીમાં આહાર એ જ ઔષધ છે. જો તમે સમજદારીપૂર્વક ફળોની પસંદગી કરશો, તો તમે બીમારીની ગંભીરતા વધાર્યા વગર મોસમી ફળોનો થોડો આનંદ માણી શકશો. યાદ રાખો, સાવચેતી એ જ સલામતી છે.
