વૈજ્ઞાનિકોની નવી ગાઈડલાઈન: માત્ર ડાયેટિંગ નહીં, આ એક ટેસ્ટ બચાવી શકે છે તમારો જીવ!
આજના ભાગદોડભર્યા જીવનમાં હૃદયરોગ એક શાંત શિકારી જેવો બની ગયો છે. તાજેતરમાં યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સમાં ડોક્ટરોએ કોલેસ્ટ્રોલના સ્તર, ખાસ કરીને LDL (Low-Density Lipoprotein) જેને આપણે ‘ખરાબ કોલેસ્ટ્રોલ’ તરીકે ઓળખીએ છીએ, તેના માટેના માર્ગદર્શિકામાં મહત્વના ફેરફારો કર્યા છે. આ નવા નિયમોનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય એ છે કે હૃદયરોગનો હુમલો આવે ત્યાં સુધી રાહ જોવાને બદલે, ખૂબ જ વહેલા તબક્કે તેની રોકથામ કરવામાં આવે.
LDL ના લક્ષ્યાંકોમાં મોટો ફેરફાર
નવી માર્ગદર્શિકા મુજબ, હવે માત્ર એક સામાન્ય બ્લડ ટેસ્ટ પરથી નિર્ણય લેવાને બદલે, દર્દીની એકંદર શારીરિક સ્થિતિ અને જોખમના પરિબળોને આધારે LDL ના લક્ષ્યાંકો નક્કી કરવામાં આવશે. જ્હોન્સ હોપકિન્સ મેડિસિન (JHM) ના નિષ્ણાતો જણાવે છે કે, હવે સમાન LDL રીડિંગ ધરાવતા બે અલગ-અલગ વ્યક્તિઓ માટે સારવારનો અભિગમ અલગ હોઈ શકે છે. તે વ્યક્તિની ઉંમર, આરોગ્યનો ઇતિહાસ અને અન્ય જોખમો પર નિર્ભર કરે છે.
જોખમનું મૂલ્યાંકન: ‘PREVENT’ કેલ્ક્યુલેટર
હવે ડોક્ટરો ‘PREVENT’ કેલ્ક્યુલેટર નામના અદ્યતન સાધનનો ઉપયોગ કરી રહ્યા છે. આ ટૂલ આગામી 10 થી 30 વર્ષમાં હાર્ટ એટેક, સ્ટ્રોક અથવા હાર્ટ ફેલ્યોર થવાની શક્યતાની આગાહી કરે છે. આ કેલ્ક્યુલેટર તમારા વાર્ષિક શારીરિક તપાસના ડેટાનો ઉપયોગ કરે છે. આનાથી એ નક્કી કરવું સરળ બને છે કે દર્દીને માત્ર જીવનશૈલીમાં ફેરફારની જરૂર છે કે પછી દવાઓ શરૂ કરવી અનિવાર્ય છે.
ઓછું LDL શા માટે જરૂરી છે?
તબીબી સંશોધનો અને ટ્રાયલ્સ દર્શાવે છે કે જો LDL ના સ્તરમાં 39 mg/dL નો ઘટાડો કરવામાં આવે, તો ગંભીર હૃદયરોગની ઘટનાઓમાં લગભગ 20% જેટલો ઘટાડો થઈ શકે છે. સાદી ભાષામાં કહીએ તો, લોહીમાં જેટલું ઓછું ખરાબ કોલેસ્ટ્રોલ હશે, તેટલી ધમનીઓમાં પ્લેક (કચરો) જામવાની શક્યતા ઓછી રહેશે. આનાથી ધમનીઓ સાંકડી થતી નથી અને હૃદયને લોહી પહોંચાડવામાં અવરોધ આવતો નથી.
માત્ર સામાન્ય તપાસ પૂરતી નથી: Lipoprotein(a) નું મહત્વ
નવી ગાઈડલાઈનમાં હવે એક વિશેષ ટેસ્ટ Lipoprotein(a) સૂચવવામાં આવ્યો છે. આ એક એવો કોલેસ્ટ્રોલ કણ છે જે મોટે ભાગે વારસાગત હોય છે. જો આનું સ્તર ઊંચું હોય, તો તે હૃદયરોગનું જોખમ 40% થી લઈને 100% (બમણું) સુધી વધારી શકે છે. આ સિવાય ‘Apolipoprotein B’ નામના પ્રોટીનની તપાસ પણ કરવામાં આવે છે જે હાનિકારક કણોની ચોક્કસ સંખ્યા દર્શાવે છે.
હૃદયરોગ: વિશ્વભરમાં મૃત્યુનું મુખ્ય કારણ
વર્લ્ડ હેલ્થ ઓર્ગેનાઈઝેશન (WHO) ના આંકડા મુજબ, વર્ષ 2022 માં હૃદયરોગને કારણે અંદાજે 1.98 કરોડ લોકોએ જીવ ગુમાવ્યો છે. વધતી ઉંમર, સ્થૂળતા, ડાયાબિટીસ, માનસિક તણાવ અને બેઠાડુ જીવનશૈલી આ આંકડો વધારી રહી છે. ઘણા લોકો સમયસર તપાસ ન કરાવવાને કારણે અથવા સારવાર અધવચ્ચે છોડી દેવાને કારણે જોખમમાં મુકાય છે.
આદતોમાં સુધારો એ જ સાચો પાયો
દવાઓ ગમે તેટલી અદ્યતન હોય, પણ તંદુરસ્ત આદતોનો કોઈ વિકલ્પ નથી.
-
ખોરાક અને વજન: સંતુલિત આહાર અને વજન પર નિયંત્રણ.
-
શારીરિક પ્રવૃત્તિ: નિયમિત વ્યાયામ ધમનીઓના સોજા ઘટાડે છે.
-
ઊંઘ અને વ્યસનમુક્તિ: પૂરતી ઊંઘ લેવી અને તમાકુ-ધૂમ્રપાનથી દૂર રહેવું અત્યંત જરૂરી છે.
-
સપ્લીમેન્ટ્સ પર સાવધાની: ડોક્ટરો ચેતવણી આપે છે કે કોલેસ્ટ્રોલ ઘટાડવા માટે બજારમાં મળતા ડાયેટરી સપ્લીમેન્ટ્સ પર નિર્ભર ન રહેવું, કારણ કે તેના પુરાવા ખૂબ નબળા છે.
સ્ટેટિન્સ અને નવી સારવાર પદ્ધતિ
હાલમાં ‘સ્ટેટિન્સ’ (Statins) એ પ્રથમ હરોળની દવાઓ છે. તે લિવરને લોહીમાંથી LDL સાફ કરવામાં મદદ કરે છે. જો સ્ટેટિન્સથી પૂરતો ફાયદો ન થાય, તો ડોક્ટરો હવે વધુ ઝડપથી બીજી દવાઓ જેવી કે Ezetimibe અથવા ઈન્જેક્શન લેવાની સલાહ આપે છે. 2018 ના અભિગમ કરતા આ વખતે સારવારમાં વધુ તીવ્રતા અને ઝડપ લાવવામાં આવી છે.
નાની ઉંમરથી જ તપાસની શરૂઆત
નવી માર્ગદર્શિકાની સૌથી દૂરગામી વાત એ છે કે, હવે 19 વર્ષની ઉંમરથી જ સમયાંતરે કોલેસ્ટ્રોલની તપાસ શરૂ કરી દેવી જોઈએ. બાળકોમાં પણ 9 થી 11 વર્ષની ઉંમરે સ્ક્રીનીંગ કરવું જોઈએ. આનાથી ‘ફેમિલિયલ હાયપરકોલેસ્ટ્રોલેમિયા’ (વારસાગત ઉંચુ કોલેસ્ટ્રોલ) જેવી સ્થિતિ વહેલી પકડી શકાય છે, જે નાની ઉંમરે હાર્ટ એટેકનું કારણ બને છે.
