PM મોદીનો મોટો ડિફેન્સ રિસેટ: સૈન્ય નેતૃત્વ અને CDSની ભૂમિકામાં થશે મોટા ફેરફાર
ભારત સરકાર દેશની સુરક્ષા વ્યવસ્થાને આધુનિક યુગના પડકારો સામે લડવા માટે સજ્જ કરી રહી છે. વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના નેતૃત્વ હેઠળ ભારતીય સેનામાં અત્યાર સુધીનો સૌથી મોટો ‘ડિફેન્સ રિસેટ’ થવા જઈ રહ્યો છે. આ ફેરફાર માત્ર ઉચ્ચ અધિકારીઓની બદલી પૂરતો મર્યાદિત નથી, પરંતુ તે ભારતીય સૈન્યના આખા માળખાને બદલી નાખવાની એક દીર્ધદ્રષ્ટીવાળી યોજના છે. જેનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય થલસેના, વાયુસેના અને નૌસેના વચ્ચેના અંતરને ઘટાડીને તેમને એક અતૂટ શક્તિ બનાવવાનો છે.
શું છે આ ‘ડિફેન્સ રિસેટ’ અને તેની જરૂરિયાત?
વર્તમાન સમયમાં યુદ્ધની રીતો બદલાઈ રહી છે. હવે માત્ર સરહદ પરની લડાઈ જ પૂરતી નથી, પરંતુ સાયબર વોરફેર, સ્પેસ ડિફેન્સ અને ડ્રોન ટેકનોલોજી જેવા નવા પડકારો સામે આવ્યા છે. આથી, ‘ડિફેન્સ રિસેટ’ હેઠળ સરકાર જૂની પુરાણી પદ્ધતિઓને તિલાંજલિ આપીને એક એવી સિસ્ટમ બનાવી રહી છે જે ઝડપી નિર્ણય લઈ શકે. આ રિસેટનો અર્થ છે – સૈન્ય નેતૃત્વનું આધુનિકીકરણ, નવી ટેકનોલોજીનો સ્વીકાર અને ત્રણેય પાંખો વચ્ચે અભૂતપૂર્વ તાલમેલ.
CDSની ભૂમિકા અને નવી સૈન્ય લીડરશીપ
ચીફ ઓફ ડિફેન્સ સ્ટાફ (CDS) એ ભારતની ત્રણેય સેનાઓ વચ્ચે એક કડી સમાન છે. સરકાર ટૂંક સમયમાં જ નવા સૈન્ય વડાઓ અને ટોચના હોદ્દાઓ પર નિમણૂક કરવા જઈ રહી છે. નવા સૈન્ય નેતૃત્વ પાસે સરકારને એવી અપેક્ષા છે કે તેઓ પરંપરાગત વિચારધારાથી ઉપર ઉઠીને ભવિષ્યના યુદ્ધોની તૈયારી કરે. CDSની ભૂમિકા હવે માત્ર સલાહકાર પૂરતી મર્યાદિત નહીં રહે, પરંતુ તેઓ સંયુક્ત રણનીતિ ઘડવામાં અને સંસાધનોની વહેંચણીમાં નિર્ણાયક ભૂમિકા ભજવશે.
થિયેટર કમાન્ડ: સેનાની નવી ઓળખ
આ આખા ફેરફારનું સૌથી મહત્ત્વનું પાસું છે ‘થિયેટર કમાન્ડ’. અત્યારે ત્રણેય સેનાઓ પોતપોતાની અલગ કમાન્ડ હેઠળ કામ કરે છે, જે ઘણીવાર કટોકટીના સમયે સંકલનમાં વિલંબ પેદા કરે છે.
એકીકૃત શક્તિ: થિયેટર કમાન્ડ હેઠળ ચોક્કસ ભૌગોલિક વિસ્તાર માટે ત્રણેય સેનાઓને એક જ કમાન્ડરના નેતૃત્વમાં લાવવામાં આવશે.
ઝડપી નિર્ણય: આનાથી યુદ્ધ જેવી સ્થિતિમાં આદેશો આપવાની પ્રક્રિયા ટૂંકી અને ઝડપી બનશે.
સંસાધનોનો સદુપયોગ: એક જ મિશન માટે અલગ-અલગ તૈયારી કરવાને બદલે ત્રણેય પાંખો મળીને કામ કરશે, જેનાથી ખર્ચ ઘટશે અને તાકાત વધશે.
‘આત્મનિર્ભર રક્ષા’ અને સ્વદેશી ટેકનોલોજી
PM મોદીના વિઝન મુજબ, ભારત હવે વિદેશી હથિયારો પરની નિર્ભરતા ઘટાડવા માંગે છે. ડિફેન્સ રિસેટનો એક મોટો ભાગ ‘મેક ઇન ઇન્ડિયા’ હેઠળ ભારતમાં જ હથિયારો બનાવવાનો છે. મિસાઇલ સિસ્ટમથી લઈને ફાઇટર જેટ અને અત્યાધુનિક ડ્રોન્સ હવે દેશમાં જ તૈયાર થાય તેવા પ્રયાસો તેજ કરવામાં આવ્યા છે. જ્યારે સેનાનું નેતૃત્વ બદલાશે, ત્યારે આ સ્વદેશી હથિયારોના ઉપયોગ અને સંશોધન પર વધુ ભાર મૂકવામાં આવશે.
