કિડની સ્ટોનથી બચવું છે? તો આહારમાંથી આ ઝેરી તત્વોને કરો બહાર
શરીરના કુદરતી ફિલ્ટર ગણાતી કિડની જ્યારે લોહીને શુદ્ધ કરવાનું કામ કરે છે, ત્યારે તેમાં કેલ્શિયમ, ઓક્સાલેટ અને યુરિક એસિડ જેવા ખનિજો જમા થવા લાગે છે. જ્યારે આ ખનિજોનું પ્રમાણ વધી જાય છે, ત્યારે તે નાના પથ્થર જેવા સ્ફટિકોમાં ફેરવાય છે, જેને આપણે ‘કિડની સ્ટોન’ અથવા પથરી કહીએ છીએ. આ સમસ્યા માત્ર શારીરિક પીડા જ નથી આપતી, પરંતુ જો ગંભીર બને તો કિડની ફેલ્યોર કે સર્જરી સુધી પણ લઈ જઈ શકે છે. જો કે, રાહતની વાત એ છે કે કિડનીમાં પથરી મોટે ભાગે આપણી પોતાની આદતોનું પરિણામ હોય છે અને તેને સુધારી શકાય છે.
૧. મીઠું અને ખાંડ: સ્વાસ્થ્યના છૂપા દુશ્મન
આધુનિક જીવનશૈલીમાં પેકેજ્ડ ફૂડ, સોફ્ટ ડ્રિંક્સ અને ફાસ્ટ ફૂડનો વપરાશ વધ્યો છે. આ વસ્તુઓમાં સોડિયમ (મીઠું) અને ખાંડનું પ્રમાણ ખૂબ વધારે હોય છે. આરોગ્ય નિષ્ણાતોના મતે, જ્યારે આપણે વધુ પડતું મીઠું ખાઈએ છીએ, ત્યારે કિડની દ્વારા પેશાબમાં કેલ્શિયમનું ઉત્સર્જન વધી જાય છે. પેશાબમાં આ કેલ્શિયમનું ઊંચું સ્તર પથરી બનાવવામાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવે છે. તે જ રીતે, વધુ પડતી ખાંડ ઇન્સ્યુલિનના સ્તરને અસર કરે છે અને કિડનીની કામગીરીમાં અવરોધ ઊભો કરે છે. સ્વાદ માટે આપણે જે મીઠાઈઓ કે નમકીન ખાઈએ છીએ, તે લાંબા ગાળે આપણી કિડનીને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે.
૨. પાણીનો અભાવ: પથરી બનવાનું સૌથી મોટું કારણ
કિડનીમાં પથરી બનવાનું સૌથી સામાન્ય અને મુખ્ય કારણ ડિહાઇડ્રેશન એટલે કે શરીરમાં પાણીની ઉણપ છે. આપણું શરીર કચરો બહાર કાઢવા માટે પાણીનો ઉપયોગ કરે છે. જ્યારે શરીરમાં પૂરતું પાણી હોતું નથી, ત્યારે પેશાબ ઘટ્ટ બને છે. પેશાબમાં રહેલા ખનિજો અને ક્ષારો પાણીના અભાવે ઓગળી શકતા નથી અને કિડનીના ખૂણામાં જમા થઈને પથરીનું સ્વરૂપ ધારણ કરે છે.
ખાસ કરીને ગુજરાત જેવા ગરમ પ્રદેશોમાં, જ્યાં પરસેવો વધુ થાય છે, ત્યાં દિવસમાં ઓછામાં ઓછું ૩ થી ૪ લિટર (૮-૧૦ ગ્લાસ) પાણી પીવું અનિવાર્ય છે. જો તમે પ્રોટીનયુક્ત આહાર (જીમ જનારા લોકો) વધુ લેતા હોવ, તો પાણીની જરૂરિયાત હજુ પણ વધી જાય છે. પૂરતું પાણી પીવાથી કિડની સતત ફ્લશ થતી રહે છે અને ઝેરી તત્વો બહાર નીકળી જાય છે.
૩. ઓક્સાલેટયુક્ત ખોરાકમાં અસંતુલન
ઘણી વખત આપણે સ્વાસ્થ્યપ્રદ સમજીને અમુક ખોરાક વધુ ખાઈએ છીએ, જે પથરીના દર્દીઓ માટે નુકસાનકારક હોઈ શકે છે. પાલક, બીટરૂટ, ચોકલેટ, ચા અને બટાકા જેવા ખોરાકમાં ‘ઓક્સાલેટ’ નામનું તત્વ પુષ્કળ પ્રમાણમાં હોય છે. જ્યારે લોહીમાં ઓક્સાલેટનું પ્રમાણ વધે છે, ત્યારે તે કેલ્શિયમ સાથે જોડાઈને ‘કેલ્શિયમ ઓક્સાલેટ’ પથરી બનાવે છે.
નિષ્ણાતો સલાહ આપે છે કે જેમને પથરીની સમસ્યા વારંવાર થતી હોય અથવા જેના ફેમિલી હિસ્ટ્રીમાં આ રોગ હોય, તેમણે આવા ખોરાકનું સેવન મર્યાદિત કરવું જોઈએ. જો તમે પાલક જેવો આહાર લો છો, તો તેની સાથે કેલ્શિયમયુક્ત પદાર્થ (જેમ કે દહીં) ખાવાથી ઓક્સાલેટ લોહીમાં ભળવાને બદલે પાચનતંત્રમાં જ કેલ્શિયમ સાથે જોડાઈ જાય છે અને મળ વાટે બહાર નીકળી જાય છે.
તમારી કિડની તમારા હાથમાં છે
કિડનીમાં પથરી એ અચાનક આવી પડતી બીમારી નથી, પરંતુ તે આપણી વર્ષોની બેદરકારીનું પરિણામ છે. ઉનાળાની શરૂઆત થઈ ચૂકી છે ત્યારે હાઇડ્રેટેડ રહેવું સૌથી વધુ મહત્વનું છે. સાદા ખોરાક, પૂરતી ઊંઘ અને મર્યાદિત મીઠા-ખાંડના સેવનથી તમે તમારી કિડનીને વર્ષો સુધી સ્વસ્થ અને સુરક્ષિત રાખી શકો છો. યાદ રાખો, નિવારણ એ હંમેશા સારવાર કરતાં વધુ સારું અને સસ્તું હોય છે.
