દવાઓના વધતા ભાવથી રાહત: સરકારે ૩૯ જરૂરી દવાઓ કરી સસ્તી, જાણો હવે કેટલો થશે ખર્ચ?
ભારતમાં સામાન્ય માણસ માટે સ્વાસ્થ્ય સેવાઓ અને દવાઓનો ખર્ચ હંમેશા ચિંતાનો વિષય રહ્યો છે. ખાસ કરીને જ્યારે ઘરમાં કોઈ વ્યક્તિ ડાયાબિટીસ, હાઈ બ્લડ પ્રેશર કે હૃદયની બીમારી જેવી લાંબાગાળાની બિમારીઓથી પીડાતી હોય, ત્યારે દવાઓનું માસિક બિલ ઘરના બજેટને ખોરવી નાખે છે. પરંતુ, લાખો દર્દીઓ માટે એક અત્યંત રાહતના સમાચાર સામે આવ્યા છે. ભારત સરકારની ‘નેશનલ ફાર્માસ્યુટિકલ પ્રાઈસિંગ ઓથોરિટી’ (NPPA) એ ૩૯ આવશ્યક દવાઓના ભાવ પર મહત્તમ મર્યાદા (Ceiling Price) નક્કી કરી દીધી છે, જેનાથી આ દવાઓ હવે ૨૦ થી ૪૦ ટકા સુધી સસ્તી થઈ ગઈ છે.
શા માટે આ નિર્ણય લેવામાં આવ્યો?
દરેક સામાન્ય માનવીની જરૂરિયાતને ધ્યાનમાં રાખીને ભારત સરકાર દ્વારા ‘ડ્રગ્સ (પ્રાઈસ કંટ્રોલ) ઓર્ડર (DPCO), ૨૦૧૩’ હેઠળ આ મહત્વપૂર્ણ પગલું ભરવામાં આવ્યું છે. સ્વાસ્થ્ય નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે ભારતમાં સ્વાસ્થ્ય પાછળ થતો વ્યક્તિગત ખર્ચ (Out-of-Pocket Expenditure) ઘણો ઊંચો છે. ખાસ કરીને વૃદ્ધો અને ગંભીર બીમારીઓથી ગ્રસ્ત પરિવારો તેમની આવકનો એક મોટો હિસ્સો માત્ર દવાઓ પાછળ ખર્ચી નાખે છે. આ નિર્ણયનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય સામાન્ય માણસને આર્થિક બોજમાંથી મુક્તિ અપાવીને જીવનરક્ષક દવાઓને કિફાયતી બનાવવાનો છે.
કયા રોગોના દર્દીઓને મળશે સૌથી વધુ લાભ?
આ નવી યાદીમાં એવી દવાઓનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે જેનો ઉપયોગ દેશમાં સૌથી વધુ થાય છે. તેમાં મુખ્યત્વે નીચેની બીમારીઓની દવાઓ સામેલ છે:
હાઈ બ્લડ પ્રેશર (BP): આજના તણાવપૂર્ણ જીવનમાં BP ની સમસ્યા સામાન્ય બની ગઈ છે. તેની નિયમિત દવાઓ હવે સસ્તી થશે.
હૃદય રોગ (Heart Disease): હાર્ટ એટેક અને સ્ટ્રોક જેવી ગંભીર સ્થિતિઓમાં વપરાતી દવાઓ.
ડાયાબિટીસ: લાખો લોકો માટે દૈનિક જરૂરિયાત એવી ડાયાબિટીસની દવાઓ.
કેલ્શિયમ અને વિટામિન D3: ખાસ કરીને વૃદ્ધો અને મહિલાઓમાં હાડકાંની નબળાઈ દૂર કરવા માટે વપરાતા સપ્લિમેન્ટ્સ.
રેબીઝ અને આંખના ઇન્ફેક્શન: ઇમરજન્સી અને પોસ્ટ-સર્જરી દરમિયાન જરૂરી દવાઓ.
કઈ દવાઓના ભાવમાં કેટલો ઘટાડો થયો?
૧. હાર્ટ એટેકથી બચાવતી દવા (Clopidogrel + Aspirin + Atorvastatin): આ કોમ્બિનેશન હૃદયની નળીઓમાં લોહીના ગંઠાવાને અટકાવવા અને કોલેસ્ટ્રોલ ઘટાડવા માટે વપરાય છે. હવે તેની મહત્તમ કિંમત માત્ર ₹૬.૩૭ પ્રતિ કેપ્સ્યુલ નક્કી કરવામાં આવી છે.
૨. ગંભીર બ્લડ પ્રેશર માટે (Amlodipine + Bisoprolol + Telmisartan): બીપીને નિયંત્રિત રાખવા માટે વપરાતી આ દવા હવે માત્ર ₹૧૪.૭૪ પ્રતિ ટેબ્લેટના ભાવે મળશે.
૩. કેલ્શિયમ અને વિટામિન D3: હાડકાંની મજબૂતી માટે અત્યંત જરૂરી આ સપ્લિમેન્ટ્સ હવે માત્ર ₹૮.૯૩ પ્રતિ ટેબ્લેટના ભાવે ઉપલબ્ધ થશે, જે મધ્યમ વર્ગના પરિવારો માટે ખૂબ જ રાહતદાયક છે.
૪. જીવનરક્ષક ઇન્જેક્શન (Tenecteplase): હાર્ટ એટેક સમયે લોહીના ગંઠાવાને ઓગાળવા માટે વપરાતા આ મોંઘા ઇન્જેક્શનના ભાવ પણ હવે નિયંત્રિત કરવામાં આવ્યા છે. તેની મહત્તમ કિંમત ₹૬૦,૨૩૮ પ્રતિ વાયલ નક્કી કરાઈ છે.
શું દવા કંપનીઓ મનમાની કરી શકશે?
NPPA ના નવા નિયમ મુજબ, કોઈપણ ફાર્માસ્યુટિકલ કંપની કે મેડિકલ સ્ટોર નિર્ધારિત ભાવ કરતા એક રૂપિયો પણ વધુ વસૂલી શકશે નહીં. તમામ કંપનીઓને તેમના દવાના પેકેટ પર નવી ‘MRP’ (Maximum Retail Price) છાપવી ફરજિયાત કરવામાં આવી છે. જો કોઈ નિયમનો ભંગ કરે છે, તો તેમની સામે ‘આવશ્યક વસ્તુ અધિનિયમ, ૧૯૫૫’ હેઠળ કડક કાર્યવાહી કરવામાં આવશે. ગ્રાહકો હવે જાગૃત બનીને દવાની સ્ટ્રીપ પર છપાયેલા ભાવ તપાસી શકે છે.
ભારતીય સ્વાસ્થ્ય સેવાઓ પર અસર
ભારત એક એવો દેશ છે જ્યાં વસ્તીનું પ્રમાણ અને બીમારીઓના પ્રકારો ખૂબ જ વિશાળ છે. વર્લ્ડ હેલ્થ ઓર્ગેનાઈઝેશન (WHO) પણ ભારતના આ અભિગમની પ્રશંસા કરે છે, કારણ કે જ્યારે દવાઓ સસ્તી થાય છે, ત્યારે દર્દીઓનો સારવાર અધવચ્ચે છોડવાનો દર (Dropout Rate) ઘટે છે. ઘણા લોકો પૈસાના અભાવે અડધી દવાઓ લેવાનું બંધ કરી દેતા હતા, જેને કારણે બીમારી વધુ ગંભીર બનતી હતી. આ નિર્ણયથી હવે લોકો સમયસર અને પૂરેપૂરો કોર્સ પૂર્ણ કરી શકશે, જેનાથી દેશના એકંદર આરોગ્ય સ્તરમાં સુધારો આવશે.
ભવિષ્યની રાહ: આ નિર્ણય કેટલો પ્રભાવી?
સરકારનું આ પગલું માત્ર દવાના ભાવ ઘટાડવા પૂરતું નથી, પરંતુ એક સામાજિક કલ્યાણની દિશામાં મોટું ડગલું છે. જોકે, માત્ર ભાવ નિયંત્રણ પૂરતું નથી, સરકારે દવાઓની ગુણવત્તા પર પણ એટલું જ ધ્યાન આપવું પડશે. NPPA જે રીતે સતત આ ક્ષેત્રમાં કામ કરી રહ્યું છે, તે જોતાં આગામી સમયમાં અન્ય જીવનરક્ષક દવાઓને પણ આ દાયરામાં લાવવાની શક્યતા છે.
ગ્રાહકો માટે સલાહ
દરેક ગ્રાહકે હવે જ્યારે પણ મેડિકલ સ્ટોર પર જાય ત્યારે દવાના પેકેટ પરની MRP ખાસ ચેક કરવી જોઈએ. જો તમને લાગે કે કોઈ દુકાનદાર નિર્ધારિત કિંમતથી વધુ પૈસા માંગી રહ્યો છે, તો તમે NPPA ની અધિકૃત વેબસાઈટ અથવા હેલ્પલાઈન પર ફરિયાદ કરી શકો છો. તમારી જાગૃતિ જ આ સરકારના આદેશને સફળ બનાવશે.
અંતમાં, આ નિર્ણય લાખો પરિવારોના ચહેરા પર સ્મિત લાવનારું છે. જે પરિવાર મહિનાના હજારો રૂપિયા દવા પાછળ ખર્ચતા હતા, તેઓ હવે તે નાણાંનો ઉપયોગ શિક્ષણ કે અન્ય પાયાની જરૂરિયાતો માટે કરી શકશે. સરકારનું આ મિશન ‘સસ્તું અને સુલભ સ્વાસ્થ્ય’ ભારતીય નાગરિકો માટે ખરા અર્થમાં આશીર્વાદરૂપ સાબિત થશે.
