અમેરિકાના ૧૨.૫% વધારાના ટેરિફ પ્રસ્તાવ પર ભારતનો આક્રોશ; કહ્યું- ‘એકપક્ષીય નિર્ણયો સ્વીકાર્ય નથી’
વૈશ્વિક વ્યાપારના મંચ પર ભારત અને અમેરિકા વચ્ચેના વ્યાપારિક સંબંધોમાં ફરી એકવાર તણાવની સ્થિતિ જોવા મળી રહી છે. યુએસ ટ્રેડ રિપ્રેઝન્ટેટિવ (USTR) દ્વારા ભારતમાંથી થતી આયાત પર ૧૨.૫ ટકા જેટલો મોટો વધારાનો ટેરિફ લાદવાના પ્રસ્તાવ સામે ભારતે સખત વાંધો ઉઠાવ્યો છે. નવી દિલ્હીએ વોશિંગ્ટનને સ્પષ્ટ શબ્દોમાં જણાવ્યું છે કે, કોઈપણ આંતરરાષ્ટ્રીય વ્યાપારિક વિવાદનો ઉકેલ એકપક્ષીય નિર્ણયો કે દબાણથી નહીં, પરંતુ પરસ્પર વાતચીત અને દ્વિપક્ષીય વાટાઘાટો દ્વારા જ લાવવો જોઈએ. ભારતે અમેરિકાને આ પ્રસ્તાવિત આકરા કરવેરા પર તાત્કાલિક પુનર્વિચાર કરવાની ભારપૂર્વક વિનંતી કરી છે.
યુએસ ટ્રેડ એક્ટની કલમ ૩૦૧ અને ભારતનો પક્ષ
આ સમગ્ર વિવાદની શરૂઆત અમેરિકાના વાણિજ્ય કાયદાની કલમ ૩૦૧ હેઠળ થયેલી એક તપાસથી થઈ છે. USTR ના અહેવાલમાં આરોપ લગાવવામાં આવ્યો છે કે ભારત સહિત ઘણા દેશોમાં બળજબરીથી મજૂરી (ફોર્સ્ડ લેબર) દ્વારા ઉત્પાદિત થતી વસ્તુઓની આયાત રોકવા માટે પૂરતા અને કડક કાનૂની પગલાં લેવાયા નથી. આ મામલે યોજાયેલી જાહેર સુનાવણી દરમિયાન ભારતના વાણિજ્ય વિભાગના સંયુક્ત સચિવ બ્રિજ મોહન મિશ્રાએ અમેરિકન રિપોર્ટની ખામીઓ જાહેરમાં ખુલ્લી પાડી હતી. તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે, ભારત બળજબરીથી મજૂરી નાબૂદ કરવાને તેની કાનૂની અને આંતરરાષ્ટ્રીય જવાબદારી માને છે અને દેશ આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદાઓનો સંપૂર્ણ આદર કરે છે.
તેમણે ઉમેર્યું કે USTR નો અહેવાલ કાનૂની ધોરણોને પૂર્ણ કરતો નથી. માત્ર એવી ધારણા બાંધી લેવી કે કોઈ દેશ આયાત પર પ્રતિબંધ નથી મૂકતો, તે કલમ ૩૦૧ હેઠળ અન્યાયી વ્યાપાર પ્રથા સાબિત કરવા માટે પૂરતો પુરાવો નથી. અમેરિકાએ ૪૬ થી વધુ અલગ-અલગ અર્થતંત્રોને એક જ શ્રેણીમાં ભેગા કરી દીધા છે, જ્યારે વાસ્તવમાં દરેક દેશની સ્થાનિક અને આર્થિક પરિસ્થિતિઓ એકબીજાથી તદ્દન અલગ હોય છે.
ભારતીય ચોખા અંગેની અફવાઓ અને વાસ્તવિકતા
આ વિવાદમાં ભારતીય નિકાસનો મુખ્ય હિસ્સો ગણાતા ચોખા (રાઇસ) ને પણ નિશાન બનાવવામાં આવ્યા છે. વોશિંગ્ટનમાં ભારતીય દૂતાવાસના પ્રથમ સચિવ શ્રેયાંસ ગુપ્તાએ કૃષિ અને પ્રક્રિયા કરેલ ખાદ્ય ઉત્પાદનો નિકાસ વિકાસ સત્તામંડળ (APEDA) વતી અમેરિકાના દાવાઓનું સચોટ ખંડન કર્યું હતું. અમેરિકાનો આરોપ હતો કે ભારતીય ચોખા બળજબરીથી મજૂરી દ્વારા તૈયાર થાય છે અને તે યુએસના સ્થાનિક ચોખા ઉત્પાદકોને નુકસાન પહોંચાડે છે.
આના જવાબમાં ભારતીય રાજદ્વારીએ સ્પષ્ટ આંકડા આપતા કહ્યું કે, ભારત ખૂબ જ મર્યાદિત અને ચોક્કસ પ્રીમિયમ જાતોના ચોખાની જ નિકાસ અમેરિકામાં કરે છે. ભારતમાંથી આયાત કરાતા ચોખાનું કુલ મૂલ્ય યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં થતી નિકાસના માંડ ત્રણ ટકા કરતા પણ ઓછું છે. ભારત સરકારના કૃષિ મંત્રાલય હેઠળ નોંધાયેલી અને તમામ કડક ધારાધોરણોનું પાલન કરતી અધિકૃત ચોખા મિલોને જ નિકાસની મંજૂરી આપવામાં આવે છે, તેથી અમેરિકાના આ આક્ષેપો તદ્દન પાયાવિહોણા છે.
ભારતીય ઉદ્યોગ જગતનો સામૂહિક વિરોધ
અમેરિકાના આ એકપક્ષીય વલણનો ભારતના અગ્રણી વ્યાપારિક સંગઠનો ફિક્કી (FICCI) અને કોન્ફેડરેશન ઓફ ઇન્ડિયન ઇન્ડસ્ટ્રી (CII) એ પણ પૂરજોશમાં વિરોધ કર્યો છે. ફિક્કીના મતે, જો અમેરિકા આ વધારાનો ૧૨.૫ ટકા ટેરિફ લાદશે, તો તેની સીધી નકારાત્મક અસર માત્ર ભારતીય નિકાસકારો પર જ નહીં, પરંતુ અમેરિકાના પોતાના સ્થાનિક ઉત્પાદકો, આયાતકારો, રિટેલર્સ અને અંતે ત્યાંના સામાન્ય ગ્રાહકો પર પડશે. તેનાથી અમેરિકામાં મોંઘવારી વધશે. જે કંપનીઓ પહેલેથી જ તમામ વૈશ્વિક નિયમોનું પાલન કરીને પ્રમાણિકતાથી વેપાર કરે છે, તેમના પર બિનજરૂરી નાણાકીય બોજ વધશે. સીઆઈઆઈ (CII) એ પણ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે USTR ના અહેવાલમાં એવો કોઈ મજબૂત પુરાવો નથી જે દર્શાવે કે ભારતની નીતિઓથી અમેરિકન ઉદ્યોગોને કોઈ નુકસાન થઈ રહ્યું છે.
આ અગાઉ માર્ચ ૨૦૨૬ માં USTR એ આ મામલે મોટી તપાસ શરૂ કરી હતી, જેમાં વિશ્વના ૬૦ જેટલા દેશોની વ્યવસ્થા ચકાસવામાં આવી હતી. જૂન ૨૦૨૬ માં જાહેર થયેલા અહેવાલમાં કેનેડા, મેક્સિકો અને યુરોપિયન યુનિયન જેવા દેશો પર ૧૦ ટકા, જ્યારે ભારત અને ચીન સહિત ૫૪ દેશો પર ૧૨.૫ ટકા ટેરિફ લાદવાની ભલામણ કરાઈ છે. ભારતે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે તે અમેરિકા સાથે કોઈપણ વાજબી મુદ્દે રચનાત્મક સંવાદ સાધવા માટે હંમેશા તૈયાર છે, પરંતુ વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઇનને નુકસાન પહોંચાડે તેવા એકતરફી નિર્ણયો વ્યાપારિક ભાગીદારીના હિતમાં નથી.
