પાકિસ્તાનનો અમેરિકાને મસમોટો ઝટકો: ઈરાન માટે ખોલ્યા 6 જમીની માર્ગો, ટ્રમ્પની ‘ઈકોનોમિક બ્લોકેડ’ વ્યૂહરચના પડી ભાંગી?
દક્ષિણ એશિયાના રાજકારણમાં એક નવો વળાંક આવ્યો છે, જેણે વૈશ્વિક સ્તરે ચર્ચા જગાવી છે. એક તરફ પાકિસ્તાનના વડાપ્રધાન શહબાઝ શરીફ અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેના સંબંધો સુધારવા માટે મધ્યસ્થી હોવાનો દાવો કરી રહ્યા છે, તો બીજી તરફ પાકિસ્તાને ઈરાનને છ નવા જમીની માર્ગો આપીને અમેરિકાની આર્થિક નાકેબંધી (Blockade) ને નિષ્ફળ બનાવવાનું કામ કર્યું છે. આ ઘટનાને કારણે વોશિંગ્ટનમાં પાકિસ્તાનની વિશ્વસનીયતા પર ગંભીર સવાલો ઉભા થયા છે.
શહબાઝ શરીફનો ‘ડબલ ગેમ’: શું છે સમગ્ર વિવાદ?
તાજેતરમાં અમેરિકાના પૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પની કડક નીતિઓ હેઠળ ઈરાન પર આર્થિક દબાણ વધારવા માટે દરિયાઈ માર્ગો પર નાકેબંધી કરવામાં આવી હતી. આ નાકેબંધીનો મુખ્ય હેતુ ઈરાનના તેલ વેપારને રોકવાનો અને તેને આર્થિક રીતે પાયમાલ કરવાનો હતો. જોકે, પાકિસ્તાને ઈરાનને રશિયા, ચીન અને અન્ય દેશો સાથે વેપાર ચાલુ રાખવા માટે છ જમીની રસ્તાઓ ઉપલબ્ધ કરાવ્યા છે.
આનાથી ઈરાનને હોર્મુઝની સામુદ્રધુની (Strait of Hormuz) માં અમેરિકી નૌસેના દ્વારા કરવામાં આવતી નાકેબંધીનો સામનો કર્યા વગર પોતાનો માલસામાન અને તેલ અન્ય દેશો સુધી પહોંચાડવામાં મદદ મળશે. વિશ્લેષકો આને અમેરિકાની પીઠમાં પાકિસ્તાન દ્વારા કરવામાં આવેલા ‘છરા’ તરીકે જોઈ રહ્યા છે.
નિષ્ણાતોની ચેતવણી: ટ્રમ્પ પ્રશાસન માટે નવી મુસીબત
અમેરિકાના રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા નિષ્ણાત ડેરેક જે. ગ્રોસમેને આ બાબતે સોશિયલ મીડિયા પર ગંભીર ચેતવણી આપી છે. તેમણે લખ્યું છે કે, “ટ્રમ્પ પ્રશાસન, તમારી સામે એક મોટી સમસ્યા ઉભી થઈ છે. તમારો કહેવાતો મિત્ર પાકિસ્તાન ઈરાનને અમેરિકી દબાણ સામે ટકી રહેવા માટે છ નવા રસ્તાઓ આપી રહ્યું છે. આ પાકિસ્તાનની જૂની ‘ડબલ ગેમ’ છે, જેમાં તે એક તરફ અમેરિકા પાસેથી આર્થિક મદદ માંગે છે અને બીજી તરફ તેના દુશ્મનોને મદદ કરે છે.”
ગ્રોસમેનના મતે, આ માર્ગો ખુલવાથી ઈરાનને પોતાનો તેલ વેપાર કોઈપણ અડચણ વગર ચાલુ રાખવામાં મદદ મળશે, જે ટ્રમ્પની ‘મેક્સિમમ પ્રેશર’ (મહત્તમ દબાણ) ની વ્યૂહરચનાને નબળી પાડશે.
Trump admin, you have a problem. Your good friend Pakistan appears to have just opened six overland links to Iran, helping the regime bypass your counter-blockade in the Strait of Hormuz. This will help Iran continue to resist US pressure. Islamabad double deals America…AGAIN! pic.twitter.com/gbNZeuQy0G
— Derek J. Grossman (@DerekJGrossman) April 29, 2026
વિશ્વસનીયતા પર પ્રશ્નચિહ્ન: ઈઝરાયેલ અને ભારતની શંકા
પાકિસ્તાન મધ્યસ્થી તરીકે કેટલું વિશ્વાસપાત્ર છે તે અંગે ઈઝરાયેલે પહેલેથી જ શંકા વ્યક્ત કરી છે. ભારતમાં ઈઝરાયેલના રાજદૂત રૂવેન અઝારે સ્પષ્ટપણે કહ્યું હતું કે પાકિસ્તાન એક ભરોસાપાત્ર ખેલાડી નથી. દક્ષિણ એશિયામાં પાકિસ્તાન હંમેશા પોતાના હિતોને સર્વોપરી રાખે છે, પછી ભલે તેનાથી તેના સાથી દેશોને નુકસાન કેમ ન થાય.
માત્ર ઈઝરાયેલ જ નહીં, પરંતુ ઈરાને પણ પાકિસ્તાનની તટસ્થતા પર સવાલો ઉઠાવ્યા છે. ઈરાનના રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા પંચના પ્રવક્તા ઈબ્રાહિમ રઝાઈએ જણાવ્યું હતું કે પાકિસ્તાન ભલે ઈરાનનો સારો મિત્ર હોય, પરંતુ તે યોગ્ય મધ્યસ્થી નથી કારણ કે તેનો ઝુકાવ હંમેશા અમેરિકા તરફ વધુ રહ્યો છે. હવે જ્યારે પાકિસ્તાને રસ્તાઓ ખોલ્યા છે, ત્યારે તે અમેરિકાને એવો સંદેશ આપવા માંગે છે કે તે ચીન અને રશિયાની ધરીમાં પણ સામેલ છે.
ટ્રમ્પની વ્યુહરચનામાં ગાબડું
ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પનું લક્ષ્ય ઈરાન પર એટલું આર્થિક દબાણ લાવવાનું હતું કે તે અમેરિકાની શરતો પર વાતચીત કરવા તૈયાર થઈ જાય. ટ્રમ્પે પોતાની નૌસેનાને લાંબા ગાળાની નાકેબંધી માટે તૈયાર રહેવા પણ કહ્યું હતું. પરંતુ પાકિસ્તાને ઈરાનને જમીની માર્ગ આપીને આ આખી યોજનામાં મોટું ગાબડું પાડ્યું છે.
આ છ માર્ગો દ્વારા ઈરાન ચીન અને મધ્ય એશિયાના દેશો સાથે સીધો સંપર્ક સાધી શકશે. આનાથી અમેરિકાનું આર્થિક હથિયાર બિનઅસરકારક સાબિત થઈ શકે છે. પાકિસ્તાનના આ પગલાથી વોશિંગ્ટન અને ઈસ્લામાબાદ વચ્ચેના સંબંધોમાં ફરી એકવાર તિરાડ પડવાની શક્યતા છે.
