તેહરાનની ચેતવણી – અમેરિકા અને ઈઝરાયલના વચનો પર ઈરાનને શંકા
૧ મે, ૨૦૨૬ ના રોજ મધ્ય પૂર્વના રાજકારણમાં એક નવો વળાંક આવ્યો છે. ઈરાને અમેરિકા અને ઈઝરાયલના ભવિષ્યના ઈરાદાઓ પર ગંભીર સવાલો ઉઠાવ્યા છે. ઈરાનના વિદેશ મંત્રાલયના પ્રવક્તા ઈસ્માઈલ બાઘાઈએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે પશ્ચિમી દેશો સાથેની કોઈપણ વાટાઘાટોમાં ઝડપી પ્રગતિની અપેક્ષા રાખવી એ “વાજબી” નથી. આ નિવેદન એવા સમયે આવ્યું છે જ્યારે ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ઈરાન દ્વારા મુકવામાં આવેલી કેટલીક મહત્વપૂર્ણ ઓફરોને ફગાવી દીધી છે.
વિશ્વાસનો અભાવ અને વચનભંગના આરોપ
તેહરાનમાં એક પ્રેસ કોન્ફરન્સને સંબોધતા બાઘાઈએ જણાવ્યું હતું કે ઈતિહાસ સાક્ષી છે કે અમેરિકા અને ઈઝરાયલ પોતાની સુવિધા મુજબ વચનો તોડવા માટે જાણીતા છે. તેમણે કહ્યું, “અમે ભૂતકાળમાં જોયું છે કે કેવી રીતે આંતરરાષ્ટ્રીય કરારોને એકપક્ષીય રીતે રદ કરવામાં આવ્યા છે. તેથી, વર્તમાન પરિસ્થિતિમાં કોઈપણ તાત્કાલિક પરિણામની આશા રાખવી એ રાજદ્વારી દૃષ્ટિએ ભૂલભરેલું ગણાશે.”
ઈરાનનો સીધો ઈશારો ઈઝરાયલ તરફ પણ હતો, જેને તે અમેરિકાના મધ્ય પૂર્વમાં મુખ્ય વ્યૂહાત્મક ભાગીદાર તરીકે જુએ છે. તેહરાનનું માનવું છે કે ઈઝરાયલની દખલગીરીને કારણે અમેરિકા સાથેના સંબંધો ક્યારેય સામાન્ય થઈ શકતા નથી.
ટ્રમ્પની નીતિ અને ઈરાનનો પ્રતિસાદ
ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે તાજેતરમાં ઈરાનના પરમાણુ કાર્યક્રમ અને પ્રાદેશિક પ્રભાવને અંકુશમાં લેવા માટે કડક શરતો મૂકી હતી. જ્યારે ઈરાને કેટલીક છૂટછાટોની ઓફર કરી, ત્યારે ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્રે તેને અપૂરતી ગણાવીને નકારી કાઢી હતી. આ નિર્ણયથી ઈરાની નેતૃત્વમાં નારાજગી છે. બાઘાઈના મતે, અમેરિકાની આ ‘મેક્સિમમ પ્રેશર’ (મહત્તમ દબાણ) ની નીતિ માત્ર તણાવ વધારવાનું કામ કરશે.
વાટાઘાટોમાં અવરોધ
ઈરાની પ્રવક્તાએ ચેતવણી આપી હતી કે જો અમેરિકા અને ઈઝરાયલ પોતાની જૂની પદ્ધતિઓ ચાલુ રાખશે, તો ઈરાન પણ તેના સુરક્ષા હિતોની રક્ષા માટે કડક પગલાં લેતા અચકાશે નહીં. તેમણે વાટાઘાટોની પ્રક્રિયાને “ધીમી અને જટિલ” ગણાવી હતી. બાઘાઈએ ઉમેર્યું કે, “કોઈપણ પ્રકારની પ્રગતિ ત્યારે જ શક્ય છે જ્યારે સામે પક્ષે ઈમાનદારી હોય. હાલના તબક્કે અમેરિકાની વર્તણૂક જોતા એવું લાગતું નથી કે તેઓ શાંતિ ઈચ્છે છે.”
ભૌગોલિક-રાજકીય અસરો
આ નિવેદનની અસર વૈશ્વિક ક્રૂડ ઓઇલના બજાર અને સમુદ્રી વ્યાપાર પર પણ પડી શકે છે. ૧ મે ના રોજ જ્યારે વિશ્વ શ્રમિક દિવસની ઉજવણી કરી રહ્યું છે, ત્યારે તેહરાનથી આવેલા આ આકરા શબ્દોએ પશ્ચિમી દેશોના રાજદ્વારીઓને વિચારતા કરી દીધા છે. જો ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચેની ખાઈ વધશે, તો તેની અસર લેબનોન, સીરિયા અને યમન જેવા સંઘર્ષગ્રસ્ત વિસ્તારો પર પણ જોવા મળશે.
તેહરાનની આ ચેતવણી માત્ર અમેરિકા માટે નથી, પરંતુ સમગ્ર આંતરરાષ્ટ્રીય સમુદાય માટે એક સંકેત છે કે મધ્ય પૂર્વમાં શાંતિ હજુ પણ ઘણી દૂર છે. વિશ્વાસની આ કમી અને વચનો તોડવાની આશંકા વચ્ચે, આગામી દિવસોમાં આ પ્રદેશમાં સૈન્ય હિલચાલ વધે તેવી પૂરેપૂરી શક્યતા છે.
