પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવમાં સ્થિરતા, પરંતુ આર્થિક નિષ્ણાતોએ આપી ચેતવણી
૬ મે ૨૦૨૬ના રોજ ભારતીય ઓઈલ માર્કેટિંગ કંપનીઓએ પેટ્રોલ અને ડીઝલના છૂટક ભાવમાં કોઈ ફેરફાર કર્યો નથી. છેલ્લા કેટલાક સમયથી ઇંધણના દરોમાં જોવા મળી રહેલી આ સ્થિરતા ગ્રાહકો માટે રાહત સમાન છે, પરંતુ તેની પાછળ અનેક આર્થિક અને રાજકીય પાસાઓ છુપાયેલા છે. ખાસ કરીને પશ્ચિમ એશિયામાં ચાલી રહેલા ભૌગોલિક-રાજકીય તણાવને કારણે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં સતત ઉતાર-ચઢાવ જોવા મળી રહ્યો છે.
કેવી રીતે નક્કી થાય છે તમારા શહેરના ભાવ?
ભારતની મુખ્ય ત્રણ ઓઈલ કંપનીઓ—ઇન્ડિયન ઓઈલ (IOC), ભારત પેટ્રોલિયમ (BPCL) અને હિન્દુસ્તાન પેટ્રોલિયમ (HPCL)—દરરોજ સવારે ૬ વાગ્યે નવા ભાવો જાહેર કરે છે. ‘ડાયનેમિક ફ્યુઅલ પ્રાઇસિંગ’ સિસ્ટમ હેઠળ, આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં તેલની કિંમત અને અમેરિકી ડોલર સામે રૂપિયાના મૂલ્યને આધારે આ દરો નક્કી કરવામાં આવે છે. જોકે, વર્તમાનમાં રાજકીય સંવેદનશીલતાને કારણે કંપનીઓએ ભાવમાં વધારો કરવાનું ટાળ્યું હોય તેમ જણાય છે.
નિષ્ણાતોની ચિંતા: સસ્તી કિંમતો સરકાર માટે જોખમી?
પોલિસી થિંક ટેન્ક ‘ICRIER’ (ઇન્ડિયન કાઉન્સિલ ફોર રિસર્ચ ઓન ઇન્ટરનેશનલ ઇકોનોમિક રિલેશન્સ) એ તાજેતરમાં એક મહત્વનો અહેવાલ રજૂ કર્યો છે. આ અહેવાલ મુજબ, જો સરકાર પેટ્રોલ, ડીઝલ અને LPGના ભાવમાં વધારો નહીં કરે, તો સરકારી તિજોરી પર ભારે બોજ પડશે. આયાતી ઉર્જા પર ભારતની નિર્ભરતા ઘણી વધારે છે, અને જો ક્રૂડ ઓઈલ મોંઘું થાય તો વર્તમાન ભાવ જાળવી રાખવા મુશ્કેલ છે.
અહેવાલમાં જણાવવામાં આવ્યું છે કે ઇંધણ પર આપવામાં આવતી છૂટ અથવા ભાવને રોકી રાખવાનો ખર્ચ વાર્ષિક જીડીપીના ૦.૬ ટકા જેટલો હોઈ શકે છે. આ પૈસા વિકાસલક્ષી કાર્યોમાં વાપરવાને બદલે સબસિડીમાં ખર્ચાઈ રહ્યા છે, જે લાંબા ગાળે જાહેર દેવું વધારી શકે છે.
આજના મેટ્રો શહેરોના ભાવ પર એક નજર
આજે દેશના મુખ્ય શહેરોમાં પ્રતિ લિટર ઇંધણના ભાવ નીચે મુજબ છે:
| શહેર | પેટ્રોલનો ભાવ (₹) | ડીઝલનો ભાવ (₹) |
| દિલ્હી | ૯૪.૭૭ | ૮૭.૬૭ |
| મુંબઈ | ૧૦૩.૫૪ | ૯૦.૦૩ |
| કોલકાતા | ૧૦૫.૪૫ | ૯૨.૦૨ |
| ચેન્નાઈ | ૧૦૦.૮૦ | ૯૨.૩૯ |
| બેંગલુરુ | ૧૦૨.૯૨ | ૯૦.૯૯ |
ગ્રાહકો પર ધીરે ધીરે બોજ નાખવાની ભલામણ
થિંક ટેન્કનું માનવું છે કે અચાનક ભાવ વધારો કરવાને બદલે સરકારે ધીમે ધીમે કિંમતો ગ્રાહકો પર પસાર કરવી જોઈએ. ઇંધણના ઊંચા ભાવ મધ્યમ અને ઉચ્ચ આવક ધરાવતા પરિવારોને વધુ અસર કરે છે જેઓ ખાનગી વાહનોનો ઉપયોગ કરે છે. જોકે, ડીઝલના ભાવ વધારાની સીધી અસર ટ્રાન્સપોર્ટેશન અને ખેતી પર પડતી હોવાથી સરકાર આ બાબતે ખૂબ જ સાવચેતીપૂર્વક આગળ વધી રહી છે.
વૈશ્વિક પરિસ્થિતિ જોતાં, આગામી દિવસોમાં ઇંધણના ભાવ સ્થિર રહેશે કે વધશે, તે સંપૂર્ણપણે ક્રૂડ ઓઈલના આંતરરાષ્ટ્રીય ઉત્પાદન અને વિતરણ વ્યવસ્થા પર નિર્ભર રહેશે.
