ડાયાબિટીસના દર્દીઓ માટે સંતરા ખાવાની સાચી રીત કઈ?
ડાયાબિટીસના દર્દીઓ માટે ફળોની પસંદગી કરવી એ ઘણીવાર ‘તલવારની ધાર પર ચાલવા’ જેવું હોય છે. ગળ્યા ફળો લોહીમાં શર્કરાનું પ્રમાણ વધારી શકે છે, જ્યારે ખાટા ફળો પોષણ પૂરૂ પાડે છે. આ સંજોગોમાં સંતરા વિશે લોકોમાં અનેક ભ્રમણાઓ છે. એઈમ્સ (AIIMS) ના જાણીતા ડોક્ટર અમરિંદર સિંહ મલ્હીએ આ મુદ્દે વૈજ્ઞાનિક દ્રષ્ટિકોણ રજૂ કર્યો છે.
સંતરાનો ‘લો ગ્લાયસેમિક ઇન્ડેક્સ’ (Low GI)
કોઈપણ ખાદ્ય પદાર્થ ડાયાબિટીસમાં સુરક્ષિત છે કે નહીં તે તેના ‘ગ્લાયસેમિક ઇન્ડેક્સ’ (GI) પરથી નક્કી થાય છે. જીઆઈ એ માપદંડ છે જે દર્શાવે છે કે ખોરાક ખાધા પછી લોહીમાં ખાંડ કેટલી ઝડપથી વધે છે.
સંતરાનો GI: ૪૦ થી ૪૫ ની વચ્ચે છે.
૫૫ થી ઓછો GI ધરાવતા ખોરાકને ‘લો GI’ માનવામાં આવે છે. ડો. મલ્હીના જણાવ્યા અનુસાર, સંતરા ખાવાથી બ્લડ સુગરમાં અચાનક ઉછાળો (Spike) આવતો નથી, કારણ કે તેનું પાચન ધીમેથી થાય છે.
કેમ ડાયાબિટીસમાં સંતરા ફાયદાકારક છે?
૧. ફાઈબરથી ભરપૂર: સંતરામાં દ્રાવ્ય ફાઈબર (Soluble Fiber) હોય છે, જે સુગરના શોષણને ધીમું પાડે છે અને કોલેસ્ટ્રોલને નિયંત્રિત કરવામાં પણ મદદ કરે છે. ૨. વિટામિન સી અને એન્ટીઓક્સીડેન્ટ્સ: ડાયાબિટીસના દર્દીઓમાં ઘણીવાર આંતરિક સોજો (Inflammation) રહેતો હોય છે. સંતરામાં રહેલા વિટામિન સી અને એન્ટીઓક્સીડેન્ટ્સ ઇન્સ્યુલિન સેન્સિટિવિટીમાં સુધારો કરે છે. ૩. ઇમ્યુનિટી અને હૃદયનું સ્વાસ્થ્ય: ડાયાબિટીસને કારણે હૃદય રોગ અને ચેપનું જોખમ વધી જાય છે. સંતરામાં રહેલું પોટેશિયમ બ્લડ પ્રેશરને નિયંત્રિત કરે છે અને ઇમ્યુનિટી વધારે છે.
સંતરા ખાવામાં રાખવાની સૌથી મોટી સાવધાની: ‘જ્યુસ’ થી દૂર રહો
ડોક્ટર ખાસ ચેતવણી આપે છે કે ડાયાબિટીસના દર્દીઓએ ક્યારેય સંતરાનો જ્યુસ ન પીવો જોઈએ.
-
કારણ ૧: જ્યુસ કાઢતી વખતે તેમાં રહેલું મહત્વનું ‘ફાઈબર’ નીકળી જાય છે.
-
કારણ ૨: એક ગ્લાસ જ્યુસ બનાવવા માટે ૨-૩ સંતરાની જરૂર પડે છે, જેથી ફ્રુક્ટોઝ (કુદરતી ખાંડ) ની માત્રા એકસાથે વધી જાય છે. આખું સંતરા ખાવું એ જ શ્રેષ્ઠ અને સુરક્ષિત રસ્તો છે.
ખાવાની સાચી રીત અને સમય
-
પ્રમાણ: દિવસમાં એક મધ્યમ કદનું સંતરું ખાઈ શકાય છે. અતિરેક ટાળવો.
-
સમય: બપોરના ભોજન પહેલા અથવા નાસ્તા તરીકે સંતરું ખાવું વધુ હિતાવહ છે. ખાલી પેટે ખાટા ફળો ખાવાથી એસિડિટી થઈ શકે છે.
-
મિશ્રણ: જો તમે તેને થોડા બદામ કે અખરોટ સાથે ખાશો, તો પ્રોટીન અને હેલ્ધી ફેટને કારણે સુગર લેવલ વધુ સ્થિર રહેશે.
ડાયાબિટીસમાં સંતરા ખાવા એ માત્ર સુરક્ષિત જ નહીં, પણ ગુણકારી પણ છે, શરત માત્ર એટલી કે તમે તેને ‘આખા ફળ’ તરીકે અને ‘મર્યાદિત માત્રામાં’ ખાઓ. કોઈ પણ ડાયેટમાં મોટો ફેરફાર કરતા પહેલા તમારા ડોક્ટર અથવા ડાયેટિશિયનની સલાહ ચોક્કસ લો.
