સોનાની ખરીદી વખતે બિલ જોઈને કેમ લાગે છે ઝટકો? સમજો દાગીના પર લાગતા ‘ડબલ GST’ નું આખું ગણિત
ભારતમાં સોનું ખરીદવું એ માત્ર રોકાણ નથી, પરંતુ તે આપણી પરંપરા અને લાગણીઓ સાથે જોડાયેલું છે. લગ્નસરા હોય કે દિવાળી જેવા તહેવારો, ભારતીયો સોનું ખરીદવાની એક પણ તક છોડતા નથી. જોકે, જ્યારે જ્વેલરી શોપ પર બિલ ચૂકવવાનો સમય આવે છે, ત્યારે મોટાભાગના ગ્રાહકો મુંઝવણમાં મુકાઈ જાય છે. બિલમાં સોનાની કિંમત ઉપરાંત અલગ-અલગ જગ્યાએ GST જોઈને ઘણાને લાગે છે કે તેમની પાસેથી ડબલ ટેક્સ વસૂલવામાં આવી રહ્યો છે.
જો તમે પણ આગામી સમયમાં સોનાના દાગીના ખરીદવાનું વિચારી રહ્યા હોવ, તો બિલમાં છુપાયેલા આ ટેક્સના નિયમોને સમજવા ખૂબ જ જરૂરી છે, જેથી તમે છેતરાતા બચો અને સાચું આયોજન કરી શકો.
સોનાની મૂળ કિંમત પર 3% GST: આ છે પ્રથમ ટેક્સ
જ્યારે પણ તમે સોનું ખરીદો છો, પછી તે સિક્કા હોય, લગડી હોય કે દાગીના, તેની સૌથી પહેલી ગણતરી સોનાની શુદ્ધતા અને તે દિવસના માર્કેટ ભાવ મુજબ થાય છે. સરકારના નિયમ મુજબ, સોનાની આ મૂળ કિંમત પર 3% GST વસૂલવામાં આવે છે.
-
ઉદાહરણ તરીકે: જો તમે 1 લાખ રૂપિયાનું શુદ્ધ સોનું ખરીદ્યું હોય, તો તેના પર સીધા 3,000 રૂપિયા GST તરીકે ઉમેરવામાં આવશે. આ ટેક્સ સોનાની ધાતુ (Metal) પર લાગે છે અને તે સમગ્ર ભારતમાં એકસમાન છે.
મેકિંગ ચાર્જ પર 5% GST: સર્વિસ ટેક્સનું ગણિત
જ્વેલરી બિલમાં ગ્રાહકોને જે બીજો ઝટકો લાગે છે તે છે ‘મેકિંગ ચાર્જ’ પરનો ટેક્સ. સોનાના બિસ્કિટમાંથી સુંદર હાર કે બુટ્ટી બનાવવા માટે જે કારીગરી અને મહેનત લાગે છે તેને ‘મેકિંગ ચાર્જ’ કહેવામાં આવે છે. સરકાર આ પ્રક્રિયાને એક પ્રકારની ‘સેવા’ (Service) ગણે છે.
નિયમ મુજબ, મેકિંગ ચાર્જ પર 5% GST અલગથી ચૂકવવો પડે છે. ઘણીવાર ગ્રાહકોને લાગે છે કે સોના પર તો 3% ટેક્સ આપી દીધો, તો આ ફરીથી 5% કેમ? પણ યાદ રાખો, આ ટેક્સ સોના પર નહીં પણ સોનીની મહેનત એટલે કે સર્વિસ પર છે. જો કોઈ ઘરેણાંનો મેકિંગ ચાર્જ 20,000 રૂપિયા હોય, તો તેના પર 1,000 રૂપિયાનો અલગ GST લાગે છે.
શું ખરેખર ગ્રાહક ડબલ ટેક્સ ભરે છે?
ટેકનિકલ રીતે જોઈએ તો ગ્રાહક એક જ વસ્તુ પર બે વાર ટેક્સ નથી ભરી રહ્યો. બિલમાં દેખાતા બે અલગ-અલગ ટેક્સ ખરેખર બે અલગ વસ્તુઓ માટે છે:
-
સોનાની ધાતુ માટે: 3% GST.
-
કારીગરી (સર્વિસ) માટે: 5% GST.
જોકે, સામાન્ય ગ્રાહક જ્યારે ફાઈનલ બિલ જુએ છે, ત્યારે આ બધું ભેગું થઈને મોટી રકમ બની જાય છે, તેથી તેને ‘ડબલ ટેક્સ’ જેવો અનુભવ થાય છે. બિલ પારદર્શક હોય તે માટે પ્રતિષ્ઠિત જ્વેલર્સ આ બંને ટેક્સને અલગ-અલગ દર્શાવતા હોય છે.
જૂનું સોનું એક્સચેન્જ કરવાનો ફાયદો
ઘણા લોકો ઘરનું જૂનું સોનું આપીને નવી ડિઝાઇનના ઘરેણાં બનાવડાવતા હોય છે. આવા કિસ્સામાં ટેક્સ બચાવવાની એક તક રહેલી છે. જો તમે તમારું જૂનું સોનું જ્વેલરને આપો અને તે જ સોનામાંથી નવો દાગીનો બનાવો, તો તમારે માત્ર મેકિંગ ચાર્જ અને તેના પરનો 5% GST જ આપવો પડશે. કારણ કે સોનાની ધાતુ તો તમારી જ છે, એટલે તેના પર ફરીથી 3% GST લાગતો નથી.
પરંતુ, જો તમે જૂનું સોનું વેચીને રોકડા પૈસા લો અને તે જ પૈસાથી ફરી નવું સોનું ખરીદો, તો તમારે આખી રકમ પર ફરીથી 3% GST ચૂકવવો પડશે. આથી, હંમેશા સોનાના બદલામાં સોનું લેવું વધુ ફાયદાકારક રહે છે.
