કેનેડાની લાચારી: ૨૬/૧૧ના કાવતરાખોર તહવ્વુર રાણાનું નાગરિકત્વ રદ કરવામાં કેનેડા સરકાર કેમ નિષ્ફળ રહી છે?
ભારતની આર્થિક રાજધાની મુંબઈ પર થયેલા ૨૬/૧૧ના ભયાનક આતંકવાદી હુમલાના આયોજનમાં સંડોવાયેલા તહવ્વુર હુસૈન રાણા વિરુદ્ધ ભારત અને અમેરિકામાં કડક કાર્યવાહી થઈ રહી છે, પરંતુ કેનેડામાં તેને નાગરિકત્વમાંથી મુક્ત કરવાની પ્રક્રિયા અત્યંત જટિલ બની ગઈ છે. કેનેડાના ઈમિગ્રેશન વિભાગે (IRCC) ફેડરલ કોર્ટમાં રાણાનું નાગરિકત્વ રદ કરવાની અરજી કરી છે, પરંતુ આ કેસ હજુ પણ ‘અણઉકેલાયેલ’ રહ્યો છે.
શું છે વિલંબનું મુખ્ય કારણ?
કેનેડા સરકારની આ ધીમી પ્રક્રિયા પાછળ વર્ષો જૂના કાયદાકીય ફેરફારો જવાબદાર માનવામાં આવે છે. વડાપ્રધાન જસ્ટિન ટ્રુડોના નેતૃત્વ હેઠળ કેનેડાના નાગરિકત્વ કાયદામાં જે સુધારા કરવામાં આવ્યા હતા, તેણે આ પ્રક્રિયાને વધુ જટિલ બનાવી દીધી છે. અગાઉના કાયદામાં આતંકવાદને નાગરિકત્વ રદ કરવા માટેનું એક મુખ્ય કારણ ગણવામાં આવતું હતું, પરંતુ ટ્રુડો સરકારે આ જોગવાઈ હટાવી દીધી હતી. હવે માત્ર ‘ખોટી વિગતો’ (Misrepresentation) ના આધારે જ નાગરિકત્વ રદ કરી શકાય છે, જે સાબિત કરવામાં વર્ષો નીકળી જાય છે.
સિસ્ટમની નિષ્ફળતા પર સવાલો
ઓટાવા સ્થિત મેકડોનાલ્ડ-લોરિયર ઇન્સ્ટિટ્યૂટના રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા વિશ્લેષક જો આદમ જ્યોર્જે આ મામલે કેનેડાની ઈમિગ્રેશન સિસ્ટમની આકરી ટીકા કરી છે. તેમના મતે, “જ્યારે દુનિયાના સૌથી ભયાનક આતંકવાદી હુમલા સાથે સંકળાયેલી વ્યક્તિ દાયકાઓ સુધી કેનેડિયન નાગરિકત્વ જાળવી રાખે, ત્યારે તે કેનેડાની સુરક્ષા તપાસ અને ચકાસણી પ્રક્રિયા પર મોટા સવાલો ઊભા કરે છે.”
આ કેસ એ સાબિત કરે છે કે કેનેડાની સંસ્થાઓ રાષ્ટ્રીય સુરક્ષાના જોખમોને ડામવામાં અથવા આતંકવાદ વિરોધી વિશ્વસનીય ભાગીદાર તરીકે ઉભરી આવવામાં ક્યાંક ને ક્યાંક ઊણી ઉતરી રહી છે. કેનેડામાં નાગરિકત્વ રદ કરવાની પ્રક્રિયા સામાન્ય રીતે એક દાયકા જેટલો સમય લે છે, જેનો લાભ રાણા જેવા ગુનેગારોને મળી રહ્યો છે.
કોણ છે તહવ્વુર રાણા?
૬૫ વર્ષીય તહવ્વુર રાણા પાકિસ્તાની સેનાનો ભૂતપૂર્વ કેપ્ટન છે. તેણે લશ્કર-એ-તૈયબાના આતંકવાદી ડેવિડ હેડલી સાથે મળીને મુંબઈ હુમલાનું કાવતરું ઘડ્યું હતું.
૨૦૧૩: અમેરિકામાં આતંકવાદ સંબંધિત આરોપો હેઠળ તેને જેલની સજા ફટકારવામાં આવી હતી.
એપ્રિલ ૨૦૨૫: લાંબી કાયદાકીય લડાઈ બાદ અમેરિકાએ તેને ભારતને પ્રત્યાર્પણ (Extradite) કર્યો હતો.
વર્તમાન સ્થિતિ: રાણા હાલમાં ભારતની જેલમાં બંધ છે અને ૨૬/૧૧ના કેસમાં ન્યાયિક પ્રક્રિયાનો સામનો કરી રહ્યો છે.
રાજકીય જવાબદારી અને આંતરરાષ્ટ્રીય છબી
કેનેડા સરકાર માટે આ મુદ્દો હવે પ્રતિષ્ઠાનો પ્રશ્ન બની ગયો છે. એક તરફ કેનેડા માનવાધિકારની વાતો કરે છે, તો બીજી તરફ તેના પોતાના કાયદા આતંકવાદીઓને સુરક્ષા કવચ પૂરું પાડતા હોય તેવું જણાય છે. મે ૨૦૨૪ થી રાણાનું નાગરિકત્વ રદ કરવાની કોશિશ શરૂ થઈ છે, પરંતુ કેનેડિયન કાયદાકીય માળખાને જોતા એમ લાગે છે કે તેને સત્તાવાર રીતે નાગરિકત્વમાંથી મુક્ત કરવામાં હજુ ઘણા વર્ષો વીતી શકે છે.
