હવે સોનાના એક-એક ગ્રામનો હિસાબ રાખશે સરકાર, દર 15 દિવસે CA દ્વારા પ્રમાણિત રિપોર્ટ આપવો ફરજિયાત
ભારત દુનિયામાં સોનાના સૌથી મોટા ખરીદદારોમાંનું એક છે. આપણી પરંપરાઓ અને રોકાણની આદતોમાં સોનું હંમેશા ટોચ પર રહ્યું છે. પરંતુ, સોનાની આ ભારે આયાત દેશના વિદેશી હૂંડિયામણ ભંડાર (Foreign Exchange Reserve) અને વ્યાપાર ખાધ (Trade Deficit) પર મોટું દબાણ લાવે છે. આ પરિસ્થિતિને નિયંત્રિત કરવા માટે, ભારત સરકારના વિદેશ વ્યાપાર મહાનિદેશાલય (DGFT) એ સોનાના ઈમ્પોર્ટ નિયમોને લઈને એક મોટું અને કડક પગલું ભર્યું છે.
ગુરુવાર (14 મે, 2026) ના રોજ જાહેર કરવામાં આવેલા એક નોટિફિકેશનમાં સરકારે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે હવે સોનાની બેફામ આયાત કરવી સરળ નહીં હોય. આ નિર્ણય વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીની એ અપીલના થોડા જ દિવસો બાદ આવ્યો છે, જેમાં તેમણે દેશના અર્થતંત્રને મજબૂત કરવા માટે સોનાની ભૌતિક ખરીદી ઘટાડવાનું સૂચન કર્યું હતું.
ચાલો વિગતવાર સમજીએ કે આ નવા નિયમો શું છે અને તેની જ્વેલરી ઈન્ડસ્ટ્રી તથા અર્થતંત્ર પર શું અસર પડશે.
1. આયાતની મર્યાદા નક્કી: હવે માત્ર 100 કિલોની લિમિટ
સરકારે સૌથી મોટો પ્રહાર ‘એડવાન્સ ઓથોરાઈઝેશન’ (Advance Authorisation – AA) સ્કીમ પર કર્યો છે.
-
જૂની પદ્ધતિ શું હતી? અત્યાર સુધી એક્સપોર્ટર્સ આ સ્કીમ હેઠળ કાચું સોનું કસ્ટમ ડ્યુટી ભર્યા વગર મગાવતા હતા, જેથી તેઓ ભારતમાં તેના દાગીના બનાવીને ફરીથી વિદેશ મોકલી શકે (નિકાસ કરી શકે). આમાં જથ્થાને લઈને ઘણી છૂટછાટ હતી.
-
નવો નિયમ: હવે એક વખતના લાયસન્સ (Authorization) પર મહત્તમ 100 કિલોગ્રામ સોનું જ મગાવી શકાશે. સરકારનો સીધો હેતુ સોનાની વધતી આયાત પર અંકુશ લાવવાનો અને વ્યાપાર સંતુલન જળવાઈ રહે તે સુનિશ્ચિત કરવાનો છે.
2. નવા ખેલાડીઓ માટે ‘ફિઝિકલ વેરિફિકેશન’ ફરજિયાત
અવારનવાર જોવા મળ્યું છે કે ઘણી ‘કાગળ પરની કંપનીઓ’ માત્ર ટેક્સ બચાવવા કે હેરાફેરી કરવા માટે ગોલ્ડ ઈમ્પોર્ટનું લાયસન્સ લઈ લેતી હતી. હવે આવું કરવું અશક્ય બનશે.
જો કોઈ કંપની કે વ્યક્તિ પ્રથમ વખત આ સ્કીમ હેઠળ સોનાની આયાત માટે અરજી કરે છે, તો પ્રાદેશિક અધિકારી (Regional Authority) વ્યક્તિગત રીતે તે ફેક્ટરીની મુલાકાત લેશે. તેઓ તપાસ કરશે કે શું ત્યાં ખરેખર દાગીના બનાવવાની મશીનરી, કારીગરો અને જરૂરી ક્ષમતા છે કે નહીં. આ ફિઝિકલ વેરિફિકેશન વગર નવા અરજદારોને મંજૂરી આપવામાં આવશે નહીં.
3. ‘પરફોર્મન્સ’ વગર બીજી તક નહીં મળે
સરકારે હવે સોનાની આયાતને તમારા કામ (Performance) સાથે જોડી દીધી છે.
નિયમ એવો છે કે: જો તમે એકવાર સોનું મગાવી લીધું હોય અને હવે તમે બીજી વાર આયાત કરવા માંગો છો, તો તમારે સાબિત કરવું પડશે કે તમે અગાઉના લાયસન્સનો ઓછામાં ઓછો 50% એક્સપોર્ટ ટાર્ગેટ પૂરો કર્યો છે.
એટલે કે, જ્યાં સુધી તમે અડધું સોનું દાગીના બનાવીને વિદેશ નથી મોકલી દેતા, ત્યાં સુધી તમને નવો સ્ટોક મગાવવાની મંજૂરી મળશે નહીં. આ નિયમ સુનિશ્ચિત કરશે કે આયાત કરાયેલું સોનું ખરેખર વ્યાપાર માટે છે, નહીં કે તેને બ્લેક માર્કેટ કે તિજોરીઓમાં સંગ્રહવા માટે.
4. દર 15 દિવસે આપવો પડશે પાઈ-પાઈનો હિસાબ
4. દર 15 દિવસે આપવો પડશે પાઈ-પાઈનો હિસાબદેખરેખને વધુ કડક બનાવવા માટે સરકારે રિપોર્ટિંગ સિસ્ટમ બદલી નાખી છે. હવે જ્વેલર્સ કે એક્સપોર્ટર્સે દર 15 દિવસે (Fortnightly) પોતાનો રિપોર્ટ જમા કરાવવો પડશે.
-
સર્ટિફિકેશન: આ રિપોર્ટને એક સ્વતંત્ર ચાર્ટર્ડ એકાઉન્ટન્ટ (CA) દ્વારા પ્રમાણિત (Certify) કરાવવો ફરજિયાત રહેશે.
-
ડેટા ટ્રેકિંગ: આ રિપોર્ટમાં આયાત કરાયેલા સોના અને તેમાંથી બનેલા દાગીનાની નિકાસની સંપૂર્ણ વિગત હશે. આ રિપોર્ટ સીધો DGFT મુખ્યાલય (દિલ્હી) મોકલવામાં આવશે, જેનાથી કેન્દ્ર સરકાર દર મહિને દેશમાં આવી રહેલા સોનાના એક-એક ગ્રામનો હિસાબ રાખી શકશે.
5. કેમ જરૂરી હતા આ કડક પગલાં?
ભારત સોનાની જરૂરિયાત માટે સંપૂર્ણપણે આયાત પર નિર્ભર છે. જ્યારે આપણે સોનું ખરીદીએ છીએ, ત્યારે આપણે ચૂકવણી ‘ડોલર’ માં કરવી પડે છે, જેનાથી આપણો વિદેશી હૂંડિયામણ ભંડાર ઘટે છે. આ નવા નિયમો (ખાસ કરીને SIONs M-1 થી M-8) દ્વારા સરકારે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે:
-
વ્યાપાર ખાધ ઘટાડવી: સોનાની આયાત પર અંકુશ આવવાથી વ્યાપાર ખાધ ઘટશે.
-
પારદર્શિતા: કાગળ પરની કંપનીઓ અને ભ્રષ્ટાચાર પર લગામ લાગશે.
-
પ્રામાણિક વેપારીઓને પ્રોત્સાહન: જે લોકો ખરેખર જ્વેલરી એક્સપોર્ટના બિઝનેસમાં છે, તેમને વધુ સારું વાતાવરણ મળશે.
સરકારના આ 5 નવા નિયમો જ્વેલરી સેક્ટરમાં એક મોટી સફાઈ પ્રક્રિયા તરીકે જોવામાં આવી રહ્યા છે. જોકે, શરૂઆતમાં ઈન્ડસ્ટ્રીને તાલમેલ બેસાડવામાં થોડી મુશ્કેલી પડી શકે છે, પરંતુ લાંબા ગાળે આ દેશની આર્થિક તંદુરસ્તી માટે ખૂબ જ જરૂરી પગલું છે. હવે એ સ્પષ્ટ છે કે નિયમો તોડનારાઓ માટે આ સેક્ટરમાં કોઈ સ્થાન બચ્યું નથી.
