બેઇજિંગમાં ‘પાવર ગેમ’: ટ્રમ્પના ગયા પછી હવે પુતિનનો વારો, શું રશિયા-ચીનની દોસ્તી અમેરિકાની ઊંઘ ઉડાડશે?

વિશ્વના રાજકારણમાં મોટા ફેરફારના સંકેત: રશિયા-ચીનની ‘નો લિમિટ્સ’ દોસ્તીનો નવો અધ્યાય શરૂ.

વર્ષ ૨૦૨૬નું આ સપ્તાહ વૈશ્વિક રાજકારણના ઈતિહાસમાં સુવર્ણ અક્ષરે લખાશે તેવું લાગી રહ્યું છે. એકતરફ અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ એક વિશાળ પ્રતિનિધિમંડળ સાથે ચીનની ધરતી પર પગ મૂકી રહ્યા છે, ત્યારે બીજી તરફ ક્રેમલિનના પ્રવક્તા દિમિત્રી પેસ્કોવે બોમ્બ ફોડ્યો છે કે રશિયન પ્રમુખ વ્લાદિમીર પુતિન પણ ટૂંક સમયમાં બેઇજિંગની મુલાકાતે જઈ રહ્યા છે. આ કોઈ સામાન્ય મુલાકાત નથી, પરંતુ મહાસત્તાઓ વચ્ચેની એક એવી સ્પર્ધા છે જેમાં ‘કોણ કોની વધુ નજીક છે’ તે સાબિત કરવાની હોડ લાગી છે.

બેઇજિંગ: વૈશ્વિક મુત્સદ્દીગીરીનું નવું સરનામું

થોડા દિવસો પહેલા જ અમેરિકી પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના ચીન આગમને દુનિયાને ચોંકાવી દીધી હતી. ટ્રમ્પ જે રીતે ચીન સાથેના વેપારી સંબંધો અને સુરક્ષાના મામલે વાતચીત કરી રહ્યા છે, તે જોઈને રશિયાનું સતર્ક થવું સ્વાભાવિક હતું. પુતિનની આ મુલાકાત ટ્રમ્પના ગયા પછી તુરંત ગોઠવવામાં આવી છે, જે એક સ્પષ્ટ સંદેશ છે કે રશિયા અને ચીન વચ્ચેની ભાગીદારીમાં ત્રીજા કોઈ પક્ષ માટે જગ્યા નથી.

રશિયા અને ચીનના સંબંધો માત્ર વ્યાપાર પૂરતા મર્યાદિત નથી. શી જિનપિંગ અને વ્લાદિમીર પુતિન છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં ૪૦ થી વધુ વખત મળી ચૂક્યા છે. આ આંકડો એ વાતની સાક્ષી પૂરે છે કે બંને નેતાઓ વચ્ચે કેવો ગાઢ સંબંધ છે. ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૨માં, યુક્રેન યુદ્ધ શરૂ થયાના થોડા સમય પહેલા જ, બંને દેશોએ “અમર્યાદિત” (No Limits) વ્યુહાત્મક ભાગીદારી પર હસ્તાક્ષર કર્યા હતા. આજે, ૨૦૨૬માં પણ તે દોસ્તીમાં કોઈ ઓટ આવી હોય તેવું જણાતું નથી.

અમેરિકા, રશિયા અને ચીનનો ‘ત્રિપાંખિયો જંગ’

ટ્રમ્પની ચીન મુલાકાતને ઘણા વિશ્લેષકો રશિયાને અલગ-થલગ કરવાની એક કોશિશ તરીકે જોઈ રહ્યા છે. જોકે, પુતિન આ બાબતે કાચા નથી. તેઓ જાણે છે કે ચીન અત્યારે વિશ્વની સૌથી મોટી આર્થિક શક્તિઓમાંની એક છે અને તેની સાથેના સંબંધો રશિયા માટે યુક્રેન યુદ્ધ પછીના પશ્ચિમી પ્રતિબંધો સામે જીવતદાન સમાન છે.

ચીને અત્યાર સુધી યુક્રેન પર રશિયાના આક્રમણની ક્યારેય ખુલીને નિંદા કરી નથી, જે પુતિન માટે એક મોટું રાજદ્વારી જીત સમાન છે. પુતિન જ્યારે બેઇજિંગ જશે, ત્યારે માત્ર ઉર્જા (Energy) અને સંરક્ષણ (Defense) પર જ નહીં, પરંતુ ડૉલરના વર્ચસ્વને ઘટાડીને પોતાની ચલણ પદ્ધતિને મજબૂત બનાવવા પર પણ ભાર મૂકશે.

ભારત માટે આના શું સંકેત છે?

જ્યારે ચીન, રશિયા અને અમેરિકા એકબીજાની નજીક જવાની કોશિશ કરે છે, ત્યારે ભારત માટે સંતુલન જાળવવું મુશ્કેલ બને છે. ભારત માટે રશિયા એક જૂનો અને વિશ્વાસપાત્ર મિત્ર છે, જ્યારે અમેરિકા એક વ્યૂહાત્મક ભાગીદાર છે. ચીન સાથેના સરહદી વિવાદો હજુ પણ શાંત થયા નથી, તેથી પુતિન અને શી જિનપિંગની નિકટતા ભારત માટે ચિંતાનો વિષય બની શકે છે. શું પુતિન ભારત અને ચીન વચ્ચે મધ્યસ્થી કરી શકશે? આ પ્રશ્ન અત્યારે ગ્લોબલ સાઉથમાં સૌથી વધુ ચર્ચાઈ રહ્યો છે.

દેશની આંતરિક રાજનીતિ: કર્ણાટકનો મોટો વળાંક

આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે જ્યારે આટલી મોટી ઉથલપાથલ ચાલી રહી છે, ત્યારે ભારતના કર્ણાટક રાજ્યમાંથી પણ એક મોટા સમાચાર આવ્યા છે. શુક્રવાર, ૧૫ મે ૨૦૨૬ના રોજ કર્ણાટક સરકારે શિક્ષણ સંસ્થાઓમાં હિજાબ સહિતના ધાર્મિક પોશાક પર મૂકેલો પ્રતિબંધ સત્તાવાર રીતે પાછો ખેંચી લીધો છે.આ નિર્ણયને ૨૦૨૬ની ચૂંટણીલક્ષી રાજનીતિ અને સામાજિક સમરસતાના દ્રષ્ટિકોણથી જોવામાં આવી રહ્યો છે. રાજ્ય સરકારે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે પોશાકની પસંદગી એ વ્યક્તિગત અધિકાર છે અને શિક્ષણના અધિકારમાં તે અવરોધ ન બનવો જોઈએ.

આ નિર્ણયથી શૈક્ષણિક સંસ્થાઓમાં વાતાવરણ બદલાશે અને લાંબા સમયથી ચાલી રહેલા વિવાદનો અંત આવશે તેવી આશા છે.પુતિનની આ ચીન મુલાકાત માત્ર એક ફોટો-ઓપ (Photo-op) નહીં હોય. આ મુલાકાત એ નક્કી કરશે કે ૨૦૨૬ પછીનું વિશ્વ કેવું દેખાશે. શું ચીન અમેરિકા અને રશિયા વચ્ચેના પુલ તરીકે કામ કરશે? કે પછી તે રશિયા સાથે મળીને પશ્ચિમના દેશો સામે એક નવો મોરચો ખોલશે?

પુતિન અને શી જિનપિંગની ૪૧મી મુલાકાત વિશ્વના આર્થિક અને લશ્કરી માળખામાં મોટા ફેરફારો લાવી શકે છે. રશિયા માટે આ અસ્તિત્વની લડાઈ છે, ચીન માટે આ વૈશ્વિક નેતા બનવાની તક છે, અને અમેરિકા માટે આ પોતાના વર્ચસ્વને બચાવવાનો પડકાર છે.દુનિયાની નજર હવે બેઇજિંગના એ વિમાનમથક પર છે જ્યાં વ્લાદિમીર પુતિનનું વિમાન ઉતરવાનું છે. આ મુલાકાત બાદ બહાર પડનાર સંયુક્ત નિવેદન આગામી દાયકાની દિશા નક્કી કરશે.