આ ઉનાળે મહેમાનોને પીરસો કંઈક ખાસ: માટીની કુલડી જેવો પરંપરાગત સ્વાદ આપતી ઠંડી-ઠંડી મેંગો ફિરની
ભારતીય બજારોમાં ફળોના રાજા ગણાતી મધુર કેરીની ધૂમ આવક શરૂ થઈ જાય છે. કેરી એક એવું અદ્ભુત ફળ છે જે બાળકોથી લઈને વડીલો સુધી દરેકના મનને મોહી લે છે. સામાન્ય રીતે દરેક ભારતીય ઘરમાં ગરમીની સીઝન દરમિયાન પાકી કેરીનો રસ (આમરસ), મેંગો લસ્સી, મેંગો આઈસ્ક્રીમ અથવા મેંગો શેક અવારનવાર બનાવવામાં આવે છે. પરંતુ જો તમે આ ઉનાળે કંઈક અનોખો, શાહી અને પરંપરાગત સ્વાદ ચાખવા માંગતા હોવ, તો પાકી કેરી અને ચોખાના અદ્ભુત મિશ્રણથી બનતી “મેંગો ફિરની” (Mango Phirni) એક ઉત્કૃષ્ટ વિકલ્પ છે. ઉત્તર ભારતની આ અત્યંત લોકપ્રિય સ્વીટ ડીશ સ્વાદમાં જેટલી લાજવાબ છે, બનાવવામાં એટલી જ સરળ અને સ્વાસ્થ્યની દ્રષ્ટિએ પૌષ્ટિક પણ છે.
ફિરનીનો ભવ્ય ઇતિહાસ અને રોયલ કલ્ચર
પાકકળાના ઇતિહાસકારોના મતે, ફિરનીનો ઉદ્દભવ અને વિકાસ ભારતીય ઉપખંડમાં મુઘલાઈ વ્યંજનો સાથે ઊંડો સંબંધ ધરાવે છે. પ્રાચીન સમયમાં દિલ્હી, લખનઉ, પંજાબ અને કાશ્મીર જેવા રજવાડી અને નવાબોના વિસ્તારોમાં શાહી મેળાવડાઓ કે તહેવારો દરમિયાન ફિરની ખાસ બનાવવામાં આવતી હતી. પરંપરાગત રીતે તેને માટીના નાના પાત્રો એટલે કે ‘કુલડી’ કે ‘શકોરા’માં ભરીને એકદમ ઠંડી કરીને પીરસવામાં આવતી હતી, જેથી તેમાં માટીની સોડમ (કુદરતી સુગંધ) ભળી જતી અને સ્વાદ બેવડાઈ જતો.
આજના આધુનિક યુગમાં, આ પરંપરાગત ફિરનીમાં પાકી કેરીનો પલ્પ ઉમેરીને તેને એક અનોખો ‘સમર ટ્વિસ્ટ’ આપવામાં આવ્યો છે. આ ફ્યુઝન વાનગી હાલમાં મોટા શહેરોની ફાઈવ-સ્ટાર રેસ્ટોરન્ટ્સ અને પ્રખ્યાત સ્વીટ આઉટલેટ્સમાં ભારે આકર્ષણનું કેન્દ્ર બની છે.
ખીર અને ફિરની વચ્ચેનો મુખ્ય તફાવત
ઘણા લોકો ફિરનીને સામાન્ય ચોખાની ખીર જેવી જ ગણે છે, પરંતુ વાસ્તવમાં આ બંને વચ્ચે બનાવવાની રીત અને ટેક્સચરમાં મોટો તફાવત છે. ખીરમાં આખા ચોખાનો ઉપયોગ થાય છે અને તેનો દેખાવ થોડો પ્રવાહી હોય છે, જ્યારે ફિરનીમાં ચોખાને અગાઉથી પલાળીને સહેજ કરકરા (સોજી જેવા) પીસી લેવામાં આવે છે. ત્યારબાદ તેને ઘટ્ટ ફૂલ ક્રીમ દૂધ સાથે ધીમા તાપે પકવવામાં આવે છે, જેના કારણે તેનો દેખાવ અત્યંત સ્મૂધ, સિલ્કી, ક્રીમી અને ઘટ્ટ બને છે. જો ઘરમાં ચોખા અગાઉથી પલાળીને રાખવામાં આવ્યા હોય, તો આ સ્વાદિષ્ટ વાનગી માત્ર ૩૦ થી ૪૦ મિનિટમાં સરળતાથી તૈયાર થઈ જાય છે.
મેંગો ફિરની બનાવવા માટેની જરૂરી સામગ્રી
ઘરે આ શાહી સ્વાદ તૈયાર કરવા માટે તમારે નીચે મુજબની સામગ્રીની જરૂર પડશે:
-
ચોખા: ૧ કપ (નાના અથવા બાસમતી ટુકડા ચોખા)
-
કેરીનો પલ્પ (Mango Pulp): ૨ કપ (રેસા વગરની કોઈ પણ મીઠી પાકી કેરી જેમ કે આફુસ કે કેસર)
-
દૂધ: ૪ કપ (ફૂલ ક્રીમ અથવા ભેંસનું ઘટ્ટ દૂધ)
-
કેસર: ૧ ચપટી (ચમચી દૂધમાં પલાળેલું)
-
એલચી પાવડર: ૩/૪ ચમચી (તાજો પીસેલો)
-
ડ્રાયફ્રૂટ્સ: ૧/૪ કપ બદામ, ૧/૪ કપ પિસ્તા, ૧/૪ કપ કિસમિસ (ઝીણા સમારેલા)
-
ખાંડ: સ્વાદ અનુસાર (કેરીની પોતાની કુદરતી મીઠાશને ધ્યાનમાં રાખીને જ ખાંડ ઉમેરવી)
બનાવવાની સ્ટેપ-બાય-સ્ટેપ પરંપરાગત રીત
૧. ચોખાની પૂર્વ તૈયારી: મેંગો ફિરની બનાવવાની શરૂઆત કરવા માટે સૌથી પહેલા ચોખાને ચોખ્ખા પાણીથી ૨-૩ વાર બરાબર ધોઈ લો. ત્યારબાદ તેને ૨ થી ૩ કલાક માટે પાણીમાં પલાળી રાખો. ચોખા બરાબર પલાળવાથી તે દૂધમાં ખૂબ જ ઝડપથી રંધાઈ જાય છે અને ફિરનીનું ટેક્સચર એકદમ પરફેક્ટ અને મુલાયમ બને છે.
૨. ચોખાને પીસવાની કળા: ચોખા બરાબર પલાળ્યા પછી તેમાંથી સંપૂર્ણ પાણી નિતારી લો. હવે આ ચોખાને મિક્સરના નાના જારમાં લઈને સહેજ કરકરા પીસી લો. ખાસ ધ્યાન રાખવું કે ચોખાની બિલકુલ લીસી પેસ્ટ કે પાવડર બનાવવાનો નથી. તેનો દાણો સોજી જેવો કરકરો રહેવો જોઈએ, નહિતર ફિરનીનો અસલી સ્વાદ નહીં મળે. આ દરમિયાન જ બદામ, પિસ્તા અને કિસમિસના ઝીણા ટુકડા કરીને બાજુ પર રાખી દો.
૩. દૂધ ઉકાળવું અને ચોખા રાંધવા: હવે એક જાડા તળિયા વાળી તપેલી અથવા ભારે કડાઈમાં ફૂલ ક્રીમ દૂધ રેડો અને તેને મધ્યમ તાપ પર ગરમ કરવા મૂકો. જ્યારે દૂધમાં એક ઉભરો આવે, ત્યારે તેમાં કરકરા પીસેલા ચોખા ઉમેરો. આ સમયે ગેસની આંચ ધીમી કરી દો અને ચમચા વડે દૂધને સતત હલાવતા રહો, જેથી ચોખા તળિયે ચોંટી ન જાય અને તેમાં કોઈ ગાંઠો ન પડે.
૪. સુગંધ અને મીઠાશનું સંમિશ્રણ: ચોખા જ્યારે અડધાથી વધુ ચડી જાય અને દૂધનું મિશ્રણ થોડું ઘટ્ટ થવા લાગે, ત્યારે તેમાં સ્વાદ મુજબ ખાંડ, તાજો એલચી પાવડર અને અગાઉથી પલાળેલા કેસરના તાંતણા ઉમેરીને બરાબર મિક્સ કરી લો. ચોખા સંપૂર્ણપણે નરમ થઈને દૂધ સાથે એકજીવ થઈ જાય ત્યાં સુધી તેને ધીમા તાપે પાકવા દો.
૫. ડ્રાયફ્રૂટ્સનો ઉમેરો: હવે આ ઘટ્ટ મિશ્રણમાં ઝીણા સમારેલા કાજુ, બદામ, પિસ્તા અને કિસમિસના ટુકડા ઉમેરો. આ ડ્રાયફ્રૂટ્સ ફિરનીના સ્વાદમાં અદ્ભુત ક્રંચીનેસ અને સમૃદ્ધિ ઉમેરે છે. ૨ થી ૩ મિનિટ રાંધ્યા પછી ગેસ બંધ કરી દો અને આ તૈયાર થયેલા મિશ્રણને ઓરડાના તાપમાને (Room Temperature) સહેજ ઠંડુ થવા દો.
૬. મેંગો પલ્પનું પરફેક્ટ બ્લેન્ડિંગ (મહત્વની ટિપ): જ્યારે ફિરનીનું મિશ્રણ નવશેકું (થોડું ગરમ) હોય ત્યારે જ તેમાં કેરીનો પલ્પ ઉમેરવો. જો એકદમ ઉકળતા અથવા બહુ જ ગરમ દૂધના મિશ્રણમાં કેરીનો પલ્પ ઉમેરવામાં આવશે, તો કેરીમાં રહેલી ખટાશને કારણે દૂધ ફાટી જવાની અથવા ફિરનીનો સ્વાદ બગડી જવાની પૂરેપૂરી શક્યતા રહે છે. પલ્પ ઉમેર્યા પછી ચમચા વડે તેને એકસરખું હલાવીને સરસ રીતે મિક્સ કરી લો, જેથી તેનો આકર્ષક પીળો રંગ અને સ્વાદ આખી ફિરનીમાં ભળી જાય.
સર્વિંગ અને શાહી ગાર્નિશિંગ
તૈયાર થયેલી આ મધુર મેંગો ફિરનીને કાચના સુંદર બાઉલ અથવા જો ઉપલબ્ધ હોય તો માટીની કુલડીમાં ભરીને ફ્રીજમાં ૨ થી ૩ કલાક માટે એકદમ ઠંડી થવા મૂકો. ફિરની જેટલી ઠંડી થશે, તેનું ટેક્સચર તેટલું જ ઘટ્ટ અને ક્રીમી બનશે.
પીરસતી વખતે તેની ઉપર બદામ-પિસ્તાની કતરણ, પાકી કેરીના નાના મધુર ટુકડા (Mango Cubes) અને કેસરના થોડા તાંતણા મૂકીને આકર્ષક ગાર્નિશિંગ કરો. આ ઉનાળામાં કાળઝાળ ગરમી વચ્ચે જ્યારે તમે આ ઠંડી-ઠંડી, સ્મૂધ મેંગો ફિરની મહેમાનો કે પરિવારને પીરસશો, ત્યારે દરેક સભ્ય બહારના કેમિકલ યુક્ત આઈસ્ક્રીમ કે સોફ્ટ ડ્રિંક્સ ભૂલીને આ શુદ્ધ દેશી શાહી સ્વાદના પ્રેમમાં પડી જશે.
