પેમેન્ટ ચૂકવ્યા પછી પણ જો ૧ કલાકમાં ફોન શરૂ નહીં થાય, તો બેંકે આપવો પડશે ₹૨૫૦ પ્રતિ કલાક દંડ!
આજના સમયમાં સ્માર્ટફોન એ દરેક માણસની પ્રાથમિક જરૂરિયાત બની ગયો છે. મોંઘા અને પ્રીમિયમ ફોન ખરીદવા માટે મોટાભાગના લોકો નો-કોસ્ટ EMI અથવા બેંક લોનનો સહારો લેતા હોય છે. પરંતુ જો તમે પણ ફોન લોન પર ખરીદ્યો છે અને કોઈ કારણસર તેનો હપ્તો (EMI) સમયસર ચૂકવી શકતા નથી, તો આ સમાચાર તમારા માટે ખૂબ જ મહત્વના છે.
ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) એ લોન રિકવરી સંબંધિત નિયમોમાં એક બહુ મોટો અને ક્રાંતિકારી ફેરફાર કરવાનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો છે. આ નવા નિયમ મુજબ, જો તમે ફોનની EMI સમયસર નહીં ભરો, તો બેંક તમારા સ્માર્ટફોનની કેટલીક સુવિધાઓ ઓનલાઈન બ્લોક અથવા બંધ કરી શકશે. RBIના આ પ્રસ્તાવથી દેશના લાખો મોબાઈલ યુઝર્સ અને ગ્રાહકોમાં ચિંતા અને ચર્ચા વ્યાપી ગઈ છે.
આ નિયમ કોને લાગુ પડશે અને કોને નહીં? મુંઝવણ દૂર કરી લો
RBI એ પોતાના સત્તાવાર પ્રસ્તાવમાં એક વાત બિલકુલ સ્પષ્ટ કરી દીધી છે કે આ કડક નિયમ દરેક પ્રકારની લોન પર લાગુ પડવાનો નથી. ગ્રાહકોએ આ બાબતે ગભરાવાની જરૂર નથી, કારણ કે આ નિયમ ખૂબ જ મર્યાદિત અને ચોક્કસ લોન ધારકો માટે જ છે:
-
માત્ર ડિવાઇસ લોન પર જ લાગુ: આ નિયમ ફક્ત એવા જ કિસ્સાઓમાં લાગુ થશે જ્યાં ગ્રાહકે તે ચોક્કસ મોબાઈલ ફોન, ટેબ્લેટ, લેપટોપ કે અન્ય કોઈ ઈલેક્ટ્રોનિક ડિવાઈસ પોતે બેંક કે ફાઈનાન્સ કંપનીની લોન દ્વારા ખરીદ્યું હોય.
-
અન્ય લોન પર કોઈ અસર નહીં: જો તમે પર્સનલ લોન, કાર લોન, ગોલ્ડ લોન કે હોમ લોન લીધી હોય અને તેનો હપ્તો બાકી હોય, તો તેવા સંજોગોમાં બેંક તમારા પર્સનલ મોબાઈલ ફોનને બ્લોક કે ટચ પણ કરી શકશે નહીં.
ફોનની સુવિધાઓ ક્યારે અને કઈ શરતો પર બંધ થઈ શકે?
બેંકો પોતાની મરજીથી કે એક-બે દિવસ હપ્તો મોડો થાય તો સીધો જ તમારો ફોન બંધ નહીં કરી શકે. તેના માટે RBI એ ચોક્કસ સમયગાળો અને પ્રક્રિયા નક્કી કરી છે. પ્રસ્તાવ અનુસાર, જો ગ્રાહકે પોતાના મોબાઈલ લોનની સતત ૯૦ દિવસ (૩ મહિના) સુધી EMI ન ચૂકવી હોય, ત્યારે જ બેંક તેની સામે કોઈ તકનીકી કાર્યવાહી કરવા માટે પાત્ર બનશે.
પરંતુ, આવી કોઈ પણ કાર્યવાહી કરતા પહેલાં બેંકે ગ્રાહકને સત્તાવાર રીતે નોટિસ આપવી ફરજિયાત રહેશે. આ નોટિસનો સમયગાળો પૂરો થયા પછી જ બેંક રિમોટ ટેક્નોલોજીની મદદથી ફોનની કેટલીક આંતરિક સુવિધાઓને મર્યાદિત અથવા કામચલાઉ ધોરણે લોક કરી શકશે.
ગ્રાહકોને મોટી રાહત: ઇન્ટરનેટ અને ઇમરજન્સી ફીચર્સ ચાલુ જ રહેશે
RBI એ બેંકોને સત્તા આપવાની સાથે ગ્રાહકોના હિતો અને માનવીય જરૂરિયાતોનું પણ પૂરેપૂરું ધ્યાન રાખ્યું છે. રિઝર્વ બેંકે સ્પષ્ટ આદેશ આપ્યો છે કે ફાઈનાન્સ કંપનીઓ ગ્રાહકનો ફોન સંપૂર્ણપણે ડેડ (કાળું પાણું) કરી શકશે નહીં. ગ્રાહક દુનિયાથી તદ્દન અલગ ન થઈ જાય તે માટે નીચેની અતિ આવશ્યક સેવાઓ ફરજિયાતપણે ચાલુ રાખવી પડશે:
૧. ઇન્ટરનેટ એક્સેસ: ફોનમાં ઇન્ટરનેટ કનેક્ટિવિટી ચાલુ રહેશે, જેથી ગ્રાહક ઓનલાઇન પેમેન્ટ કે જરૂરી કામ કરી શકે.
૨. ઇનકમિંગ કોલ્સ: બહારથી આવતા તમામ ફોન કોલ્સ ચાલુ રહેશે, જેથી સંપર્ક તૂટે નહીં.
૩. SOS અને ઇમરજન્સી ફીચર્સ: કટોકટીના સમયે કામ આવતા SOS ફીચર્સ ચાલુ રાખવાના રહેશે.
૪. સરકારી એલર્ટ્સ: સરકાર તરફથી આવતા ડિઝાસ્ટર મેનેજમેન્ટ કે અન્ય કોઈપણ ઈમરજન્સી એલર્ટ્સ ગ્રાહકને મળતા રહેશે.
EMI ભરતા જ ૧ કલાકમાં ફોન શરૂ, નહિતર બેંકે આપવો પડશે દંડ!
આ પ્રસ્તાવમાં ગ્રાહકો માટે સૌથી રાહતના સમાચાર એ છે કે જો ગ્રાહક પોતાની બાકી નીકળતી EMI ની રકમ બેંકને ચૂકવી દે છે, તો બેંકે માત્ર ૧ કલાકની અંદર જ ફોનની બંધ કરાયેલી તમામ સુવિધાઓ ફરીથી પૂર્વવત એટલે કે ચાલુ કરી દેવી પડશે.
જો બેંક પેમેન્ટ મળ્યા પછી પણ ૧ કલાકમાં ગ્રાહકનો ફોન અનબ્લોક કરવામાં નિષ્ફળ જશે, તો બેંકને ભારે દંડ થશે. નિયમ મુજબ, બેંકે ગ્રાહકને ₹૨૫૦ પ્રતિ કલાકના હિસાબે વળતર (મુઆવજો) ચૂકવવો પડશે. આ નિયમને કારણે બેંકો પોતાની સિસ્ટમ સુધારીને રાખશે અને ગ્રાહકોને બિનજરૂરી હેરાનગતિ ભોગવવી નહીં પડે.
રિકવરી એજન્ટોની દાદાગીરી પર સુપ્રીમ બ્રેક: ગાળાગાળી કરી તો જેલ થશે
ઘણી વખત જોવા મળે છે કે લોનના હપ્તા બાકી હોય ત્યારે રિકવરી એજન્ટો ગ્રાહકોને માનસિક રીતે ટોર્ચર કરે છે અને અપશબ્દો બોલે છે. RBI એ આ પ્રસ્તાવમાં રિકવરી એજન્ટોના વર્તન અંગે અત્યંત કડક વલણ અપનાવ્યું છે:
-
હવે કોઈ પણ રિકવરી એજન્ટ ગ્રાહક સાથે ફોન પર કે રૂબરૂમાં ગાળાગાળી કે અસભ્ય વર્તન કરી શકશે નહીં.
-
ગ્રાહકની પરવાનગી વિના તેની લોનની માહિતી, ફોટો કે કોઈ વીડિયો સોશિયલ મીડિયા (જેમ કે ફેસબુક, વોટ્સએપ) પર શેર કરી શકાશે નહીં.
-
ગ્રાહકને દિવસમાં અસંખ્ય વાર કોલ કે મેસેજ કરીને માનસિક તણાવ આપવો એ કાયદાકીય ગુનો ગણાશે.
કોલ રેકોર્ડિંગ રાખવું ફરજિયાત અને ક્યારે લાગુ થશે આ નિયમ?
પારદર્શિતા જાળવી રાખવા માટે RBI એ બેંકો માટે ‘કોલ રેકોર્ડિંગ’ રાખવાનું અનિવાર્ય બનાવ્યું છે. રિકવરી પ્રક્રિયા દરમિયાન બેંક કે તેના એજન્ટ દ્વારા ગ્રાહકને ક્યારે ફોન કરવામાં આવ્યો, કેટલી વાર કોલ કરાયો અને બંને પક્ષો વચ્ચે શું વાતચીત થઈ, તે તમામ બાબતોનો ઓડિયો ડેટા બેંકે પોતાની પાસે સુરક્ષિત રાખવો પડશે. જો ગ્રાહક કોઈ ફરિયાદ કરે, તો આ રેકોર્ડિંગ પુરાવા તરીકે રજૂ કરવાનું રહેશે.
ક્યારથી લાગુ થશે આ નિયમ? રિઝર્વ બેંકે આ તમામ પ્રસ્તાવિત નિયમો પર દેશના સામાન્ય નાગરિકો, બેંકો અને નાણાકીય સંસ્થાઓ પાસેથી ૩૧ મે સુધી સત્તાવાર સૂચનો અને મંતવ્યો મંગાવ્યા છે. આ તમામ સૂચનોની સમીક્ષા કર્યા બાદ, એવું માનવામાં આવે છે કે આ નવા અને કડક નિયમો દેશભરમાં ૧ ઓક્ટોબર ૨૦૨૬ થી સત્તાવાર રીતે લાગુ કરવામાં આવી શકે છે.
