શેરબજારમાં મોટો આંચકો: સામાન્ય લોકોએ ડાયરેક્ટ શેર વેચવાનું કેમ શરૂ કર્યું? અસલી કારણ જાણી ચોંકી જશો!
તાજેતરમાં સિક્યોરિટીઝ એન્ડ એક્સચેન્જ બોર્ડ ઓફ ઈન્ડિયા (SEBI) દ્વારા બહાર પાડવામાં આવેલા એક નવા રિપોર્ટમાં ભારતીય પરિવારોના રોકાણ અને બચતની આદતોમાં આવી રહેલા એક ક્રાંતિકારી બદલાવનો ખુલાસો થયો છે. ભારતીય પરિવારો હવે પરંપરાગત રોકાણના સાધનો જેવા કે સોનું કે જમીન-મકાન (રિયલ એસ્ટેટ) છોડીને ફાઈનાન્સિયલ માર્કેટ તરફ ઝડપથી વળી રહ્યા છે. આ રિપોર્ટ અનુસાર, નાણાકીય વર્ષ 2024-25 (FY25) દરમિયાન ભારતીય પરિવારોએ સિક્યોરિટીઝ માર્કેટમાં કુલ ₹6.91 લાખ કરોડનું માતબર રોકાણ કર્યું છે, જેમાં સૌથી સિંહફાળો મ્યુચ્યુઅલ ફંડનો રહ્યો છે. આ આંકડા દર્શાવે છે કે ભારતીય રોકાણકારો હવે માત્ર બચત નથી કરી રહ્યા, પરંતુ સમજી-વિચારીને પ્રોફેશનલ માધ્યમો દ્વારા પોતાના નાણાંનું રોકાણ કરી રહ્યા છે.
મ્યુચ્યુઅલ ફંડ અને SIP પ્રત્યે વધતો ભરોસો
રિપોર્ટના સૌથી ચોંકાવનારા અને સકારાત્મક આંકડા મ્યુચ્યુઅલ ફંડ સેક્ટરમાંથી આવ્યા છે. નાણાકીય વર્ષ 2025 માં ભારતીય પરિવારોએ મ્યુચ્યુઅલ ફંડ્સમાં ₹5.13 લાખ કરોડનું રોકાણ કર્યું છે. જો આ આંકડાની સરખામણી નાણાકીય વર્ષ 2023 (FY23) સાથે કરવામાં આવે, જ્યાં રોકાણ માત્ર ₹1.66 લાખ કરોડ હતું, તો તેમાં સીધો ત્રણ ગણો વધારો જોવા મળ્યો છે. આ ટ્રેન્ડ સાબિત કરે છે કે સિસ્ટમેટિક ઈન્વેસ્ટમેન્ટ પ્લાન (SIP) હવે મધ્યમવર્ગીય ભારતીય પરિવારોના જીવનનો અને તેમની બચતનો એક મહત્વપૂર્ણ હિસ્સો બની ગઈ છે. દર મહિને નિયમિત નાની રકમ રોકીને મોટું ભંડોળ બનાવવાની આ આદત ભારતીય પરિવારોમાં ખૂબ જ લોકપ્રિય થઈ રહી છે.
શેરબજારમાં સીધા રોકાણથી દૂરી: રોકાણકારોની પરિપક્વતા
એક રસપ્રદ બાબત એ સામે આવી છે કે સામાન્ય રોકાણકારો હવે સીધા શેરબજારમાં (સેકન્ડરી માર્કેટ) સ્ટોક્સ ખરીદવાનું ટાળી રહ્યા છે. રિપોર્ટ અનુસાર, નાણાકીય વર્ષ 2024 માં પરિવારોએ ડાયરેક્ટ ઈક્વિટીમાંથી ₹69,329 કરોડની નફો વસૂલી (બિકવાલી) કરી હતી, જ્યારે નાણાકીય વર્ષ 2025 માં પણ ₹54,786 કરોડની નેટ સેલિંગ (વેચાણ) જોવા મળી છે. બજારના નિષ્ણાતો આ ટ્રેન્ડને રોકાણકારોનો પીછેહઠ કે ડર નથી ગણાવતા, પરંતુ તેને રોકાણકારોની મેચ્યોરિટી (પરિપક્વતા) તરીકે જોઈ રહ્યા છે. રિટેલ રોકાણકારો હવે સમજી ગયા છે કે જાતે રિસર્ચ કરીને સીધા શેર ખરીદવા કરતાં પ્રોફેશનલ ફંડ મેનેજર્સના હાથમાં નાણાં સોંપવા વધુ સુરક્ષિત અને ફાયદાકારક છે.
પ્રાઇમરી માર્કેટમાં જોરદાર ઉત્સાહ: IPO અને FPO તરફ આકર્ષણ
જોકે, સેકન્ડરી માર્કેટમાં ભલે લોકોએ નફો બુક કર્યો હોય, પણ પ્રાઇમરી માર્કેટ એટલે કે IPO (ઈનિશિયલ પબ્લિક ઓફરિંગ), FPO અને નવા શેર ઈશ્યુમાં ભારતીયોનો ઉત્સાહ ચરમસીમાએ છે. નાણાકીય વર્ષ 2025 માં પરિવારોએ આ માધ્યમથી ઇક્વિટીમાં ₹95,139 કરોડનું જંગી રોકાણ કર્યું, જે નાણાકીય વર્ષ 2024 ના ₹46,879 કરોડના રોકાણ કરતાં લગભગ બમણું છે. આનાથી સ્પષ્ટ થાય છે કે ભારતીય રોકાણકારો નવી કંપનીઓ અને નવી તકોમાં પૈસા લગાવવા માટે તૈયાર છે, જ્યારે જૂની કે લિસ્ટેડ કંપનીઓમાં સમયસર પ્રોફિટ બુકિંગ પણ કરી રહ્યા છે.
ડેટ માર્કેટમાં પણ રોકાણકારોની મજબૂત પકડ
સ્થિર વળતર અને સુરક્ષા પસંદ કરતા રોકાણકારો માટે ડેટ માર્કેટ હંમેશાંથી પ્રથમ પસંદગી રહ્યું છે. સેબીના રિપોર્ટ મુજબ, નાણાકીય વર્ષ 2025 માં ભારતીય પરિવારોએ ડેટ ઈન્સ્ટ્રુમેન્ટ્સમાં (બોન્ડ્સ વગેરે) કુલ ₹1.04 લાખ કરોડથી વધુનું રોકાણ કર્યું છે. આ રોકાણની વિગતો જોઈએ તો, પ્રાઇમરી માર્કેટ દ્વારા ₹22,400 કરોડ અને સેકન્ડરી માર્કેટમાં ₹81,887 કરોડનું ચોખ્ખું રોકાણ સામે આવ્યું છે. પાછલા વર્ષોની સરખામણીમાં સેકન્ડરી ડેટ માર્કેટમાં રોકાણનો ગ્રાફ ઘણો ઊંચો ગયો છે, જે દર્શાવે છે કે લોકો હવે ફિક્સ ડિપોઝિટ (FD) સિવાયના અન્ય સુરક્ષિત વિકલ્પો પણ શોધી રહ્યા છે.
નવા જમાનાના રોકાણ વિકલ્પો: REITs અને InvITs માં વધતી દિલચસ્પી
ભારતીય નાણાકીય બજાર જેમ જેમ આધુનિક બની રહ્યું છે, તેમ તેમ રોકાણકારો પણ નવા વિકલ્પો અપનાવી રહ્યા છે. રિયલ એસ્ટેટ ઇન્વેસ્ટમેન્ટ ટ્રસ્ટ્સ (REITs) અને ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ઇન્વેસ્ટમેન્ટ ટ્રસ્ટ્સ (InvITs) જેવા સાધનોમાં પણ લોકોની દિલચસ્પી વધી રહી છે.
-
REITs: નાણાકીય વર્ષ 2025 માં પરિવારોએ પ્રાઇમરી માર્કેટ દ્વારા ₹425 કરોડ અને સેકન્ડરી માર્કેટમાં ₹437 કરોડનું રોકાણ કર્યું છે.
-
InvITs: આ સેક્ટરમાં પ્રાઇમરી માર્કેટ દ્વારા ₹783 કરોડ અને સેકન્ડરી માર્કેટ દ્વારા ₹1,029 કરોડનું રોકાણ નોંધાયું છે. આ સાધનો સામાન્ય રોકાણકારોને મોટી રકમ ખર્ચ્યા વિના રિયલ એસ્ટેટ અને દેશના મોટા ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પ્રોજેક્ટ્સમાં ભાગીદાર બનવાની અને તેમાંથી નિયમિત આવક મેળવવાની તક આપે છે.
સોના અને પ્રોપર્ટીમાંથી ફાઈનાન્સિયલ એસેટ્સ તરફ મહાસ્થળાંતર
એક સમય હતો જ્યારે ભારતીય પરિવારો પોતાની બચતનો મોટો હિસ્સો સોનું (Gold) ખરીદવામાં અથવા જમીન-મકાન (Property) રાખવામાં વાપરતા હતા. પરંતુ સેબીના રિપોર્ટ અનુસાર, હવે આ ટ્રેન્ડ બદલાઈ રહ્યો છે. ભૌતિક સંપત્તિ (Physical Assets) ને બદલે લોકો હવે નાણાકીય સંપત્તિ (Financial Assets) તરફ વળી રહ્યા છે. પરિણામે, નાણાકીય વર્ષ 2025 માં ભારતીય પરિવારોની કુલ સ્થાનિક બચતમાં ફાઈનાન્સિયલ સેવિંગ્સનો હિસ્સો વધીને સીધો 33% સુધી પહોંચી ગયો છે. આ બદલાવ દેશના અર્થતંત્ર માટે ખૂબ જ ફાયદાકારક છે કારણ કે આ નાણાં સીધા બજારમાં આવીને દેશના વિકાસ કાર્યોમાં વપરાય છે.
નવી ગણતરી પદ્ધતિ (Methodology) અને દેશના અર્થતંત્ર પર તેની અસર
સેબીએ આ વખતે પરિવારોના રોકાણના આંકડા જાહેર કરવા માટે એક નવી અને વ્યાપક પદ્ધતિનો ઉપયોગ કર્યો છે. આ નવી પદ્ધતિમાં માત્ર IPO કે મ્યુચ્યુઅલ ફંડ જ નહીં, પરંતુ REITs, InvITs, AIFs (અલ્ટરનેટિવ ઇન્વેસ્ટમેન્ટ ફંડ્સ), સેકન્ડરી માર્કેટના વ્યવહારો, પ્રાઇવેટ પ્લેસમેન્ટ અને ડેટ માર્કેટના વાસ્તવિક આંકડાઓનો પણ સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે. આ સચોટ ગણતરીને કારણે દેશના અર્થતંત્રના વાસ્તવિક ચિત્રમાં મોટો સુધારો જોવા મળ્યો છે.
જીડીપી રેશિયોમાં નોંધપાત્ર સુધારો: આ નવી ગણતરી પદ્ધતિને કારણે, દેશનો ગ્રોસ સેવિંગ્સ ટુ જીડીપી રેશિયો (Gross Savings to GDP Ratio) નાણાકીય વર્ષ 2025 માં વધીને 34.94% પર પહોંચી ગયો છે. જો જૂની પદ્ધતિનો ઉપયોગ ચાલુ રાખવામાં આવ્યો હોત, તો આ આંકડો માત્ર 34.47% જ હોત. એટલે કે નવી પદ્ધતિને કારણે બચતના દરમાં 0.47% નો સીધો વધારો દેખાય છે. તે જ રીતે, જીડીપીમાં સ્થાનિક બચતનો હિસ્સો પણ વધીને 21.7% થયો છે, જે જૂની પદ્ધતિ પ્રમાણે 21.23% થતો હતો.
