ગરમીનો પારો વધતાં જ હૃદય પર કેમ વધે છે દબાણ?

જાણીતા કાર્ડિયોલોજિસ્ટ ડૉ. અજિત જૈન પાસેથી જાણો કાળઝાળ ઉનાળાનું હેલ્થ કનેક્શન

દેશના મોટાભાગના રાજ્યોમાં ઉનાળો પોતાના પ્રચંડ સ્વરૂપમાં આવી ચૂક્યો છે. તાપમાનનો પારો ૪૫ ડિગ્રીને પાર પહોંચી રહ્યો છે અને કાળઝાળ હીટવેવ (લૂ) ના કારણે જનજીવન અસ્તવ્યસ્ત થઈ ગયું છે. આ ભયાનક ગરમી માત્ર ત્વચાને દઝાડી રહી છે એટલું જ નહીં, પરંતુ તે માનવ શરીરની આંતરિક સિસ્ટમ પર પણ ગંભીર પ્રહારો કરી રહી છે. સામાન્ય રીતે લોકો ગરમીમાં ડિહાઇડ્રેશન અથવા હીટ સ્ટ્રોકથી ડરતા હોય છે, પરંતુ તબીબી જગતમાં અત્યારે સૌથી મોટો પ્રશ્ન એ ઊભો થયો છે કે, શું વધતી ગરમી અને ઊંચું તાપમાન હૃદયરોગના હુમલા (Heart Attack) નું જોખમ પણ વધારી શકે છે? દિલ્હીની પ્રતિષ્ઠિત રાજીવ ગાંધી હોસ્પિટલના કાર્ડિયોલોજી વિભાગના એસોસિયેટ પ્રોફેસર અને જાણીતા કાર્ડિયોલોજિસ્ટ ડૉ. અજિત જૈનના જણાવ્યા અનુસાર, વધતી ગરમી સીધી રીતે હૃદયરોગના હુમલાનું પ્રાથમિક કારણ નથી બનતી, છતાં તે હૃદયની કાર્યપ્રણાલી પર એટલો ભારે બોજ નાખે છે કે નબળા હૃદયવાળા દર્દીઓ માટે તે જીવલેણ સાબિત થઈ શકે છે.

ઉનાળાની ગરમી અને હૃદય વચ્ચેનું અદ્રશ્ય વિજ્ઞાન

ડૉ. અજિત જૈન સમજાવે છે કે જ્યારે બહારનું તાપમાન ખૂબ ઊંચું હોય છે, ત્યારે માનવ શરીર પોતાના આંતરિક તાપમાનને નિયંત્રિત કરવા અને કુદરતી રીતે ઠંડક મેળવવા માટે સામાન્ય કરતાં વધુ મહેનત કરે છે. આ પ્રક્રિયામાં ત્વચા તરફ રક્ત પરિભ્રમણ (Blood Circulation) વધારવા માટે હૃદયને અત્યંત ઝડપથી પમ્પિંગ કરવું પડે છે, જેના કારણે હૃદયના ધબકારા અચાનક વધી જાય છે.

બીજી તરફ, શરીરને ઠંડું રાખવા માટે પુષ્કળ પરસેવો થાય છે. અતિશય પરસેવાના કારણે શરીરમાંથી પાણી અને સોડિયમ-પોટેશિયમ જેવા આવશ્યક ખનિજો (Electrolytes) બહાર નીકળી જાય છે. જો કોઈ વ્યક્તિ લાંબા સમય સુધી તડકામાં રહે અને પૂરતું પાણી ન પીવે, તો ગંભીર ડિહાઇડ્રેશનના કારણે તેનું લોહી ઘટ્ટ (જાડું) થવા લાગે છે. લોહી જાડું થવાને કારણે હૃદયની ધમનીઓમાં (Arteries) બ્લડ ક્લોટ એટલે કે લોહી ગંઠાઈ જવાનું જોખમ બમણું થઈ જાય છે, જે અંતે કાર્ડિયાક અરેસ્ટ અથવા હાર્ટ એટેકમાં પરિણમે છે.

શું હર્બલ સિગારેટ સુરક્ષિત છે? તંબાકુ કરતા પણ વધુ ખતરનાક હોવાનો દાવો, જાણો શું કહે છે નિષ્ણાતો

કેન્સર સામે વૈજ્ઞાનિકો જંગ જીત્યા: નવી દવા સ્વાદુપિંડના દર્દીઓનું આયુષ્ય બમણું કરશે

શું દરેક વ્યક્તિએ ડરવાની જરૂર છે?

આ બાબતે ડૉ. જૈન એક મોટી રાહત આપતાં જણાવે છે કે, તીવ્ર ગરમીથી દરેક વ્યક્તિને હૃદયરોગનો હુમલો આવવાનું જોખમ હોતું નથી. જેઓ નિયમિત રીતે પોતાનું શરીર હાઇડ્રેટેડ રાખે છે, તીવ્ર સૂર્યપ્રકાશમાં જવાનું ટાળે છે, જેમને હાઈ બ્લડ પ્રેશર કે ડાયાબિટીસ જેવી બીમારીઓ નથી અને જેમનો કોઈ ફેમિલી હાર્ટ હિસ્ટ્રી નથી, તેમણે બિલકુલ ગભરાવાની જરૂર નથી. માત્ર સામાન્ય સાવચેતી રાખવાથી આ સિઝનને સુરક્ષિત રીતે પસાર કરી શકાય છે.

કટોકટીના લક્ષણો ઓળખો અને તરત જ એક્શન લો

ઉનાળામાં હૃદય સંબંધિત કોઈ સમસ્યા થાય ત્યારે શરીર કેટલાક સ્પષ્ટ સંકેતો આપે છે, જેને ક્યારેય સામાન્ય નબળાઈ કે એસિડિટી સમજીને અવગણવા જોઈએ નહીં:

• વાતાનુકૂલિત (AC) વાતાવરણમાં હોવા છતાં અચાનક ખૂબ જ ઠંડો અને ભારે પરસેવો થવો.

• છાતીની બરાબર વચ્ચે અસહ્ય દુખાવો, દબાણ અથવા જકડન અનુભવવી, જે ધીમે-ધીમે ડાબા હાથ કે જડબા તરફ આગળ વધે.

• બેઠા-બેઠા પણ અચાનક શ્વાસ ચઢવો અથવા હાંફ ચઢવી.

• હૃદયના ધબકારા એટલા ઝડપી થઈ જવા કે જાણે છાતીમાં ફફડાટ થતો હોય.

વધતી ગરમી સામે લડવા માટે પાણી એ સૌથી મોટું હથિયાર છે. તરસ ન લાગી હોય તો પણ દર અડધા કલાકે પાણી પીવાની આદત રાખો. હાર્ટ પેશન્ટ્સે પોતાના ડૉક્ટરના સંપર્કમાં રહેવું અને દવાઓ નિયમિત લેવી. ઉનાળાનો આ આકરો મિજાજ માત્ર સાવચેતી અને સજાગતા રાખવાથી જ ટળી શકે છે.

એસીમાં સૂતી વખતે સાંધા જકડાઈ જાય છે? જાણો ડોક્ટર પાસેથી તેનું અસલી કારણ!

તરસ નથી લાગતી? તો પણ તમે ડીહાઈડ્રેટેડ હોઈ શકો છો! જાણો કેમ ઓફિસમાં પાણી પીવું છે સૌથી જરૂરી