ઇંધણ ક્ષેત્રે આત્મનિર્ભરતા તરફ કદમ: ક્રૂડ ઓઇલના ભડકા વચ્ચે ભારતમાં કેમ ઝડપી બન્યું ઇથેનોલ બ્લેન્ડિંગનું મિશન?
પશ્ચિમ એશિયામાં વધી રહેલા ભૌગોલિક-રાજકીય તણાવ અને તેના કારણે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં કાચા તેલની અનિશ્ચિત સપ્લાય વચ્ચે કેન્દ્ર સરકારે દેશની ઉર્જા સુરક્ષાને મજબૂત કરવા માટે એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ અને દૂરંદેશી નિર્ણય લીધો છે. સરકારે પેટ્રોલમાં વધુ ઇથેનોલ ભેળવવાની દિશામાં આગળ વધતા ૩૦ ટકા સુધીના ઇથેનોલ બ્લેન્ડિંગ (E30) માટેની નવી સત્તાવાર માર્ગદર્શિકા જારી કરી દીધી છે. બ્યુરો ઓફ ઇન્ડિયન સ્ટાન્ડર્ડ્સ (BIS) દ્વારા E22, E25, E27 અને E30 ઇંધણ મિશ્રણો માટે નવા તકનીકી અને ગુણવત્તાના ધોરણો જાહેર કરવામાં આવ્યા છે. આ કદમ સ્પષ્ટ સંકેત આપે છે કે ભારત ભવિષ્યમાં કાચા તેલ (Crude Oil) ની આયાત પરની પોતાની નિર્ભરતા ઘટાડવા માટે મોટા પાયે વૈકલ્પિક ઇંધણ તરફ વળી રહ્યું છે.
તાત્કાલિક વેચાણ નહીં, પરંતુ ભવિષ્યની મજબૂત તૈયારી
નાણા મંત્રાલય અને પેટ્રોલિયમ મંત્રાલયે આ અંગે સ્પષ્ટતા કરતા જણાવ્યું છે કે, E30 પેટ્રોલનું વ્યાપારી વેચાણ અત્યારે દેશભરમાં તાત્કાલિક ધોરણે શરૂ કરવામાં આવી રહ્યું નથી. BIS દ્વારા જારી કરાયેલી આ નવી સૂચનાઓ માત્ર તકનીકી ધોરણો અને ગુણવત્તાના માપદંડો નક્કી કરવા પૂરતી મર્યાદિત છે. આનો અર્થ એ થાય કે ભવિષ્યમાં જો વૈશ્વિક તેલ પુરવઠો ખોરવાય અથવા કટોકટી વધુ ગંભીર બને, ત્યારે ઓઇલ માર્કેટિંગ કંપનીઓ અને ઓટોમોબાઈલ સેક્ટર કોઈપણ અવરોધ વિના આ ઉચ્ચ ઇથેનોલ મિશ્રિત ઇંધણને બજારમાં સરળતાથી ઉતારી શકે. આ એક પ્રકારે ભારતની દીર્ઘકાલીન રણનીતિનો એક મુખ્ય ભાગ છે.
ભારતમાં ઇથેનોલ બ્લેન્ડિંગ પ્રોગ્રામની પ્રગતિ અને લક્ષ્યાંકો
| ઇંધણનું સ્વરૂપ (Fuel Blend) | ઇથેનોલની ટકાવારી (%) | વર્તમાન નીતિ અને સમયસીમા | અર્થતંત્ર અને વાહનો પર સંભવિત અસર |
| E20 ઇંધણ (વર્તમાન લક્ષ્ય) | ૨૦% ઇથેનોલ મિશ્રણ | સમયસીમા ૨૦૩૦ થી ઘટાડીને ૨૦૨૫-૨૬ કરાઈ. | મોટાભાગના આધુનિક વાહનો આ ઇંધણ માટે સુસંગત છે. |
| E22 થી E27 મિશ્રણ | ૨૨% થી ૨૭% ઇથેનોલ | BIS દ્વારા તકનીકી ધોરણો મંજૂર. | તબક્કાવાર રીતે વાહનોના એન્જિનમાં ફેરફાર કરાશે. |
| E30 ઇંધણ (ભવિષ્યનો પ્લાન) | ૩૦% ઇથેનોલ (ઉચ્ચ સ્તર) | લાંબા ગાળાના આયોજનના ભાગરૂપે ગાઈડલાઈન જાહેર. | આયાતી તેલ પરનો ખર્ચ ૩૦% સુધી ઘટાડી શકાશે. |
હોર્મુઝ સ્ટ્રેટનું સંકટ અને વૈકલ્પિક ઇંધણની અનિવાર્યતા
વૈશ્વિક સ્તરે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ, ઇઝરાયલ અને ઈરાન વચ્ચે ચાલી રહેલા સૈન્ય અને રાજદ્વારી સંઘર્ષના કારણે આંતરરાષ્ટ્રીય તેલ પુરવઠા શૃંખલા પર મોટું જોખમ તોળાઈ રહ્યું છે. ખાસ કરીને ઓઇલ ટ્રેડિંગ માટે સૌથી સંવેદનશીલ ગણાતા ‘હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ’ (Strait of Hormuz) ક્ષેત્રમાં વધેલી અસ્થિરતા ચિંતાજનક છે, કારણ કે સમગ્ર વિશ્વના કુલ તેલ પુરવઠાનો આશરે ૨૦ ટકા ભાગ આ સાંકડા દરિયાઈ માર્ગેથી પસાર થાય છે. ભારત પોતાની જરૂરિયાતનું ૮૦ ટકાથી વધુ ક્રૂડ ઓઇલ આયાત કરતો દેશ હોવાથી, આવા વૈશ્વિક આંચકાઓથી બચવા માટે સ્થાનિક સ્તરે જૈવિક ઇંધણ (Bio-Fuels) નું ઉત્પાદન વધારવું એ એકમાત્ર સચોટ વિકલ્પ છે.
આર્થિક ફાયદા, પ્રદૂષણમાં ઘટાડો અને ખેડૂતોની સમૃદ્ધિ
ઊર્જા નિષ્ણાતોના મતે પેટ્રોલમાં ૩૦ ટકા સુધી ઇથેનોલનું પ્રમાણ વધારવાના બહુઆયામી ફાયદાઓ થશે:
-
વિદેશી હૂંડિયામણની બચત: દર વર્ષે ક્રૂડ ઓઇલ પાછળ ખર્ચાતા અબજો ડોલર દેશની તિજોરીમાં બચાવી શકાશે, જેનાથી રૂપિયો મજબૂત થશે.
-
કૃષિ ક્ષેત્રને બૂસ્ટર ડોઝ: ઇથેનોલનું ઉત્પાદન મુખ્યત્વે શેરડીના મોલાસીસ, મકાઈ અને વધારાના અનાજમાંથી થતું હોવાથી દેશના સુગર ઉદ્યોગ અને ખેડૂતોની આવકમાં ધરખમ વધારો થશે.
-
ગ્રીનહાઉસ ગેસમાં ઘટાડો: ઇથેનોલ એક સ્વચ્છ ઇંધણ હોવાથી વાહનોમાંથી નીકળતા કાર્બન ઉત્સર્જનમાં મોટો ઘટાડો થશે, જે ગ્લોબલ વોર્મિંગ સામે લડવામાં મદદરૂપ બનશે.
સરકારે E20 નો લક્ષ્યાંક ૨૦૨૫-૨૬ સુધીમાં પૂર્ણ કરવાનું આયોજન કર્યું છે, ત્યારે હવે E30 તરફ આગળ વધવા માટે ઓટોમોબાઈલ ઉત્પાદકોએ (Automobile Manufacturers) પોતાના એન્જિન મટીરિયલમાં વ્યુહાત્મક ફેરફારો કરવા પડશે. ભારતીય બજારોને ગ્લોબલ ઓઇલ પ્રાઇસના આંચકાઓથી મુક્ત રાખવા માટે સરકારનું આ એડવાન્સ પ્લાનિંગ પ્રશંસનીય અને દેશના હિતમાં છે.
