માર્ચ મહિનામાં આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રવાસ પર અબજોનો ધુમાડો: જાણો વિદેશી ભણતર, હોસ્ટેલ અને લક્ઝરી લાઈફસ્ટાઈલ પાછળ ભારતીયોનો ખર્ચ
ભારતીય અર્થતંત્ર અને મધ્યમથી ઉચ્ચ મધ્યમ વર્ગની જીવનશૈલીમાં છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં જબરદસ્ત વૈભવી પરિવર્તન આવ્યું છે. ભારતીયો હવે માત્ર દેશની સરહદો પૂરતા સીમિત નથી રહ્યા, પરંતુ વૈશ્વિક સ્તરે પ્રવાસ, શિક્ષણ અને રોકાણ પાછળ અબજો રૂપિયા પાણીની જેમ વહાવી રહ્યા છે. દેશની સર્વોચ્ચ બેંક, રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા (RBI) દ્વારા જારી કરવામાં આવેલા તાજેતરના આંકડા આ વાતની સાક્ષી પૂરે છે. આરબીઆઈના રિપોર્ટ અનુસાર, આ વર્ષે માર્ચ મહિનામાં ભારતીય નાગરિકોએ વિદેશ યાત્રા (International Travel) પાછળ $૧.૦૯ બિલિયન એટલે કે અંદાજે ₹૧૦,૪૦૪ કરોડ નો આંધળો ખર્ચ કર્યો છે. જોકે, આ આંકડો અગાઉના મહિનાઓ કરતાં થોડો ઓછો છે, પરંતુ તે દર્શાવે છે કે વૈશ્વિક પ્રવાસન બજારમાં ભારતીય પ્રવાસીઓનો દબદબો કેટલો વધી રહ્યો છે.
જાન્યુઆરી અને ફેબ્રુઆરી કરતાં ટ્રેન્ડ કેમ ધીમો પડ્યો?
બેન્કિંગ ક્ષેત્રના વિશ્લેષકોના મતે, વર્ષના પ્રારંભિક મહિનાઓમાં ભારતીયો વિદેશ પ્રવાસ પાછળ વધુ નાણાં ખર્ચે છે. આ વર્ષે જાન્યુઆરી મહિનામાં ભારતીયોએ વિદેશ પ્રવાસ પર $૧.૬૫ બિલિયનનો રેકોર્ડતોડ ખર્ચ કર્યો હતો, જે ફેબ્રુઆરીમાં ઘટીને $૧.૩૦ બિલિયન થયો હતો અને માર્ચમાં તે વધુ ઘટીને $૧.૦૯ બિલિયન પર સ્થિર થયો છે. માર્ચ મહિનો સામાન્ય રીતે શૈક્ષણિક વર્ષના અંતનો અને નાણાકીય વર્ષની આખરી પતાવટનો (Financial Year End) હોવાથી પ્રવાસ પાછળ થતા ખર્ચમાં અસ્થાયી ઘટાડો જોવા મળે છે.
LRS સ્કીમ હેઠળ માર્ચ મહિનામાં ભારતીયોનો વિદેશી ખર્ચ
| ખર્ચની મુખ્ય શ્રેણી (Categories) | માર્ચ મહિનાનો કુલ ખર્ચ (USD માં) | અંદાજિત ભારતીય રૂપિયા (INR) | આર્થિક પ્રવાહની સ્થિતિ |
| અન્ય મુસાફરી (લેઝર અને ક્રેડિટ કાર્ડ) | $૬૨૩ મિલિયન | ₹ ૫,૯૫૦ કરોડ | કુલ મુસાફરી ખર્ચના આશરે ૫૭ ટકા હિસ્સો. |
| શૈક્ષણિક મુસાફરી (ટ્યુશન-હોસ્ટેલ) | $૪૫૦.૧ મિલિયન | ₹ ૪,૩૦૦ કરોડ | વિદ્યાર્થીઓની ટિકિટ, યુનિવર્સિટી ફી અને રહેવાનો ખર્ચ. |
| વિદેશી સંબંધીઓને નાણાકીય મદદ | $૩૮૯.૭ મિલિયન | ₹ ٣,૭૨૫ કરોડ | ફેબ્રુઆરી ($૨૬૬.૧ મિલિયન) ની સરખામણીએ મોટો ઉછાળો. |
| વિદેશમાં અભ્યાસ (શિક્ષણ ભંડોળ) | $૧૫૧.૭ મિલિયન | ₹ ૧,૪૫૦ કરોડ | જાન્યુઆરીના $૨૬૭.૪ મિલિયન કરતાં સતત ઘટાડો. |
| વિદેશી રિયલ એસ્ટેટ (પ્રોપર્ટી ખરીદી) | $૩૮.૬ મિલિયન | ₹ ૩૭૦ કરોડ | ફેબ્રુઆરી ($૫૧.૩ મિલિયન) કરતાં ખરીદીમાં ઓટ. |
| બિઝનેસ અને મેડિકલ ટ્રાવેલ | $૨૧.૩ મિલિયન | ₹ ૨૦૩ કરોડ | સારવાર અને વ્યાપારી હેતુઓ માટે વિદેશ ગમન. |
ઉદારીકરણ રેમિટન્સ સ્કીમ (LRS) ની કરામત
આરબીઆઈના ડેટા અનુસાર, માર્ચ મહિનામાં લિબરાલાઈઝ્ડ રેમિટન્સ સ્કીમ (LRS) હેઠળ ભારતીયો દ્વારા વિદેશમાં મોકલવામાં આવેલી કુલ રકમ $૨.૫૯ બિલિયન રહી હતી. આ સ્કીમ હેઠળ ભારતીય રિઝર્વ બેંક કોઈપણ ભારતીય નાગરિકને એક નાણાકીય વર્ષમાં કોઈપણ માન્ય ચાલુ અથવા મૂડી ખાતાના વ્યવહાર માટે મહત્તમ $૨૫૦,૦૦૦ (અઢી લાખ ડોલર) સુધીની રકમ કાયદેસર રીતે વિદેશ મોકલવાની મંજૂરી આપે છે. આ આખી રકમમાં સૌથી મોટો સિંહફાળો આંતરરાષ્ટ્રીય ક્રેડિટ કાર્ડ ખર્ચ અને લક્ઝરી વેકેશન પ્રવાસનો રહ્યો છે, જે $૬૨૩ મિલિયન સુધી પહોંચી ગયો છે.
શિક્ષણ પાછળ ખર્ચ ઘટ્યો, પણ સંબંધીઓને મદદ કરવામાં મોટો ઉછાળો
આરબીઆઈના રિપોર્ટમાં એક ખૂબ જ રસપ્રદ ટ્રેન્ડ જોવા મળ્યો છે. માર્ચ મહિનામાં વિદેશમાં ભણતા પોતાના સંતાનો કે નજીકના સંબંધીઓને નાણાં મોકલવાની (Maintenance of Close Relatives) શ્રેણીમાં મોટો ઉછાળો આવ્યો છે. ફેબ્રુઆરીમાં આ રકમ $૨ bowling મિલિયન હતી જે માર્ચમાં વધીને $૩૮૯.૭ મિલિયન થઈ ગઈ છે. તેનાથી વિપરીત, વિદેશમાં નવી રિયલ એસ્ટેટ (મકાન કે જમીન) ખરીદવા પાછળ ભારતીય અમીરોનો મોહ આ મહિને થોડો ઓછો થયો છે. ફેબ્રુઆરીમાં પ્રોપર્ટી માર્કેટમાં $૫૧.૩ મિલિયન મોકલાયા હતા, જે માર્ચમાં ઘટીને $૩૮.૬ મિલિયન થયા છે.
રિઝર્વ બેંકના આ આંકડા સ્પષ્ટપણે સાબિત કરે છે કે વૈશ્વિક સ્તરે મોંઘવારી અને ભૌગોલિક તણાવ હોવા છતાં, ભારતીય નાગરિકોની ખરીદશક્તિ (Purchasing Power) અને વિદેશમાં નાણાં ખર્ચવાની ક્ષમતા આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે મજબૂત છે. વિદેશી પ્રવાસન, ઇન્ટરનેશનલ ક્રેડિટ કાર્ડનો બિન્દાસ ઉપયોગ અને વિદેશી શિક્ષણ પાછળ દર મહિને વહી રહેલા અબજો રૂપિયા ભારતની મજબૂત આર્થિક સ્થિતિ અને બદલાતી આધુનિક જીવનશૈલીનો સચોટ અરીસો છે.
