કેન્દ્ર સરકારની અદ્ભુત સ્કોલરશિપ યોજના, વિદ્યાર્થીઓને ભણવા માટે મળશે મોટી આર્થિક સહાય
આજના સમયમાં શિક્ષણ એ દરેક બાળકનો મૂળભૂત અધિકાર છે, પરંતુ એ પણ હકીકત છે કે ભણતરનો ખર્ચ સતત આસમાન આંબી રહ્યો છે. આપણા દેશમાં એવા કેટલાય હોનહાર વિદ્યાર્થીઓ છે જેઓ ભણવામાં ખૂબ જ હોશિયાર છે અને જીવનમાં કંઈક મોટું હાસિલ કરવા માંગે છે. પરંતુ ઘણીવાર પરિવારની નબળી આર્થિક સ્થિતિ તેમના સપના આડે દીવાલ બનીને ઊભી રહી જાય છે. પૈસાની તંગીના કારણે કેટલાય બાળકોને અધવચ્ચેથી જ ભણવાનું છોડી દેવું પડે છે.
આ જ સમસ્યાને દૂર કરવા અને દેશના હોનહાર વિદ્યાર્થીઓને આગળ વધવાની પૂરેપૂરી તક આપવા માટે કેન્દ્ર સરકાર એક ખૂબ જ શાનદાર યોજના ચલાવી રહી છે. આ યોજનાનું નામ છે પીએમ યશસ્વી સ્કોલરશિપ યોજના (PM YASASVI Scholarship Scheme). આ યોજના એવા ગરીબ અને મધ્યમવર્ગીય પરિવારોના બાળકો માટે કોઈ વરદાનથી કમ નથી, જેઓ પૈસાની અછતને લીધે પાછળ રહી જાય છે. આવો આ લેખમાં વિગતવાર સમજીએ કે આ યોજના શું છે, તેના હેઠળ કેટલી આર્થિક મદદ મળે છે, પાત્રતા શું છે અને તમે તેના માટે કેવી રીતે અરજી કરી શકો છો.
શું છે પીએમ યશસ્વી સ્કોલરશિપ યોજના?
પીએમ યશસ્વી (PM YASASVI) કેન્દ્ર સરકારની એક અત્યંત મહત્વકાંક્ષી શિષ્યવૃત્તિ યોજના છે. આ યોજનાનું સંચાલન કેન્દ્રીય સામાજિક ન્યાય અને અધિકારિતા મંત્રાલય (Ministry of Social Justice and Empowerment) દ્વારા કરવામાં આવે છે.
આ યોજનાનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય આર્થિક અને સામાજિક રીતે પછાત વર્ગના તેજસ્વી વિદ્યાર્થીઓને નાણાકીય સહાય પૂરી પાડવાનો છે. આ યોજના હેઠળ મળતી સ્કોલરશિપની રકમનો ઉપયોગ વિદ્યાર્થીઓ પોતાની સ્કૂલની ફી ભરવા, મોંઘા પુસ્તકો ખરીદવા, સ્ટેશનરીનો સામાન લેવા અને ભણતર સાથે જોડાયેલા અન્ય જરૂરી ખર્ચાઓ પૂરા કરવા માટે કરી શકે છે. આનાથી પરિવારો પર શિક્ષણનો બોજ ઓછો થાય છે અને બાળકો કોઈ પણ પ્રકારના માનસિક તણાવ વિના પોતાનો અભ્યાસ પૂરો કરી શકે છે.
કયા વિદ્યાર્થીઓને મળે છે આ યોજનાનો લાભ?
આ યોજના સમાજના કેટલાક ખાસ વર્ગોને ધ્યાનમાં રાખીને તૈયાર કરવામાં આવી છે, જેમને મુખ્ય પ્રવાહમાં આગળ વધવા માટે થોડા સહકારની જરૂર છે. પીએમ યશસ્વી યોજનાનો લાભ નીચેની શ્રેણીના વિદ્યાર્થીઓને આપવામાં આવે છે:
-
ઓબીસી (OBC): અન્ય પછાત વર્ગના વિદ્યાર્થીઓ.
-
ઇબીસી (EBC): આર્થિક રીતે પછાત વર્ગના વિદ્યાર્થીઓ.
-
ડીએનટી (DNT): બિન-અધિસૂચિત, વિચરતી અને અર્ધ-વિચરતી જનજાતિના વિદ્યાર્થીઓ.
સરકારનું માનવું છે કે દેશની પ્રગતિ ત્યારે જ શક્ય છે જ્યારે દરેક વર્ગના બાળકોને શિક્ષણની સમાન તકો મળે. આ જ વિચાર સાથે આ યોજનાને આગળ ધપાવવામાં આવી રહી છે.
ધોરણ મુજબ કેટલી મળે છે આર્થિક સહાય?
પીએમ યશસ્વી યોજના હેઠળ મળનારી સહાયની રકમને ધોરણના સ્તર અને ખર્ચના આધારે બે મુખ્ય ભાગોમાં વહેંચવામાં આવી છે:
૧. ધોરણ 9 અને 10 ના વિદ્યાર્થીઓ માટે
સ્કૂલના શરૂઆતના મોટા ધોરણોમાં પણ ભણતરનો ખર્ચ સારો એવો થતો હોય છે. તેથી યોજના હેઠળ જે વિદ્યાર્થીઓ ધોરણ 9 અને 10 માં ભણી રહ્યા છે, તેમને પોતાનો અભ્યાસ ચાલુ રાખવા માટે દર વર્ષે મહત્તમ 75,000 રૂપિયા સુધીની શિષ્યવૃત્તિ આપવામાં આવી શકે છે. આ રકમ ફી જમા કરાવવાથી લઈને પુસ્તકો ખરીદવા સુધીની દરેક જરૂરિયાત પૂરી કરવામાં મદદ કરે છે.
૨. ધોરણ 11 અને 12 ના વિદ્યાર્થીઓ માટે
જેમ-જેમ ધોરણો વધે છે તેમ-તેમ ભણવાનો ખર્ચ પણ વધી જાય છે. આ વાતને ધ્યાનમાં રાખીને સરકાર ધોરણ 11 અને 12 ના પાત્ર વિદ્યાર્થીઓને દર વર્ષે મહત્તમ 1,25,000 રૂપિયા (સવા લાખ રૂપિયા) સુધીની ભારે-ભરખમ આર્થિક સહાય ઉપલબ્ધ કરાવે છે. આટલી મોટી મદદથી વિદ્યાર્થીઓ વધુ સારી રીતે પોતાનો અભ્યાસ ચાલુ રાખી શકે છે અને ઉચ્ચ શિક્ષણની તૈયારી કરી શકેす.
કોલેજના વિદ્યાર્થીઓ માટે પણ છે ખાસ સુવિધા
આ યોજના માત્ર સ્કૂલના બાળકો પૂરતી જ સીમિત નથી, પરંતુ કોલેજ જતા યુવાનોનો પણ ખ્યાલ રાખે છે. આ અંતર્ગત એક ખાસ પ્રોગ્રામ ચલાવવામાં આવે છે જેને ‘ટોપ ક્લાસ કોલેજ એજ્યુકેશન’ કહેવામાં આવે છે.
આ હેઠળ કોલેજ અને યુનિવર્સિટીમાં ભણતા પાત્ર વિદ્યાર્થીઓને રહેવા અને જમવાના ખર્ચ માટે દર મહિને 3,000 રૂપિયા સુધીનું લિવિંગ એલાઉન્સ (રહેવાનો ખર્ચ) આપવામાં આવે છે. આ ઉપરાંત, દર વર્ષે પુસ્તકો અને સ્ટેશનરી માટે 5,000 રૂપિયાની વધારાની વાર્ષિક સહાય પણ પૂરી પાડવામાં આવે છે.
અરજી કરવા માટેની જરૂરી શરતો
જો તમે આ યોજનાનો લાભ ઉઠાવવા માંગતા હોવ, તો સરકાર દ્વારા નક્કી કરવામાં આવેલી નીચેની શરતો પૂરી કરવી ફરજિયાત છે:
-
જાતિ વર્ગ: અરજી કરનાર વિદ્યાર્થી ઓબીસી (OBC), ઇબીસી (EBC) કે ડીએનટી (DNT) વર્ગ સાથે સંબંધિત હોવો ફરજિયાત છે.
-
પારિવારિક આવક મર્યાદા: વિદ્યાર્થીના માતા-પિતા કે કાનૂની વાલીની તમામ સ્ત્રોતોમાંથી થઈને કુલ વાર્ષિક આવક 2.5 લાખ રૂપિયાથી વધુ ન હોવી જોઈએ.
-
નિયમિત વિદ્યાર્થી: વિદ્યાર્થી કોઈ પણ માન્યતા પ્રાપ્ત સરકારી અથવા ખાનગી સ્કૂલમાં ધોરણ 9 થી 12 માં નિયમિત (Regular) વિદ્યાર્થી તરીકે અભ્યાસ કરતો હોવો જોઈએ.
અરજી કરવાની પૂરેપૂરી પ્રક્રિયા
પીએમ યશસ્વી સ્કોલરશિપ યોજના માટે અરજી કરવાની પ્રક્રિયા સંપૂર્ણપણે ઓનલાઈન રાખવામાં આવી છે, જેથી વિદ્યાર્થીઓ ઘરે બેઠા સરળતાથી ફોર્મ ભરી શકે.
-
સત્તાવાર વેબસાઇટ પર જાઓ: અરજી કરવા માટે વિદ્યાર્થીઓએ સૌથી પહેલા નેશનલ સ્કોલરશિપ પોર્ટલ (National Scholarship Portal – NSP) અથવા યશસ્વી યોજનાના સત્તાવાર પોર્ટલ પર જવું પડશે.
-
નોંધણી (Registration): પોર્ટલ પર જઈને ‘New Registration’ પર ક્લિક કરો અને પોતાની પ્રાથમિક વિગતો દાખલ કરીને રજીસ્ટ્રેશન પૂરું કરો.
-
ફોર્મ ભરો: રજીસ્ટ્રેશન પછી મળેલા આઈડી અને પાસવર્ડની મદદથી લોગઈન કરો અને પીએમ યશસ્વી સ્કોલરશિપનું એપ્લિકેશન ફોર્મ ધ્યાનપૂર્વક ભરો.
-
દસ્તાવેજો અપલોડ કરો: ફોર્મની સાથે માંગવામાં આવેલા જરૂરી દસ્તાવેજો જેવા કે- આવકનું પ્રમાણપત્ર, જાતિનું પ્રમાણપત્ર, અગાઉના ધોરણની માર્કશીટ અને બેંક પાસબુકની નકલ અપલોડ કરો.
-
સબમિટ કરો: આખું ફોર્મ સારી રીતે ચકાસ્યા પછી તેને ફાઇનલ સબમિટ કરી દો અને તેની એક પ્રિન્ટઆઉટ પોતાની પાસે સુરક્ષિત રાખી લો.
અરજી સબમિટ થયા પછી વિદ્યાર્થીઓ આ જ પોર્ટલ પર જઈને પોતાની અરજીની સ્થિતિ (Application Status) પણ ઓનલાઈન ટ્રેક કરી શકે છે.

૨. ધોરણ 11 અને 12 ના વિદ્યાર્થીઓ માટે