દિવસમાં કેટલા ચમચી ગોંડ કટીરા ખાવા જોઈએ?
ગોંડ કટીરા ખાતી વખતે સૌથી મહત્ત્વની વાત તેની માત્રા (Quantity) છે. જો તમે તેનું યોગ્ય માત્રામાં સેવન કરો છો, તો તે શરીર માટે વરદાન સાબિત થાય છે.
યોગ્ય માત્રા: એક સામાન્ય સ્વસ્થ વ્યક્તિએ દિવસભરમાં ૧ થી ૨ મોટી ચમચી (પલાળેલો) ગોંડ કટીરા ખાવો પૂરતો માનવામાં આવે છે.
પલાળવાની સાચી રીત: ગોંડ કટીરાનો નાનો ટુકડો (લગભગ અડધી ચમચી સૂકો ગુંદર) આખી રાત એક મોટા વાસણમાં પાણી ભરીને પલાળી રાખવો જોઈએ. સવાર સુધીમાં તે ફૂલીને આખી વાટકી ભરાઈ જાય તેટલો જેલી જેવો બની જશે. તેમાંથી માત્ર ૧ થી ૨ ચમચી જેલીનું જ સેવન કરવું.
સેવનનો શ્રેષ્ઠ સમય: સવારના નાસ્તાના સમયે અથવા બપોરે ગરમીના પારો વધે ત્યારે તેનું સેવન કરવું સૌથી વધુ ફાયદાકારક છે. તેને તમે દૂધ, છાશ, લીંબુ શરબત, ગુલાબનું શરબત કે પછી ઠંડાઈમાં મિક્સ કરીને લઈ શકો છો.
ગોંડ કટીરા ખાવાના અદભુત સ્વાસ્થ્ય લાભો
ગોંડ કટીરા પોષક તત્વોનો ખજાનો છે. તેમાં કેલ્શિયમ, મેગ્નેશિયમ, પ્રોટીન અને ભરપૂર માત્રામાં ફોલિક એસિડ જોવા મળે છે. ઉનાળામાં આનું સેવન કરવાથી શરીરને નીચે મુજબના અદ્ભુત ફાયદા થાય છે
૧. શરીરને કુદરતી ઠંડક આપે છે (Heat Stroke થી બચાવ)
ગોંડ કટીરાની તાસીર અત્યંત ઠંડી હોય છે. ઉનાળાની ઢીંચી નાખતી ગરમીમાં જ્યારે શરીરનું તાપમાન વધી જાય છે, ત્યારે આ ગુંદર આંતરિક ગરમીને શાંત કરવાનું કામ કરે છે. તે લૂ (Heat Stroke) લાગવાથી બચાવે છે અને શરીરના તાપમાનને સંતુલિત રાખે છે.
૨. ડિહાઇડ્રેશન સામે રક્ષણ
ઉનાળામાં પરસેવા વાટે શરીરનું પાણી ખૂબ જ ઝડપથી બહાર નીકળી જાય છે, જેનાથી ડિહાઇડ્રેશનની સમસ્યા થાય છે. ગોંડ કટીરા પાણીને શોષી રાખવાનો ગુણ ધરાવે છે. જ્યારે તમે તેનું સેવન કરો છો, ત્યારે તે શરીરમાં લાંબા સમય સુધી ભેજ અને હાઇડ્રેશન જાળવી રાખવામાં મદદ કરે છે, જેથી વારંવાર તરસ નથી લાગતી.
૩. શારીરિક નબળાઇ અને થાક દૂર કરે છે
કહેવાય છે કે ઉનાળામાં એનર્જી લેવલ ખૂબ જ ઓછું થઈ જાય છે. ગોંડ કટીરામાં વિપુલ પ્રમાણમાં પ્રોટીન અને ફોલિક એસિડ હોય છે. જો તમને વારંવાર ચક્કર આવતા હોય, અશક્તિ લાગતી હોય કે આખો દિવસ થાક અનુભવાતો હોય, તો દૂધ અને સાકર સાથે ગોંડ કટીરા લેવાથી શરીરમાં ત્વરિત ઉર્જા (Instant Energy) નો સંચાર થાય છે.
૪. પાચનતંત્ર અને કબજિયાત માટે વરદાન
ગોંડ કટીરામાં ડાયેટરી ફાઈબર (Fibers) નું પ્રમાણ ખૂબ જ ઊંચું હોય છે. તે આંતરડાના માર્ગને સાફ કરે છે અને મળત્યાગની પ્રક્રિયાને સરળ બનાવે છે. જે લોકોને ક્રોનિક કબજિયાત (Constipation), પેટમાં એસિડિટી કે બળતરાની સમસ્યા હોય, તેમના માટે સવારે ખાલી પેટે પલાળેલો ગોંડ કટીરા ખાવો ખૂબ જ ગુણકારી છે.
૫. વજન ઘટાડવામાં મદદરૂપ
જે લોકો વજન ઓછું કરવા માંગે છે તેમના માટે આ એક ઉત્તમ ડાયેટ સપ્લીમેન્ટ છે. તે ફાઈબરથી ભરપૂર હોવાથી તેના સેવન પછી પેટ લાંબા સમય સુધી ભરેલું લાગે છે, જેના લીધે અકાળે ભૂખ નથી લાગતી અને ‘ઓવરઈટીંગ’ (વધુ પડતું ખાવા) થી બચી શકાય છે. પરિણામે વજન નિયંત્રણમાં રહે છે.
૬. ત્વચા અને વાળની સુંદરતા વધારે છે
ગોંડ કટીરામાં એન્ટી-એજિંગ ગુણો હોય છે, જે ત્વચા પરની કરચલીઓ અને ફાઈન લાઈન્સ ઘટાડવામાં મદદ કરે છે. ઉનાળામાં થતી પિત્તની સમસ્યા, ખીલ કે ત્વચાની એલર્જીમાં પણ તે રાહત આપે છે. તે ત્વચાને અંદરથી હાઇડ્રેટ કરીને કુદરતી ગ્લો (ચમક) આપે છે.
ગોંડ કટીરાનું સેવન કરતી વખતે રાખવાની જરૂરી સાવચેતીઓ
કોઈપણ વસ્તુ ગમે તેટલી ફાયદાકારક હોય, પણ તેની સાથે જોડાયેલી સાવચેતીઓ જાણવી અત્યંત જરૂરી છે, જેથી કોઈ આડઅસર (Side Effects) ન થાય. ગોંડ કટીરાના ઉપયોગ વખતે નીચેની બાબતો ખાસ ધ્યાનમાં રાખવી:
ક્યારેય કાચો કે સૂકો ન ખાવો: ગોંડ કટીરાને ક્યારેય પણ પલાળ્યા વગર સીધો ન ખાવો જોઈએ. જો તેને સૂકો ગળી જવામાં આવે તો તે આંતરડામાં જઈને ફૂલે છે, જેનાથી શ્વાસ રૂંધાવાની કે આંતરડા બ્લોક થવાની ગંભીર સમસ્યા થઈ શકે છે.
ભરપૂર પાણી પીવું: ગોંડ કટીરાનું સેવન કરતા હોવ તે દિવસોમાં આખા દિવસ દરમિયાન પૂરતા પ્રમાણમાં (ઓછામાં ઓછું ૮ થી ૧૦ ગ્લાસ) પાણી પીવું જોઈએ. જો શરીરમાં પાણી ઓછું હશે, તો આ ગુંદર પેટમાં જઈને ચોંટી શકે છે અને કબજિયાત વધારી શકે છે.
વધુ પડતા સેવનથી બચો: અતિ સર્વત્ર વર્જયેત્. જો તમે સ્વાદમાં કે વધુ ફાયદાની લાલચે દિવસમાં ૨ ચમચીથી વધુ ગોંડ કટીરા ખાશો, તો પેટમાં ગેસ, ભારેપણું, અપચો કે પેટ ફૂલવા (Bloating) જેવી સમસ્યાઓ થઈ શકે છે.
શિયાળામાં સેવન ટાળવું: આ ગુંદરની તાસીર ખૂબ જ ઠંડી હોવાથી તેનું સેવન માત્ર ઉનાળામાં કે ભારે ગરમીમાં જ કરવું હિતાવહ છે. શિયાળામાં કે ચોમાસામાં વધુ પડતો ઉપયોગ કરવાથી શરદી, ઉધરસ કે સાંધાના દુખાવાની તકલીફ થઈ શકે છે.
સગર્ભા સ્ત્રીઓ અને બાળકો માટે: સગર્ભા (પ્રેગ્નન્ટ) મહિલાઓ, સ્તનપાન કરાવતી માતાઓ અને નાના બાળકોને ગોંડ કટીરા આપતા પહેલા હંમેશા આયુર્વેદિક ડોક્ટર અથવા નિષ્ણાતની સલાહ લેવી જરૂરી છે.
બીમારી ધરાવતા લોકો: ડાયાબિટીસ, ક્રોનિક કિડની ડિસીઝ અથવા કોઈપણ ગંભીર બીમારીથી પીડાતા લોકો અને નિયમિત દવાઓ લેતા દર્દીઓએ ડૉક્ટરની સલાહ પછી જ આનું સેવન શરૂ કરવું જોઈએ.
