બજારની ભયાનક અસ્થિરતા વચ્ચે પણ વેપારીઓને મળશે મનપસંદ ‘સ્ટ્રાઇક પ્રાઇસ’
શેરબજારમાં ડે-ટ્રેડિંગ અને ખાસ કરીને ઓપ્શન ટ્રેડિંગ (Futures & Options) કરનારા ભારતના લાખો રોકાણકારો માટે બજાર નિયમનકાર સેબી (SEBI) તરફથી એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ અને ગેમ-ચેન્જર સાબિત થાય તેવા સમાચાર સામે આવ્યા છે. માર્કેટમાં આવતી અચાનક અને તીવ્ર વધઘટ (High Volatility) દરમિયાન વેપારીઓને થતા નુકસાનને રોકવા માટે સેબીએ એક નવો ક્રાંતિકારી પ્રસ્તાવ રજૂ કર્યો છે.
ભારતીય શેરબજારમાં ફ્યુચર્સ એન્ડ ઓપ્શન્સ (F&O) માં ટ્રેડિંગ કરનારા ઇન્ટ્રાડે વેપારીઓની લાંબા સમયની મોટી સમસ્યાનો અંત લાવવા માટે સિક્યોરિટીઝ એન્ડ એક્સચેન્જ બોર્ડ ઓફ ઈન્ડિયા (SEBI) એ કમર કસી લીધી છે. સેબીએ ઓપ્શન ટ્રેડિંગની પ્રક્રિયાને વધુ પારદર્શક, સુરક્ષિત અને લવચીક બનાવવા માટે એક નવો કન્સલ્ટેશન પેપર (પ્રસ્તાવ) રજૂ કર્યો છે. આ પ્રસ્તાવ હેઠળ, એનએસઈ (NSE) અને બીએસઈ (BSE) જેવા સ્ટોક એક્સચેન્જોને બજારમાં આવતી અચાનક તેજી કે મંદીના આધારે, ચાલુ બજારે એટલે કે લાઇવ ટ્રેડિંગ દરમિયાન જ તાત્કાલિક નવી સ્ટ્રાઇક પ્રાઇસ (Strike Price) ઉમેરવાની અથવા બિનઉપયોગી સ્ટ્રાઇક્સને હટાવવાની સંપૂર્ણ સ્વાયત્તતા આપવામાં આવશે. સેબીના આ પગલાથી ખાસ કરીને રિટેલ ઓપ્શન ટ્રેડર્સને ખૂબ જ મોટો ફાયદો થશે અને તેઓ માર્કેટના બદલાતા ટ્રેન્ડ સાથે કદમ મિલાવીને સોદા કરી શકશે.
તીવ્ર વધઘટ (High Volatility) દરમિયાન વેપારીઓની મુખ્ય મજબૂરી
ઓપ્શન ટ્રેડિંગમાં ‘સ્ટ્રાઇક પ્રાઇસ’ એ એવો મહત્વનો ભાવ છે જેના પર કોઈ ચોક્કસ સ્ટોક અથવા ઇન્ડેક્સ (જેમ કે નિફ્ટી કે બેંકનિફ્ટી) નો કોન્ટ્રાક્ટ ફાઇનલ થાય છે. વેપારીઓ પોતાના રોકાણને બજારના જોખમથી બચાવવા (Hedging) અથવા નફો કમાવવા માટે આ સ્ટ્રાઇક પ્રાઇસ પસંદ કરે છે.
પરંતુ ખરી મુશ્કેલી ત્યારે ઊભી થાય છે જ્યારે કોઈ મહત્વના આર્થિક સમાચાર કે વૈશ્વિક ઘટનાને કારણે બજારમાં એકાએક મોટો ઉછાળો અથવા કડાકો આવે છે. ઉદાહરણ તરીકે, જો નિફ્ટી ૨૫,૦૦૦ ના સ્તર પર ટ્રેડ કરી રહ્યો હોય, તો ટ્રેડર્સ પાસે ૨૪,૯૦૦, ૨૫,૦૦૦ કે ૨૫,૧૦૦ ની સ્ટ્રાઇક પ્રાઇસ સરળતાથી ઉપલબ્ધ હોય છે. પરંતુ જો અચાનક કોઈ સકારાત્મક સમાચારના કારણે નિફ્ટી સીધો ૬૦૦ પોઇન્ટ ઉછળીને ૨૫,૬૦૦ કે ૨૫,૭૦૦ પર પહોંચી જાય, તો તે સમયે એક્સચેન્જ પર નવી ઉંચી સ્ટ્રાઇક પ્રાઇસ તાત્કાલિક ઉપલબ્ધ હોતી નથી. આ સ્થિતિમાં, ટ્રેડર્સ પોતાની ટ્રેડિંગ વ્યૂહરચના મુજબ યોગ્ય ઓપ્શન કોન્ટ્રાક્ટ ખરીદી શકતા નથી અને મોટો નફો કમાવવાની તક ગુમાવી બેસે છે.
સેબી (SEBI) ના નવા ઓપ્શન ટ્રેડિંગ પ્રસ્તાવનું ગણિત
| મુખ્ય પાસું (Core Area) | વર્તમાન નિયમ અને તકલીફ | સેબીનો નવો પ્રસ્તાવ (નવો નિયમ) | વેપારીઓ અને એક્સચેન્જને ફાયદો |
| નવા કોન્ટ્રાક્ટ ઉમેરવા | દિવસ પૂરો થયા બાદ જ નવી સ્ટ્રાઇક પ્રાઇસ નક્કી થતી હતી. | લાઈવ માર્કેટ દરમિયાન જ અચાનક તેજી-મંદી આવતા નવી સ્ટ્રાઇક લોન્ચ થશે. | તીવ્ર વધઘટમાં પણ વેપારીઓ સાચા ભાવે ઓપ્શન ખરીદી શકશે. |
| સ્ટ્રાઇક પ્રાઇસની સમીક્ષા | બિનજરૂરી અને આઉટ-ઓફ-ડેટેડ સ્ટ્રાઇક્સ લાંબો સમય ચાલુ રહેતી. | એક્સચેન્જો રોજ માર્કેટની સમીક્ષા કરીને બિનઉપયોગી સ્ટ્રાઇક્સ હટાવશે. | ઓપ્શન ચેઈન એકદમ ક્લીન અને ભ્રમ મુક્ત બનશે. |
| બ્રોકરેજ સિસ્ટમ સેફ્ટી | વારંવારના ફેરફારથી બ્રોકર્સની સિસ્ટમ હેંગ થવાનું જોખમ રહેતું. | બ્રોકર્સના પ્લેટફોર્મ પર કોઈ વધારાનો ટેકનિકલ ભાર ન પડે તેવી ડિઝાઇન. | ટ્રેડિંગ પ્લેટફોર્મ્સ પર ટેકનિકલ ગ્લિચ કે કટોકટી નહીં સર્જાય. |
| પારદર્શિતા અને નિયમો | દરેક એક્સચેન્જમાં અલગ-અલગ માળખું જોવા મળતું હતું. | તમામ એક્સચેન્જોએ પોતાના નિયમો વેબસાઇટ પર ફરજિયાત મૂકવા પડશે. | રોકાણકારો માટે બજારમાં સમાન તકો અને વિગતો ઉપલબ્ધ થશે. |
લાઇવ માર્કેટમાં ITM અને OTM નો સમન્વય
નવા ડ્રાફ્ટ અનુસાર, તમામ સ્ટોક એક્સચેન્જોએ એ વાતની ખાતરી કરવાની રહેશે કે લાઈવ માર્કેટના વર્તમાન ભાવ (Spot Price) ની આસપાસ પૂરતી સંખ્યામાં ઇન-ધ-મની (ITM) અને આઉટ-ઓફ-ધ-મની (OTM) ઓપ્શન સ્ટ્રાઇક્સ રોકાણકારો માટે ઉપલબ્ધ રહે. આ સિસ્ટમને સચોટ રાખવા માટે એક્સચેન્જોએ દરરોજ બજાર બંધ થયા બાદ સમીક્ષા કરવી પડશે. જે સ્ટ્રાઇક પ્રાઇસ બજારના ભાવથી ખૂબ દૂર ચાલી ગઈ છે અને જેમાં કોઈ ટ્રેડિંગ વોલ્યુમ નથી, તેને સિસ્ટમમાંથી ઓટોમેટિક દૂર કરવામાં આવશે જેથી ઓપ્શન ચેઈન (Option Chain) એકદમ વ્યવસ્થિત રહે.
બ્રોકર્સની ટેકનિકલ સેફ્ટીનું ખાસ ધ્યાન રખાશે
સેબીએ પોતાના પ્રસ્તાવમાં સ્પષ્ટતા કરી છે કે આ નવી પ્રક્રિયાના અમલીકરણ દરમિયાન ડિસ્કાઉન્ટ બ્રોકર્સ કે અન્ય બ્રોકરેજ કંપનીઓની ટેકનિકલ સિસ્ટમ પર કોઈ વધારાનો લોડ ન આવવો જોઈએ. સામાન્ય રીતે, લાઇવ માર્કેટમાં વારંવાર નવા કોન્ટ્રાક્ટ ઉમેરવાથી બ્રોકર્સના ટ્રેડિંગ પ્લેટફોર્મ અને સર્વર પર ટેકનિકલ ખામીઓ (Technical Glitches) સર્જાવાનું જોખમ રહે છે. આથી, સેબીએ એવી સિસ્ટમ વિકસાવવા કહ્યું છે જેનાથી ટ્રેડિંગમાં કોઈ પણ પ્રકારનો વિક્ષેપ ન પડે. એક્સચેન્જોને માત્ર સ્ટ્રાઇક પ્રાઇસ વચ્ચેનો ગેપ (ઇન્ટરવલ) નક્કી કરવામાં થોડી છૂટછાટ આપવામાં આવશે.
સેબીનો આ પ્રસ્તાવ ભારતીય ડેરિવેટિવ્ઝ માર્કેટને વધુ પરિપક્વ અને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરનું બનાવશે. આ નિયમ લાગુ થયા બાદ ઓપ્શન બાયર્સ અને સેલર્સ બંનેને પોતાની પોઝિશન હેજ કરવા માટે બજારના પ્રત્યેક વળાંક પર યોગ્ય ઓપ્શન મળશે. સેબીએ આ મહત્વપૂર્ણ ડ્રાફ્ટ પર સામાન્ય રોકાણકારો, સબ-બ્રોકર્સ અને માર્કેટ એક્સપર્ટ્સ પાસેથી પોતાના અભિપ્રાયો અને સૂચનો મંગાવ્યા છે. જો તમે પણ આ પ્રસ્તાવ અંગે કોઈ ફેરફાર કે ઇનપુટ આપવા માંગો છો, તો ૧૫ જૂન, ૨૦૨૬ સુધીમાં સેબીની સત્તાવાર વેબસાઇટ પર જઈને તમારા સૂચનો ઓનલાઈન સબમિટ કરી શકો છો
