ઉનાળામાં ફ્રિજના ઠંડા પાણીની આદત પડી શકે છે ભારે; હેલ્થ એક્સપર્ટ્સે જણાવ્યું વેગસ ચેતા અને હૃદયના ધબકારા પર થતું જોખમ
ઉનાળાની કાળઝાળ ગરમી અને હીટવેવ વચ્ચે તીવ્ર તડકામાંથી ઘરે પાછા ફરતી વખતે ફ્રિજનું કે બરફનું ઠંડુંગાર પાણી પીવાની આદત મોટાભાગના લોકોને હોય છે. જો કે, તાત્કાલિક રાહત આપતી આ આદત તમારા શરીર માટે કેટલી જોખમી સાબિત થઈ શકે છે તે અંગે તબીબી જગતે લાલ આંખ કરી છે.
મે મહિનાની ભીષણ ગરમી અને નૌતપાના પ્રકોપ વચ્ચે જ્યારે લોકો સૂર્યપ્રકાશમાંથી સીધા ઘરમાં પ્રવેશે છે, ત્યારે સૌથી પહેલા રેફ્રિજરેટર તરફ દોડે છે. પરસેવે રેબઝેબ શરીરે બરફ જેવું ઠંડુંગાર પાણી પીવાથી ક્ષણિક સંતોષ અને અદભુત ઠંડક ચોક્કસ મળે છે, પરંતુ તબીબી નિષ્ણાતોના મતે આ આદત શરીરના આંતરિક અંગો માટે અત્યંત હાનિકારક સાબિત થઈ શકે છે. મેડિકલ સાયન્સ અને ડોક્ટરોના મતે, જ્યારે આપણું શરીર બહારના ઊંચા તાપમાનથી ગરમ થયેલું હોય, ત્યારે અચાનક અત્યંત ઠંડું પાણી પીવાથી આંતરિક સિસ્ટમને મોટો આંચકો લાગે છે, જે ઘણી ગંભીર સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાઓને નોતરે છે.
શું છે ‘ટેમ્પરેચર શોક’ અને તેની મગજ પર અસર?
નેશનલ લાઇબ્રેરી ઓફ મેડિસિન (National Library of Medicine) ના તાજેતરના અહેવાલો દર્શાવે છે કે જ્યારે આપણે તીવ્ર તડકામાંથી આવીએ છીએ, ત્યારે આપણું શરીર પોતાની જાતને કુદરતી રીતે ઠંડું કરવાના પ્રયાસમાં વ્યસ્ત હોય છે. આ પ્રક્રિયા દરમિયાન શરીરમાં રક્ત પરિભ્રમણ (Blood Circulation) ઝડપી બને છે જેથી ત્વચા દ્વારા તાપમાન સામાન્ય થઈ શકે.
આવા સમયે અચાનક અતિશય ઠંડું પાણી પીવાથી મોં અને ગળાની સંવેદનશીલ ચેતાઓ પર વિપરીત અસર થાય છે. આના કારણે રક્તવાહિનીઓ અચાનક સંકુચિત થઈ જાય છે, જેને તબીબી ભાષામાં ‘બ્રેઇન ફ્રીઝ’ (Brain Freeze) કહેવાય છે. તેના લીધે અચાનક તીવ્ર માથાનો દુખાવો, ચક્કર આવવા અથવા માનસિક અસ્વસ્થતા જેવી સમસ્યાઓ થઈ શકે છે.
અતિશય ઠંડું પાણી પીવાથી શરીરના વિવિધ અંગો પર થતી આડઅસરો
| શારીરિક પ્રક્રિયા / અંગ (Affected Organs) | ઠંડા પાણીની ત્વરિત નકારાત્મક અસર | લાંબાગાળાની સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાઓ |
| પાચનતંત્ર (Digestive System) | પાચન ઉત્સેચકો (Enzymes) ની પ્રવૃત્તિ અચાનક ધીમી પડી જાય છે. | પેટનું ફૂલવું, ગંભીર અપચો, કબજિયાત અને પેટમાં ચૂક આવવી. |
| શ્વસનતંત્ર અને ગળું (Respiratory) | ગળાના કોષોમાં અચાનક સંકોચન અને લાળનું ઉત્પાદન વધવું. | ગળામાં તીવ્ર બળતરા, કફ, ઉધરસ અને ટોન્સિલનું ઇન્ફેક્શન. |
| હૃદય અને વેગસ ચેતા (Vagus Nerve) | તાપમાનના અચાનક ફેરફારથી વેગસ ચેતા ઉત્તેજિત થાય છે. | હૃદયના ધબકારા અનિયમિત થવા અને બ્ડ પ્રેશર (BP) માં ઉતાર-ચઢાવ. |
| કુદરતી હાઇડ્રેશન (Hydration) | લોહીની નસો સંકોચાવાને કારણે પાણીનું શોષણ મોડું થાય છે. | તરસ છીપાતી નથી અને શરીર અંદરથી ડિહાઇડ્રેટ રહે છે. |
પાચનશક્તિ મંદ પડવી અને ગળાનું ઇન્ફેક્શન
ડોક્ટરોના જણાવ્યા મુજબ, અતિશય ઠંડું પાણી પેટમાં જતાની સાથે જ જઠરાગ્નિને શાંત કરી દે છે. પેટને ખોરાક પચાવવા માટે વધારાની ઉર્જા ખર્ચવી પડે છે, જેથી લાંબા ગાળે મેટાબોલિઝમ નબળું પડે છે. આ ઉપરાંત, જે લોકોને એલર્જી અથવા સાઇનસની તકલીફ હોય, તેઓ પરસેવો સુકાયા વિના ઠંડું પાણી પીવે તો ગળામાં તીવ્ર સોજો અને ઇન્ફેક્શન થવાનું જોખમ બમણું થઈ જાય છે.
હૃદયના દર્દીઓ માટે અત્યંત જોખમી
તબીબી નિષ્ણાતો ખાસ ચેતવણી આપે છે કે જે લોકોને પહેલેથી જ હૃદય સંબંધિત બિમારીઓ (Heart Diseases) છે, તેમણે બરફના પાણીથી તદ્દન દૂર રહેવું જોઈએ. તાપમાનનો અચાનક આંચકો આપણા શરીરની સૌથી લાંબી વેગસ ચેતા (Vagus Nerve) ને પ્રભાવિત કરે છે, જે હૃદયના ધબકારા પર સીધું નિયંત્રણ રાખે છે. આ ચેતા અચાનક સક્રિય થવાથી ધબકારા અસામાન્ય રીતે ઘટી શકે છે, જે કાર્ડિયાક હેલ્થ માટે ચિંતાજનક છે.
ઉનાળામાં શરીરને ઠંડક આપવી જરૂરી છે, પરંતુ તેની રીત વૈજ્ઞાનિક હોવી જોઈએ. ડોક્ટરો ભલામણ કરે છે કે સૂર્યપ્રકાશમાંથી આવ્યા પછી તરત જ પાણી પીવાને બદલે ૧૦ થી ૧૫ મિનિટ પંખા કે એસીની સામાન્ય હવામાં બેસીને શરીરનું તાપમાન સ્થિર થવા દો. ત્યારબાદ જ પાણી પીવો. ફ્રિજના પાણીને બદલે ભારતીય પરંપરાગત માટીના માટલાનું (વાસણનું) પાણી શ્રેષ્ઠ વિકલ્પ છે, જે કુદરતી રીતે ઠંડું અને ક્ષારયુક્ત હોય છે. આ ઉપરાંત શરીરને વધુ સારી રીતે હાઇડ્રેટ રાખવા માટે લીંબુ પાણી, મોળી છાશ, તાજું નાળિયેર પાણી અથવા ઓઆરએસ (ORS) ના દ્રાવણનો ઉપયોગ કરવો જોઈએ, જે સ્વાસ્થ્યને નુકસાન પહોંચાડ્યા વિના ઉનાળામાં અમૃત સમાન કામ કરે છે.
