બુલિયન માર્કેટમાં મોટો આંચકો: ચાંદીના દાણા અને પાવડરની આયાત પર સરકારી અંકુશ, જાણો ઝવેરીઓ અને વેપારીઓ પર શું થશે અસર?
વૈશ્વિક સ્તરે અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે ચાલી રહેલા સંઘર્ષની સીધી અસર ભારતીય અર્થતંત્ર અને કિંમતી ધાતુઓના બજાર પર જોવા મળી રહી છે. આ ભૌગોલિક-રાજકીય તણાવ વચ્ચે વિદેશી હૂંડિયામણના ભંડારને સુરક્ષિત રાખવા અને બિન-આવશ્યક આયાત પર અંકુશ મેળવવા માટે કેન્દ્ર સરકારે એક મોટો નાણાકીય નિર્ણય લીધો છે. ચાંદીની આયાત બાબતે લેવાયેલા આ કડક પગલાથી બુલિયન માર્કેટમાં હલચલ મચી ગઈ છે.
આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે ફાટી નીકળેલા યુદ્ધના કારણે વૈશ્વિક પુરવઠા શૃંખલા ખોરવાઈ ગઈ છે, જેણે ભારતીય અર્થતંત્રના પાયા હચમચાવી નાખ્યા છે. વધતા જતા ફુગાવા (Inflation) અને આંતરરાષ્ટ્રીય દબાણ સામે લડવા માટે ભારત સરકાર સતત કડક અને રક્ષણાત્મક પગલાં ભરી રહી છે. આ કવાયતના ભાગરૂપે, સરકારે મંગળવારે એક મોટો આદેશ જારી કરીને ચાંદીની આયાત (Silver Import) માટેના નિયમોને તાત્કાલિક અસરથી અત્યંત કડક અને મર્યાદિત બનાવી દીધા છે. નવા નિયમો અનુસાર, હવે દેશમાં ચાંદી લાવવા માટે સરકારી એજન્સીઓની પૂર્વ મંજૂરી લેવી અનિવાર્ય રહેશે, જેની સીધી અસર દેશના બુલિયન બજાર, મોટા ઝવેરીઓ અને ચાંદીના વેપારીઓ પર પડવાની પૂરેપૂરી સંભાવના છે.
નવી આયાત નીતિ અને નિયંત્રણોની વિગત
સરકાર દ્વારા જારી કરાયેલા સત્તાવાર નોટિફિકેશન મુજબ, હવે ૯૯.૯% શુદ્ધતાવાળા ચાંદીના દાણા (Silver Grains), પાવડર અને અન્ય ચાંદીના ઉત્પાદનોની મુક્ત આયાત પર પ્રતિબંધ લગાવી દેવામાં આવ્યો છે. આ તમામ ચીજોની આયાત કરવા માટે હવે આયાતકારોએ વાણિજ્ય મંત્રાલય હેઠળ કામ કરતા ડિરેક્ટોરેટ જનરલ ઓફ ફોરેન ટ્રેડ (DGFT) પાસેથી માન્ય આયાત અધિકૃતતા (Import Authorization) એટલે કે સત્તાવાર લાયસન્સ મેળવવું પડશે. આ કાનૂની મંજૂરી અને ચકાસણી વિના કસ્ટમ્સ વિભાગ દ્વારા ચાંદીના કોઈ પણ કાર્ગોને ભારતીય સરહદમાં પ્રવેશવા દેવામાં આવશે નહીં. આ પગલાથી સરકાર ચાંદીના ગેરકાયદેસર વ્યાપાર અને બિનજરૂરી સંગ્રહખોરી પર સીધું નિયંત્રણ મેળવી શકશે.
આયાતમાં અણધારી વૃદ્ધિ અને આર્થિક સમીકરણો
સરકારને આ કડક નિર્ણય લેવાની ફરજ એટલા માટે પડી કારણ કે તાજેતરના મહિનાઓમાં દેશની અંદર ચાંદીની આયાતમાં અસાધારણ અને અણધાર્યો ઉછાળો જોવા મળ્યો હતો. સત્તાવાર આંકડાઓ અનુસાર, માત્ર એપ્રિલ મહિનામાં જ ચાંદીની આયાત વાર્ષિક ધોરણે ૧૫૭% વધીને ૪૧૧ મિલિયન ડોલર પર પહોંચી ગઈ હતી. જો ચાલુ નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૫-૨૬ ની વાત કરીએ તો, અત્યાર સુધીમાં આયાતનો આ આંકડો આશરે ૧૫૦% ના તોતિંગ વધારા સાથે ૧૨ બિલિયન ડોલરના સ્તરે પહોંચી ગયો છે. મધ્ય પૂર્વમાં ચાલી રહેલા યુદ્ધના કારણે સોના અને ચાંદી જેવા સુરક્ષિત રોકાણના માધ્યમો તરફ લોકો ઝડપથી વળ્યા છે, જેને કારણે આ માર્ગે દેશનું વિદેશી હૂંડિયામણ (Foreign Exchange Reserves) મોટા પ્રમાણમાં બહાર જઈ રહ્યું હતું. આ હૂંડિયામણ ભંડાર પરનું દબાણ ઘટાડવા માટે સરકારે ગયા મહિને જ સોના અને ચાંદી પરની આયાત ડ્યુટી (Import Duty) વધારીને ૧૫% કરી દીધી હતી, અને હવે આયાત પર લાયસન્સ પ્રથા લાગુ કરી દીધી છે.
વેપારીઓ અને બજારમાં ચિંતાનો માહોલ
સરકારના આ અચાનક લેવાયેલા નિર્ણયથી દેશના ચાંદીના વેપારીઓ અને જ્વેલરી ઉદ્યોગ સાથે સંકળાયેલા લોકોમાં ભારે ચિંતા અને ફફડાટ વ્યાપી ગયો છે. બુલિયન માર્કેટના નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે નવી લાયસન્સ પ્રક્રિયાના કારણે આયાતકારો માટે વ્યાપારિક અનિશ્ચિતતામાં મોટો વધારો થશે. સરકારી કચેરીઓમાંથી પરવાનગી મેળવવાની લાંબી પ્રક્રિયાના લીધે ચાંદીની આયાત થવામાં સમય લાગશે, જેના કારણે સ્થાનિક બજારમાં તહેવારો અને લગ્નની સીઝન દરમિયાન ચાંદીની અછત સર્જાઈ શકે છે. આ ઓપરેશનલ પડકારોના લીધે આવનારા દિવસોમાં સ્થાનિક બજારમાં ચાંદીના ભાવોમાં ભારે ઉછાળો આવી શકે છે, જે આખરે સામાન્ય ગ્રાહકોના ખિસ્સા પર જ બોજ વધારશે. જોકે, લાંબાગાળે અર્થતંત્રને સ્થિર રાખવા માટે સરકાર આ પ્રકારના કડક નિર્ણયો લેવાનું ચાલુ રાખશે તેવા સ્પષ્ટ સંકેતો મળી રહ્યા છે.
