RBI ગવર્નરની જાહેરાત પહેલાં જ બોન્ડ માર્કેટ ગરમાયું; ટ્રેઝરી બિલની બિડ્સ નકારીને મધ્યસ્થ બેંકે આપ્યો કડક ઈશારો
ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) ની મોનેટરી પોલિસી કમિટી (MPC) ની ત્રણ દિવસીય મહત્વપૂર્ણ બેઠકના નિર્ણયો જાહેર થવાના આરે છે. સમગ્ર દેશની નજર વ્યાજ દરોમાં ઘટાડો થશે કે નહીં તે સવાલ પર ટકેલી છે. આ દરમિયાન, નાણાકીય બજારમાં એક એવી અણધારી ઘટના બની છે જેણે ભવિષ્યના વ્યાજ દરો અને આર્થિક નીતિઓ તરફ મોટો ઈશારો કર્યો છે. RBI દ્વારા તાજેતરમાં ટ્રેઝરી બિલની હરાજી દરમિયાન લેવાયેલા એક કડક નિર્ણયોએ બેંકિંગ અને બોન્ડ માર્કેટમાં ભારે હલચલ મચાવી દીધી છે.
દેશની મધ્યસ્થ બેંક, રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા (RBI) ની નાણાકીય નીતિ સમિતિ (MPC) ની સમીક્ષા બેઠકનો પ્રારંભ થઈ ચૂક્યો છે. શુક્રવાર, ૫ જૂનના રોજ રિઝર્વ બેંકના ગવર્નર સંજય મલ્હોત્રા આ બેઠકમાં લેવાયેલા વ્યાજ દરો અંગેના નિર્ણયોની સત્તાવાર વિગતો દેશ સમક્ષ જાહેર કરશે. સામાન્ય રીતે ધિરાણ નીતિની જાહેરાત પહેલાં નાણાકીય બજાર શાંત હોય છે, પરંતુ આ વખતે ટ્રેઝરી બિલની હરાજી (Treasury Bill Auction) દરમિયાન કંઈક એવું બન્યું છે જેણે બજારના નિષ્ણાતોને ચોંકાવી દીધા છે. આરબીઆઈએ હરાજીમાં આવેલી બિડ્સને નકારી કાઢીને લોન સસ્તી થવાના અને વ્યાજ દરોમાં નરમાઈ આવવાના પરોક્ષ સંકેતો આપ્યા છે, જેના કારણે આગામી સમયમાં રેટ કટ થવાની આશા રોકાણકારોમાં ફરી જીવંત થઈ છે.
કેમ નકારવામાં આવી સરકારી બિલોની બિડ્સ?
રિપોર્ટ અનુસાર, રિઝર્વ બેંકે બુધવારે યોજાયેલી હરાજી પ્રક્રિયા દરમિયાન ૧૮૨-દિવસ અને ૩૬૪-દિવસના ટ્રેઝરી બિલો માટે રોકાણકારો તરફથી મળેલી તમામ બિડ્સને સંપૂર્ણપણે ફગાવી દીધી હતી. આ હરાજી દરમિયાન માત્ર ૯૧-દિવસના ટૂંકા ગાળાના ટ્રેઝરી બિલને જ વેચાણ માટે મંજૂરી આપવામાં આવી હતી, જે ૫.૫૬ ટકાની ઉપજ (Yield) પર વેચાયા હતા.
નાણાકીય બજારના વિશ્લેષકોનું માનવું છે કે, આરબીઆઈ આ કડક પગલાં દ્વારા ટૂંકા ગાળાના બોન્ડ માર્કેટમાં વ્યાજ દરો અથવા ઉપજમાં થઈ રહેલા બિનજરૂરી વધારાને અટકાવવા માંગે છે. સામાન્ય સંજોગોમાં, જ્યારે બજારમાં રોકાણકારો તરફથી વધુ પડતા વળતરની માંગ કરવામાં આવે છે, ત્યારે બેંક વ્યાજ દરો અને ટ્રેઝરી બિલની યીલ્ડને નીચી સપાટીએ સીમિત રાખવા માટે આવી બિડ્સ નકારી કાઢે છે. આ એક સ્પષ્ટ સંકેત છે કે કેન્દ્રીય બેંક બજારમાં ધિરાણના દરો વધવા દેવાના મૂડમાં નથી.
બોન્ડ માર્કેટ અને સરકારી સિક્યોરિટીઝ પર તાત્કાલિક અસર
RBI ના આ આકસ્મિક કદમની સરકારી બોન્ડ માર્કેટ પર ત્વરિત અને વ્યાપક અસર જોવા મળી હતી. નિર્ણય જાહેર થયા બાદ, એક વર્ષની સરકારી સિક્યોરિટીઝ (Government Securities) પરની ઉપજમાં આશરે ૪૦ બેસિસ પોઈન્ટ્સનો ઉછાળો નોંધાયો હતો. આ પૂર્વે, ૩૬૪-દિવસના ટ્રેઝરી બિલ યીલ્ડ અને વર્તમાન રેપો રેટ વચ્ચેનો તફાવત (Spread) ૭૮ બેસિસ પોઈન્ટ્સ સુધી પહોંચી ગયો હતો, જે છેલ્લા ચાર વર્ષની સર્વોચ્ચ સપાટી છે. આ આંકડા સ્પષ્ટ કરતા હતા કે માર્કેટમાં આ સિક્યોરિટીઝ માટેની ખરીદી નબળી પડી રહી હતી અને સંસ્થાગત રોકાણકારો જોખમ સામે વધુ વળતરની અપેક્ષા રાખી રહ્યા હતા, જેને કાબૂમાં લેવા માટે આરબીઆઈએ હસ્તક્ષેપ કરવો પડ્યો છે.
‘વ્યાજ દરો સ્થિર રાખવા જ યોગ્ય’: એસબીઆઈ ચેરમેનનો સૂર
આ તરફ, દેશની સૌથી મોટી કોમર્શિયલ બેંક સ્ટેટ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા (SBI) ના ચેરમેન સી.એસ. સેટ્ટીએ વ્યાજ દરો અંગે તદ્દન ભિન્ન અને વ્યવહારુ અભિપ્રાય રજૂ કર્યો છે. મુંબઈમાં આયોજિત સિટીબેંકના એક વૈશ્વિક કાર્યક્રમમાં સંબોધન કરતા સેટ્ટીએ જણાવ્યું હતું કે, વર્તમાન વૈશ્વિક અને સ્થાનિક આર્થિક પરિસ્થિતિઓને જોતા વ્યાજ દરોને અત્યારે છે તે જ સ્તરે સ્થિર રાખવા એ સમગ્ર દેશના અર્થતંત્રના હિતમાં રહેશે. તેમના મતે, બજારમાં હાલ ભલે વ્યાજ દરો ઘટવાની અપેક્ષા હોય, પરંતુ ફુગાવો (મોંઘવારી) હજુ પણ રિઝર્વ બેંક માટે સૌથી મોટો પડકાર છે. તેથી, બજારમાં એવી પ્રબળ સંભાવના સેવાઈ રહી છે કે આ વખતની MPC બેઠકમાં રેપો રેટમાં કોઈ મોટો ફેરફાર કરવામાં નહીં આવે, પરંતુ ભવિષ્યમાં નરમાઈ લાવવા માટે પાયો ચોક્કસ મજબૂત કરાશે.
