બેંક ખાતામાં અચાનક અજાણ્યા પૈસા આવ્યા? ખુશ થવાને બદલે સાવધ રહો; SBI એ ‘જમ્પ્ડ ડિપોઝિટ કૌભાંડ’ ની આપી મોટી ચેતવણી
ડિજિટલ ટ્રાન્ઝેક્શન અને યુપીઆઈ (UPI) ના આ આધુનિક યુગમાં આપણી નાણાકીય લેવડદેવડ જેટલી ઝડપી અને સરળ બની છે, સાયબર ગુનેગારોની છેતરપિંડી કરવાની પદ્ધતિઓ પણ એટલી જ ચાલાક અને ખતરનાક બની ગઈ છે. ઘણીવાર આપણા બેંક ખાતામાં અચાનક અજાણ્યા પૈસા આવી જાય ત્યારે આપણે તેને આપણું નસીબ કે ભૂલથી આવેલી રકમ માની લઈએ છીએ. પરંતુ દેશની સૌથી મોટી જાહેર ક્ષેત્રની બેંક, સ્ટેટ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા (SBI) એ આ અંગે એક અત્યંત ચોંકાવનારી અને મહત્વપૂર્ણ ચેતવણી જારી કરી છે. બેંકના જણાવ્યા અનુસાર, આવી કોઈ અજાણી રકમ ખાતામાં આવવી એ કોઈ લોટરી નથી, પરંતુ સાયબર ઠગોની એક નવી અને ભયાનક જાળ છે, જેને ‘જમ્પ્ડ ડિપોઝિટ સ્કેમ’ (Jumped Deposit Scam) તરીકે ઓળખવામાં આવી રહી છે.
ટેકનોલોજીના વિકાસ સાથે સાયબર ક્રાઈમની દુનિયા પણ રોજેરોજ અપડેટ થઈ રહી છે. અત્યાર સુધી સાયબર બદમાશો લોકોને ઓટીપી (OTP) પૂછીને, બેંક કેવાયસી (KYC) અપડેટ કરવાની ધમકી આપીને કે નકલી લોટરીની લિંક્સ મોકલીને શિકાર બનાવતા હતા. પરંતુ, હવે લોકો આવી સામાન્ય યુક્તિઓ પ્રત્યે જાગૃત થઈ જતાં, સ્કેમર્સે માણસની સૌથી મોટી નબળાઈ એટલે કે ‘બીજાને મદદ કરવાની ભાવના’ ને જ પોતાનું હથિયાર બનાવવાનું શરૂ કર્યું છે. સ્ટેટ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા (SBI) દ્વારા તાજેતરમાં જ જાહેર કરાયેલા સત્તાવાર એલર્ટ મુજબ, દેશમાં ‘જમ્પ્ડ ડિપોઝિટ સ્કેમ’ નામના એક નવા કૌભાંડે માથું ઊંચક્યું છે, જે અંતર્ગત લોકોની ભલાઈ અને પ્રામાણિકતાનો ફાયદો ઉઠાવીને તેમના ખાતામાંથી કટોકટીના સમયે લાખો રૂપિયા ગાયબ કરી દેવામાં આવે છે.
કૌભાંડીઓ કેવી રીતે વણે છે છેતરપિંડીની માયાવી જાળ?
આ નવી સાયબર છેતરપિંડીની કામ કરવાની શૈલી (Modus Operandi) એટલી સ્વાભાવિક અને સામાન્ય લાગે છે કે કોઈ પણ ભણેલો-ગણેલો મનુષ્ય પણ સરળતાથી તેમાં ફસાઈ જાય. આ ખતરનાક રમતની શરૂઆત તમારા ખાતામાં અચાનક ૧૦, ૫૦, ૧૦૦ કે ૧૦૦૦ રૂપિયા જેવી સાવ નાની રકમ જમા થવાથી થાય છે. ડિજિટલ ટ્રાન્ઝેક્શન સક્સેસફુલ થયાના થોડી જ મિનિટોમાં તમને કોઈ અજાણ્યા નંબર પરથી ફોન અથવા ભાવનાત્મક મેસેજ આવે છે.
સામે છેડેથી વાત કરતી વ્યક્તિ અત્યંત ગભરાયેલા કે રડમસ અવાજમાં તમારી સામે કાલાવાલા કરવાનું શરૂ કરશે. તેઓ સામાન્ય રીતે એવા બહાના બનાવશે કે, “સાહેબ, આ મારા બાળકની સ્કૂલની ફી ના પૈસા હતા જે ભૂલથી તમારા નંબરમાં ટ્રાન્સફર થઈ ગયા છે,” અથવા “હું હોસ્પિટલમાં ઊભો છું અને દર્દીની દવા માટે ટ્રાન્સફર કરેલી રકમ ખોટા ખાતામાં ચાલી ગઈ છે, પ્લીઝ મને મદદ કરો અને પૈસા પાછા મોકલો.” આવી સંવેદનશીલ વાતો સાંભળીને કોઈપણ સામાન્ય માણસ પીગળી જાય છે અને તુરંત પૈસા પાછા આપવા માટે સંમત થઈ જાય છે.
રિક્વેસ્ટ એક્સેપ્ટ કરી અને રમત પૂરી!
આ કૌભાંડનો સૌથી વળાંકવાળો ભાગ અહીંથી શરૂ થાય છે. જ્યારે તમે પૈસા પરત કરવાનું કહો છો, ત્યારે સ્કેમર તમને સીધા પૈસા મોકલવાને બદલે ખૂબ જ ચતુરાઈથી તમારી UPI એપ (જેમ કે PhonePe, Google Pay અથવા Paytm) પર એક ‘UPI પેમેન્ટ રિક્વેસ્ટ’ (UPI Payment Request) મોકલે છે. ભારતમાં હજી પણ એક મોટો વર્ગ એવો છે જે આ ટેકનિકલ ટર્મ્સથી અજાણ છે. સામાન્ય લોકો એવું સમજે છે કે સામેથી આવેલી રિક્વેસ્ટ પર ક્લિક કરીને પિન નાખવાથી પૈસા પોતાના ખાતામાં પાછા આવી જશે અથવા સામેની વ્યક્તિને મળી જશે.
પરંતુ વાસ્તવમાં, જેવી તમે તે વિનંતી સ્વીકારીને તમારો ગુપ્ત UPI પિન (PIN) એન્ટર કરો છો, કે તરત જ તમારા ખાતામાંથી માત્ર તે નાની રકમ જ નહીં, પરંતુ બેંક એકાઉન્ટમાં પડેલી હજારો કે લાખો રૂપિયાની આખી મૂડી સાયબર ગુનેગારોના ખાતામાં ટ્રાન્સફર થઈ જાય છે. એક સિંગલ ક્લિક સાથે મિનિટોમાં તમારું આખું બેંક ખાતું સંપૂર્ણપણે ખાલી થઈ જાય છે.
બચવા માટે SBI એ આપેલા સુરક્ષાના સુવર્ણ નિયમો
આ ઝડપથી ફેલાતા ડિજિટલ ખતરાને રોકવા માટે, સ્ટેટ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા (SBI) એ પોતાના સત્તાવાર સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ ‘X’ પર એક જાગૃતિ વીડિયો જાહેર કરીને ગ્રાહકોને સાવચેત કર્યા છે. બેંકે સ્પષ્ટ સૂચના આપી છે કે જો તમારા ખાતામાં અજાણ્યા સ્ત્રોત તરફથી કોઈ ભંડોળ આવે, તો ક્યારેય સામેથી ફોન કરનાર વ્યક્તિની વાતોમાં આવીને તાત્કાલિક રીફંડ કરવાની ભૂલ ન કરો. આવા શંકાસ્પદ નંબરોને તરત જ બ્લોક કરો અને કોઈપણ અજાણી UPI મની રિક્વેસ્ટને ક્યારેય એક્સેપ્ટ ન કરો. આવી કોઈ ઘટના બને તો સૌથી પહેલાં તમારી નજીકની બેંક શાખાનો સંપર્ક કરીને સત્તાવાર રીતે તેની જાણ કરો.
આ ઉપરાંત, ગ્રાહકો છેતરપિંડીના નકલી મેસેજથી મિસગાઈડ ન થાય તે માટે SBI એ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે બેંક તરફથી ગ્રાહકોને મોકલવામાં આવતા તમામ મહત્વપૂર્ણ અને સત્તાવાર મેસેજ કે સંદેશાવ્યવહાર હંમેશા ‘૧૬૦૦’ શ્રેણી (Series) થી શરૂ થતા નંબરો પરથી જ કરવામાં આવે છે. આથી, બેંકિંગ સુરક્ષા જાળવવા માટે હંમેશા આ સત્તાવાર ૧૬૦૦ સીરીઝની ચેતવણીઓ પર જ ધ્યાન આપો અને કોઈપણ ત્રીજી વ્યક્તિના દબાણયુક્ત કોલ સામે નમવાને બદલે સાયબર સેલને તાત્કાલિક જાણ કરો. સતર્કતા એ જ સાયબર સુરક્ષાની સાચી ચાવી છે.
