જ્યારે મ્યુચ્યુઅલ ફંડ્સે મોઢું ફેરવ્યું, ત્યારે LIC શા માટે ફસાઈ? રાજેશ એક્સપોર્ટ્સનું ‘કાળું સત્ય’!
ભારતીય કોર્પોરેટ જગતમાં હાલમાં રાજેશ એક્સપોર્ટ્સને લઈને એક મોટી ચર્ચાએ જોર પકડ્યું છે. દુનિયાની સૌથી મોટી ગોલ્ડ મેન્યુફેક્ચરિંગ કંપની ગણાતી રાજેશ એક્સપોર્ટ્સ પર સેબી (SEBI) ની તાજેતરની કાર્યવાહી બાદ રોકાણકારો અને બજારના નિષ્ણાતોમાં અનેક સવાલો ઉભા થયા છે. સૌથી મોટો પ્રશ્ન એ છે કે, જે સમયે દેશના દિગ્ગજ મ્યુચ્યુઅલ ફંડ્સ અને અન્ય ખાનગી સંસ્થાઓ આ કંપનીથી અંતર બનાવી રહી હતી, ત્યારે સરકારી વીમા કંપની LIC શા માટે આ કંપનીમાં આટલી મોટી રકમનું રોકાણ કરી રહી હતી? શું LIC એ કંપનીમાં રહેલા ‘રેડ ફ્લેગ્સ’ ને જાણીજોઈને નજરઅંદાજ કર્યા હતા?
મ્યુચ્યુઅલ ફંડ્સ અને LIC ની વિરુદ્ધ વ્યૂહરચના
શેરહોલ્ડિંગ ડેટાનું વિશ્લેષણ કરીએ તો એક ચોંકાવનારી તસવીર સામે આવે છે. આશરે એક દાયકા પહેલાં જ મ્યુચ્યુઅલ ફંડ્સ અને ઘરેલુ સંસ્થાગત રોકાણકારોએ રાજેશ એક્સપોર્ટ્સમાંથી પોતાનો હાથ પાછો ખેંચવાનું શરૂ કરી દીધું હતું. માર્ચ ૨૦૧૬માં મ્યુચ્યુઅલ ફંડ્સની આ કંપનીમાં માત્ર ૦.૫ ટકા જેટલી નજીવી હિસ્સેદારી હતી, જે સમય જતાં સંપૂર્ણપણે શૂન્ય (Nil) થઈ ગઈ. ખાનગી વીમા કંપનીઓએ પણ આ કંપનીના શેર ખરીદવામાં કોઈ રસ દાખવ્યો નહોતો.
આની બિલકુલ વિરુદ્ધ દિશામાં LIC જોવા મળી. એક તરફ ખાનગી રોકાણકારો કંપનીથી દૂર ભાગી રહ્યા હતા, ત્યારે સરકારી વીમા દિગ્ગજ LIC એ આ કંપનીમાં પોતાનો દાવ પાંચ ગણો વધારી દીધો. માર્ચ ૨૦૧૬માં LIC પાસે માત્ર ૧.૯૯ ટકા હિસ્સો હતો, જે માર્ચ ૨૦૨૨ સુધીમાં વધીને ૧૧.૨૨ ટકાના મોટા આંકડા પર પહોંચી ગયો હતો. માર્ચ ૨૦૨૬ સુધીમાં આ હિસ્સામાં નજીવો ઘટાડો થઈને તે ૧૦.૮ ટકા પર રહ્યો છે, પરંતુ આટલા વર્ષો સુધી આટલી મોટી રકમ રોકવી એ હવે ગંભીર ચર્ચાનો વિષય બન્યો છે.
વિદેશી રોકાણકારોનો ઘટતો ભરોસો
માત્ર ઘરેલુ સંસ્થાઓ જ નહીં, પરંતુ વિદેશી રોકાણકારોએ પણ આ કંપનીમાંથી પોતાનો વિશ્વાસ ઓછો કર્યો છે. વિદેશી પોર્ટફોલિયો રોકાણકારો (FPIs) ની વાત કરીએ તો, માર્ચ ૨૦૨૩માં તેમનો હિસ્સો ૧૭.૭ ટકા હતો, જે માર્ચ ૨૦૨૬ સુધીમાં ઘટીને ૧૪.૨ ટકા રહી ગયો છે. આમાં પણ નોંધપાત્ર બાબત એ છે કે આ ૧૪.૨ ટકાનો મોટો હિસ્સો માત્ર બે વિદેશી ફંડ્સ એટલે કે ‘બ્રિજ ઈન્ડિયા ફંડ’ (૮.૪૬ ટકા) અને ‘શ્વાબ ફંડામેન્ટલ ઈમર્જિંગ માર્કેટ ઈક્વિટી ઈટીએફ’ (૨.૭ ટકા) પાસે જ કેન્દ્રિત છે. આ સાબિત કરે છે કે વૈશ્વિક સ્તરે પણ સ્માર્ટ મની આ સ્ટોકથી અંતર રાખી રહ્યા હતા.
“અમને ક્યારેય નંબરો પર વિશ્વાસ નહોતો”
ધ ઇન્ડિયન એક્સપ્રેસના એક અહેવાલ મુજબ, માર્કેટના અનુભવી નિષ્ણાતો અને ફંડ મેનેજરોનું માનવું છે કે સેબીનું તાજેતરનું પગલું તેમના માટે આશ્ચર્યજનક નથી. એક અગ્રણી મ્યુચ્યુઅલ ફંડના સીઈઓએ નામ ન આપવાની શરતે જણાવ્યું હતું કે, “અમને કંપની દ્વારા રજૂ કરવામાં આવતા નાણાકીય આંકડાઓ પર ક્યારેય વિશ્વાસ નહોતો. કંપનીના ફંડામેન્ટલ્સ અમારા રોકાણના માપદંડો પર ક્યારેય ખરી ઉતરતા નહોતા, તેથી અમે હંમેશા આ સ્ટોકથી દૂર રહ્યા.”
એક બ્રોકિંગ ફર્મના સીઈઓએ પણ આ જ સૂર પુરાવતા જણાવ્યું હતું કે, રાજેશ એક્સપોર્ટ્સનું મોડેલ સમજવું મુશ્કેલ હતું. કંપનીનો ટર્નઓવર આંકડો ખૂબ જ મોટો હતો, પરંતુ તેની સામે પ્રોફિટ માર્જિન ખૂબ જ પાતળા હતા. આ પ્રકારના નાણાકીય ગણિતનો મેળ બેસાડવો મુશ્કેલ હતો, જેના કારણે જ સમજદાર ઘરેલુ સંસ્થાગત રોકાણકારોએ વર્ષો પહેલા જ આ શેરમાંથી એક્ઝિટ લઈ લીધી હતી.
