મધ્ય પૂર્વમાં શાંતિની આશા પર પાણી: હિઝબુલ્લાહ અને ઈઝરાયેલ વચ્ચેના ટકરાવથી ટ્રમ્પની મુશ્કેલી વધી
લેબનાનમાં યુદ્ધવિરામ અને શાંતિ સ્થાપવાના અમેરિકાના તમામ પ્રયાસો હાલમાં એક મોટા સંકટમાં મુકાયા છે. અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પની મધ્યસ્થતામાં જે શાંતિ સમજૂતીનું સ્વપ્ન જોવાઈ રહ્યું હતું, તેને હિઝબુલ્લાહ અને ઈઝરાયેલ બંને તરફથી ફટકો પડ્યો છે. હિઝબુલ્લાહે આ પ્રસ્તાવિત સમજૂતીને સ્પષ્ટપણે ફગાવી દીધી છે, તો બીજી તરફ ઈઝરાયેલે પણ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે તેઓ લેબનાનમાંથી પોતાની સેના પાછી ખેંચશે નહીં. આ સ્થિતિએ માત્ર લેબનાન જ નહીં, પરંતુ સમગ્ર મધ્ય પૂર્વમાં ભયાનક અસ્થિરતા સર્જી છે.
હિઝબુલ્લાહનો ઈનકાર અને વાટાઘાટોનું ગણિત
લેબનાનમાં યુદ્ધ અટકાવવા માટે જે શાંતિ સમજૂતી તૈયાર કરવામાં આવી હતી, તેમાં એક મોટી ખામી રહી ગઈ હતી. આ સમજૂતી ઈઝરાયેલ અને લેબનાનની સરકાર વચ્ચે થઈ હતી, પરંતુ જે મુખ્ય સશસ્ત્ર સંગઠન લેબનાનની જમીન પર લડી રહ્યું છે, તે ‘હિઝબુલ્લાહ’ આ વાટાઘાટોનો હિસ્સો જ નહોતું. સ્વાભાવિક છે કે જે સમજૂતીમાં પોતાનું પ્રતિનિધિત્વ જ ન હોય, તેને સ્વીકારવાનો હિઝબુલ્લાહનો ઈનકાર કોઈને નવાઈ પમાડે તેવો નથી. હિઝબુલ્લાહ પ્રમુખ નઈમ કાસિમે આ અમેરિકી સમર્થિત સમજૂતીને નકારી કાઢીને ફરી એકવાર યુદ્ધનું વાતાવરણ ગરમ કરી દીધું છે.
ઈઝરાયેલનું કડક વલણ: કોઈ પાછળ હઠશે નહીં
એક તરફ હિઝબુલ્લાહનો ઈનકાર છે, તો બીજી તરફ ઈઝરાયેલનું વલણ પણ નરમ પડતું નથી. ઈઝરાયેલના રક્ષા મંત્રી ઈઝરાયેલ કાત્ઝે ખૂબ જ સ્પષ્ટ શબ્દોમાં કહ્યું છે કે, “ઈઝરાયેલી સેના લેબનાનમાંથી પીછેહઠ નહીં કરે અને અમારું સૈન્ય અભિયાન તેની ગતિએ ચાલુ રહેશે.” ઈઝરાયેલની આ નીતિ પાછળ પોતાની સુરક્ષા અને સરહદી સલામતીનું કારણ છે. ઈઝરાયેલનું માનવું છે કે જ્યાં સુધી હિઝબુલ્લાહ જેવી સશસ્ત્ર સંસ્થાઓ તેમની સરહદ પર સક્રિય છે, ત્યાં સુધી શાંતિની અપેક્ષા રાખવી વ્યર્થ છે.
ઈરાનનું વલણ અને અમેરિકા સાથેની શાંતિ ડ્રીલ
ઈરાન આ સમગ્ર સંઘર્ષમાં ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ ખેલાડી છે. ઈરાન પહેલા જ સ્પષ્ટ કહી ચૂક્યું છે કે અમેરિકા સાથે કોઈપણ પ્રકારની શાંતિ કે રાજદ્વારી સમજૂતી માટે લેબનાનમાં યુદ્ધવિરામ એ પાયાની શરત છે. ઈરાનનો ઈશારો સાફ છે: જો ઈઝરાયેલ લેબનાન પર હુમલા ચાલુ રાખશે, તો ઈરાન સીધી રીતે આ યુદ્ધમાં ઝંપલાવી શકે છે. ઈરાની રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડ્સની કમાન્ડ માંગ કરી રહ્યા છે કે ઈઝરાયેલ યુદ્ધ શરૂ થયું તે પહેલાંની સરહદો પર પાછું જાય. આ શરતોને લઈને ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચે એક ગૂંચવાયેલી પરિસ્થિતિ પેદા થઈ છે.
ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના શાંતિના દાવાઓ સામે વાસ્તવિકતા
વોશિંગ્ટનમાં બેઠેલા અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ આશાવાદી દેખાઈ રહ્યા છે. તેઓ કહે છે કે “શાંતિની દિશામાં થોડી પ્રગતિ થઈ રહી છે” અને “ગોળીબારનું પ્રમાણ પહેલા કરતા ઓછું છે.” જોકે, જમીની હકીકત કંઈક અલગ જ છે. દક્ષિણ લેબનાનમાં ઈઝરાયેલના હુમલાઓ અવિરત ચાલુ છે. લેબનાન, ગાઝા, ઉત્તરી ઈઝરાયેલ અને કુવૈત જેવા વિસ્તારોમાં હજુ પણ બોમ્બમારો અને ગોળીબારના સમાચાર આવતા રહે છે. ટ્રમ્પની શાંતિની ઈચ્છા અને હકીકત વચ્ચેનું અંતર આ આખા સંઘર્ષને વધુ જટિલ બનાવી રહ્યું છે.
શાંતિની આશા કે પછી મોટા યુદ્ધની શરૂઆત?
લેબનાનની જનતા શાંતિ ઈચ્છે છે, જેનો ઉલ્લેખ ટ્રમ્પે પોતે પણ કર્યો હતો. લેબનાન જેવા દેશ માટે, જે પહેલાથી જ આર્થિક અને સામાજિક કટોકટીમાંથી પસાર થઈ રહ્યું છે, યુદ્ધ એ એક અભિશાપ જેવું છે. પરંતુ, જ્યારે હિતો અને અહંકારની લડાઈ હોય, ત્યારે શાંતિ ઘણી દૂર લાગે છે. ઈઝરાયેલની સુરક્ષાની ચિંતા અને ઈરાન-હિઝબુલ્લાહનું પોતાનું અસ્તિત્વ ટકાવી રાખવાની જિદ – આ બંને વચ્ચેના સંઘર્ષમાં શાંતિ સમજૂતી એક કાગળ પરની વાત બનીને રહી ગઈ છે.
