શું સ્પેસએક્સના શેર જશે ચંદ્ર સુધી? એલન મસ્કની કંપનીનું માર્કેટમાં તોફાની એન્ટ્રી.
દુનિયાની સૌથી મોટી ટેકનોલોજી અને સ્પેસ એક્સપ્લોરેશન કંપની ‘સ્પેસએક્સ’ (SpaceX) માટે ગઈકાલનો દિવસ ઇતિહાસના પાનાઓમાં સુવર્ણ અક્ષરે લખાઈ ગયો છે. એલન મસ્કની આ કંપનીએ શેરબજારમાં પ્રવેશતાની સાથે જ દુનિયાના તમામ રેકોર્ડ તોડી નાખ્યા છે. કંપનીએ ૫૫૫.૬ મિલિયન શેર દરેક ૧૩૫ ડોલરના ભાવે વેચીને ૭૫ અબજ ડોલર એકત્ર કર્યા છે. આ આંકડો એટલો મોટો છે કે તેણે છેલ્લા ૨૪ વર્ષમાં અમેરિકામાં આવેલા ૨૯ સૌથી મોટા આઈપીઓ (જેમ કે મેટા, ગૂગલ, એરબીએનબી, ઉબેર, સ્નોફ્લેક અને જનરલ મોટર્સ) ના સંયુક્ત મૂલ્યને પણ પાછળ છોડી દીધું છે.
$૧.૮ ટ્રિલિયનનું મૂલ્યાંકન: એક વિશાળ કદ
આ આઈપીઓ પછી સ્પેસએક્સનું માર્કેટ વેલ્યુએશન લગભગ ૧.૮ ટ્રિલિયન ડોલર સુધી પહોંચી ગયું છે. આ સફળતા માત્ર કંપની માટે જ નહીં, પણ એલન મસ્ક માટે પણ વ્યક્તિગત રીતે ખૂબ મહત્વની છે. એવી પૂરી શક્યતા છે કે આ આઈપીઓ પછી એલન મસ્ક વિશ્વના પ્રથમ ‘ટ્રિલિયોનેર’ (એક ટ્રિલિયન ડોલરની સંપત્તિ ધરાવનાર વ્યક્તિ) જાહેર થઈ શકે છે. રોકેટથી લઈને સેટેલાઈટ અને હવે આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) સુધી ફેલાયેલા આ સામ્રાજ્યને જે રીતે બજારમાં પ્રતિસાદ મળ્યો છે, તે અભૂતપૂર્વ છે.
રોકાણકારોની ભારે ભીડ અને માંગ
સ્પેસએક્સના આઈપીઓ માટે રોકાણકારોમાં એટલો ઉત્સાહ હતો કે માગ ઓફર કરવામાં આવેલા શેર કરતા ત્રણ ગણી વધારે હતી. ફાયનાન્સિયલ ટાઈમ્સના અહેવાલ મુજબ, સંસ્થાકીય રોકાણકારો (Institutional Investors) અને સામાન્ય છૂટક રોકાણકારો બંનેએ આમાં જબરદસ્ત રસ દાખવ્યો હતો. આટલી ભારે માંગને કારણે એવી અપેક્ષા રાખવામાં આવી રહી છે કે વોલ સ્ટ્રીટ પર જ્યારે આજે ટ્રેડિંગ શરૂ થશે, ત્યારે સ્પેસએક્સના શેરના ભાવમાં મોટો ઉછાળો જોવા મળી શકે છે. ખાસ કરીને જે લોકો આઈપીઓ દરમિયાન શેર મેળવવાથી વંચિત રહી ગયા છે, તેઓ હવે સેકન્ડરી માર્કેટમાં શેર ખરીદવા માટે દોડ લગાવશે.
મૂલ્યાંકન પર વિવાદ: શું આ કિંમત વધુ છે?
સિક્કાની બીજી બાજુ જોતા, ઘણા નિષ્ણાતો સ્પેસએક્સના આ મૂલ્યાંકનને લઈને ચિંતિત પણ છે. નિષ્ણાતોના મતે, કંપનીને તેના ગયા વર્ષના કુલ રેવન્યુ કરતા ૯૨ ગણી કિંમત પર વેચવામાં આવી છે, જે આર્થિક દ્રષ્ટિએ ખૂબ જ મોંઘી બાબત ગણાય છે.
પ્રખ્યાત ઇન્વેસ્ટમેન્ટ રિસર્ચ ગ્રુપ ‘મોર્નિંગસ્ટાર’ (Morningstar) એ આ આઈપીઓ પહેલા ચેતવણી આપી હતી. તેમના મતે, સ્પેસએક્સના શેરની સાચી કિંમત ૬૩ ડોલરની આસપાસ હોવી જોઈએ, જે ૧૩૫ ડોલરની ઓફર કિંમત કરતા અડધાથી પણ ઓછી છે. મોર્નિંગસ્ટારના ચીફ ઇક્વિટી સ્ટ્રેટેજિસ્ટ માઈકલ ફિલ્ડનું માનવું છે કે, “બજારની અપેક્ષાઓ અને કંપનીના પાયાના નાણાકીય માળખા (Fundamentals) વચ્ચે મોટું અંતર છે.” તેમણે રોકાણકારોને સલાહ આપી છે કે આ આઈપીઓમાં ઉતાવળ કરવાને બદલે અત્યારે થોભી જવું જોઈએ અને યોગ્ય તક મળે ત્યાં સુધી રાહ જોવી જોઈએ.
આગામી સમય અને બજારની નજર
આજે આખી દુનિયાની નજર સ્પેસએક્સ પર છે. રોકેટ લોન્ચપેડથી શેરબજારના ટ્રેડિંગ ડેસ્ક સુધી, મસ્કનું સામ્રાજ્ય હવે એક નવા પરીક્ષણમાં છે. કંપનીને અંડરરાઇટિંગ બેંકો દ્વારા ‘ઓવર-અલોટમેન્ટ’નો વિકલ્પ પણ આપવામાં આવ્યો છે, જેનાથી કંપની વધારાના ૮૩.૩ મિલિયન શેર વેચી શકે છે. જો આ પ્રક્રિયા થાય, તો આ આઈપીઓનું કુલ કદ ૮૬ અબજ ડોલર સુધી પહોંચી શકે છે.
સ્પેસએક્સ માટે હવે પડકાર એ છે કે આટલા વિશાળ માર્કેટ કેપિટલાઇઝેશનને ન્યાયી ઠેરવવા માટે સતત પ્રોફિટ અને નવી ટેકનોલોજીમાં સફળતા મેળવવી પડશે. મસ્ક જે રીતે અવકાશમાં મંગળ ગ્રહ સુધી પહોંચવાની વાતો કરે છે, તે લક્ષ્યને હાંસલ કરવા માટે આ ભંડોળ કંપની માટે ખૂબ કામ લાગશે. પરંતુ શું શેરના ભાવ ખરેખર ચંદ્ર સુધી (Moon) પહોંચશે, કે પછી તે જમીન પર પાછા આવશે? તે સમય જ કહેશે.
