Volkswagen માટે મુશ્કેલી વધી! ₹11,000 કરોડની ડ્યુટી મામલે કેન્દ્ર સરકારે કેમ કર્યો મોટો બચાવ?
ભારતીય ઓટોમોબાઇલ ક્ષેત્રમાં જર્મન કાર નિર્માતા કંપની ફોક્સવેગન (Volkswagen) અને ભારત સરકારના કસ્ટમ્સ વિભાગ વચ્ચેનો વિવાદ હવે એક નિર્ણાયક વળાંક પર પહોંચી ગયો છે. તાજેતરમાં બોમ્બે હાઇકોર્ટમાં યોજાયેલી સુનાવણી દરમિયાન કેન્દ્ર સરકારે ફોક્સવેગન સામે રૂ. 11,000 કરોડની કસ્ટમ્સ ડ્યુટી ડિમાન્ડનો મજબૂત બચાવ કર્યો હતો. સરકારે અદાલતમાં સ્પષ્ટતા કરી હતી કે કાર ઉત્પાદક કંપનીએ સમયસર જરૂરી માહિતી અને વિગતો પૂરી પાડવામાં નિષ્ફળતા દર્શાવી હતી, જેના કારણે આ કાર્યવાહી કરવી પડી છે.
બીજી તરફ, ભારત જેવા વિશાળ ઓટો માર્કેટમાં પોતાનો પગપેસારો મજબૂત કરવા મથી રહેલી ફોક્સવેગન માટે આ કાનૂની લડાઈ અત્યંત મહત્વપૂર્ણ બની ગઈ છે. કંપનીએ આ ટેક્સ માંગણીને પોતાના અસ્તિત્વ સામેનો સૌથી મોટો પડકાર ગણાવ્યો છે.
શું છે સમગ્ર વિવાદ? ક્યાંથી શરૂ થઈ તપાસ?
આ સમગ્ર વિવાદની શરૂઆત વર્ષ 2024માં થઈ હતી, જ્યારે કેન્દ્રીય તપાસ એજન્સી ડિરેક્ટોરેટ ઓફ રેવન્યુ ઈન્ટેલિજન્સ (DRI) એ એક તપાસ હાથ ધરી હતી. DRI ની આ તપાસમાં દાવો કરવામાં આવ્યો હતો કે સ્કોડા ઓટો ફોક્સવેગન ઈન્ડિયા પ્રાઈવેટ લિમિટેડ (SAVWIPL) એ પોતાના ઔરંગાબાદ સ્થિત પ્લાન્ટ માટે વિદેશથી વાહનોના પાર્ટ્સ આયાત કરતી વખતે યોગ્ય ટેક્સ ચૂકવ્યો નથી.
સરકારી એજન્સીઓનો આક્ષેપ છે કે કંપનીએ વર્ષો સુધી ભારતમાં આયાત કરાતા વાહનો અને તેના પાર્ટ્સનું મૂલ્યાંકન ઓછું દર્શાવ્યું હતું અને લાગુ પડતા દરો કરતાં ઓછો ટેક્સ ચૂકવ્યો હતો. આ વિવાદ મુખ્યત્વે વાહનોના પાર્ટ્સના વર્ગીકરણ અને તેના પર લાગતા આયાત વેરા (Customs Duty) નો છે.
CKD કિટ્સ અને અલગ-અલગ સ્પેરપાર્ટ્સની રમત
ભારતીય ટેક્સ કાયદા મુજબ, જ્યારે કોઈ ઓટોમોબાઈલ કંપની સંપૂર્ણ વાહન કે તેના ભાગોને ‘કમ્પ્લીટલી નોક્ડ-ડાઉન’ (CKD) કિટ તરીકે આયાત કરે છે — એટલે કે વાહનના તમામ ભાગો એકસાથે લાવીને તેને માત્ર અહીં એસેમ્બલ કરવામાં આવે છે — ત્યારે તેના પર 30% થી 60% જેટલી ઊંચી કસ્ટમ્સ ડ્યુટી લાગુ પડે છે. પરંતુ જો સ્પેરપાર્ટ્સને અલગ-અલગ ઘટકો (Individual Components) તરીકે છૂટક આયાત કરવામાં આવે, તો તેના પર માત્ર 5% થી 15% જેટલો ઓછો ટેક્સ લાગે છે.
કસ્ટમ્સ સત્તાવાળાઓનો ગંભીર આક્ષેપ છે કે ફોક્સવેગને ટેક્સ બચાવવા માટે એક ખાસ સોફ્ટવેરનો ઉપયોગ કર્યો હતો. આ સોફ્ટવેર દ્વારા વિવિધ દેશોના સપ્લાયર્સને એક જ વાહનના અલગ-અલગ પાર્ટ્સ માટે ઓર્ડર સ્પ્લિટ (વિભાજિત) કરીને મોકલવામાં આવતા હતા. કાગળ પર એવું દર્શાવવામાં આવતું હતું કે આ માત્ર અલગ-અલગ સ્પેરપાર્ટ્સ છે, પરંતુ વાસ્તવમાં તે ઔરંગાબાદ પ્લાન્ટમાં સીધા એસેમ્બલ થઈ શકે તેવી આખી CKD કિટ જ હતી. DRI ના જણાવ્યા મુજબ, કંપનીનો ઔરંગાબાદ પ્લાન્ટ માત્ર આ આયાતી કિટ્સનો ઉપયોગ કરીને વાહનોનું મૂળભૂત એસેમ્બલિંગ જ કરતો હતો.
અદાલતમાં સામસામે તર્કો: ’12 વર્ષનું સ્કૂટિની કાયદાકીય રીતે અયોગ્ય’
બોમ્બે હાઇકોર્ટમાં યોજાયેલી તાજેતરની સુનાવણી દરમિયાન બંને પક્ષો દ્વારા ધારદાર દલીલો રજૂ કરવામાં આવી હતી.
ફોક્સવેગનની દલીલ: કાર ઉત્પાદક કંપની તરફથી હાજર રહેલા વરિષ્ઠ એડવોકેટ અરવિંદ દાતારે કોર્ટ સમક્ષ રજૂઆત કરી હતી કે કસ્ટમ્સ અને ટેક્સ સત્તાવાળાઓ કંપનીના 12 વર્ષ જૂના આયાત રેકોર્ડ્સની તપાસ કરી શકે નહીં. તેમણે ટેક્સ કાયદાનો હવાલો આપતા જણાવ્યું હતું કે કાયદો અધિકારીઓને માત્ર પાછલા 5 વર્ષના રેકોર્ડ્સની જ સ્કૂટિની કે સમીક્ષા કરવાની પરવાનગી આપે છે. તેથી 12 વર્ષ જૂના કિસ્સાઓમાં આટલી મોટી પેનલ્ટી કે ડ્યુટી ડિમાન્ડ કરવી કાયદાકીય રીતે અયોગ્ય છે.
સરકારનો પક્ષ: કેન્દ્ર સરકાર વતી હાજર રહેલા એડિશનલ સોલિસિટર જનરલ એન. વેંકટરામને સરકારનો પક્ષ મજબૂતીથી મૂક્યો હતો. તેમણે અદાલતને જણાવ્યું હતું કે ટેક્સ વિભાગે કંપની પાસે સમયસર જરૂરી વિગતો અને દસ્તાવેજો માંગ્યા હતા, પરંતુ ફોક્સવેગને તે પૂરા પાડ્યા ન હતા. તેમણે વધુમાં ઉમેર્યું હતું કે દેશમાં વાહનોના પાર્ટ્સ આયાત કરતી અન્ય કોઈ પણ ઓટોમોબાઈલ કંપનીએ આવી અનિયમિતતા કે ગેરરીતિ આચરી નથી.
કંપની માટે ‘જીવન-મરણનો પ્રશ્ન’ અને ભવિષ્યની યોજનાઓ પર અસર
ભારતમાં આશરે 2 ટકા માર્કેટ શેર ધરાવતી જર્મન કાર નિર્માતા કંપની માટે રૂ. 11,000 કરોડની આ ટેક્સ ડિમાન્ડ એક બહુ મોટો આંચકો છે. અગાઉ આ કેસ અંગે વાત કરતી વખતે કંપનીના પ્રતિનિધિઓએ સ્વીકાર્યું હતું કે આ કાનૂની વિવાદ તેમના ભારતીય બિઝનેસ માટે “જીવન અને મરણનો પ્રશ્ન” બની ગયો છે, કારણ કે ડિમાન્ડની રકમ “અકલ્પનીય રીતે વિશાળ” છે.
આ વિવાદ એવા સમયે વધુ વકર્યો છે જ્યારે ફોક્સવેગન ભારતના જેએસડબલ્યુ ગ્રુપ (JSW Group) સાથે તેના સ્થાનિક કામકાજમાં સ્ટેક (હિસ્સો) વેચવા માટે વાટાઘાટો કરી રહી છે. આટલી મોટી ટેક્સ જવાબદારી કંપનીના મૂલ્યાંકન અને ભવિષ્યના રોકાણ પર નકારાત્મક અસર પાડી શકે છે.
હાઇકોર્ટમાં કેસની વર્તમાન સ્થિતિ
ઉલ્લેખનીય છે કે ભારતના ઇતિહાસની આ સૌથી મોટી આયાત વેરા ડિમાન્ડ સામે ફોક્સવેગને અગાઉ પણ કાનૂની પડકાર ફેંક્યો હતો. ઓગસ્ટ મહિનામાં બોમ્બે હાઇકોર્ટે નોંધ્યું હતું કે અગાઉની પીઠ દ્વારા સમયસર ચુકાદો ન આપી શકાયો હોવાથી આ સમગ્ર અરજી પર ફરીથી નવેસરથી સુનાવણી હાથ ધરવામાં આવશે.
હવે જ્યારે બોમ્બે હાઇકોર્ટમાં આ કેસની સુનાવણી પુનઃ શરૂ થઈ છે, ત્યારે દેશ અને દુનિયાના ઓટોમોબાઇલ ઉદ્યોગની નજર આ ચુકાદા પર ટકેલી છે. આ કેસનો ચુકાદો માત્ર ફોક્સવેગન માટે જ નહીં, પરંતુ ભારતમાં કામ કરતી તમામ વિદેશી અને આયાત આધારિત કંપનીઓ માટે કસ્ટમ્સ નિયમો અને ડ્યુટી વર્ગીકરણ અંગે એક મહત્વપૂર્ણ દાખલો સ્થાપિત કરશે.
