પરીક્ષામાં નકલ કરવાની નવી ટેકનિક! સ્માર્ટ ચશ્મા પહેરીને વિદ્યાર્થીઓ કરી રહ્યા છે કૌભાંડ
વિદ્યાર્થીઓ માટે પરીક્ષામાં નકલ કરવી એ કોઈ નવી વાત નથી. દાયકાઓથી વિદ્યાર્થીઓ કાપલીઓ બનાવીને, હાથ પર લખીને કે આસપાસના મિત્રો પાસેથી પૂછીને પરીક્ષામાં પાસ થવાના અવનવા નુસખા અજમાવતા આવ્યા છે. પરંતુ ટેકનોલોજીના આ યુગમાં હવે નકલ કરવાની રીતો પણ અત્યાધુનિક બની ગઈ છે. ખાસ કરીને આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) આધારિત ‘સ્માર્ટ ગ્લાસ’ (ચશ્મા) વિદ્યાર્થીઓ માટે નકલ કરવાનું નવું ‘ચીટ કોડ’ બની ગયા છે, જેણે સમગ્ર એશિયાના શિક્ષણ તંત્રમાં ખળભળાટ મચાવી દીધો છે.
AI ચશ્મા કેવી રીતે બની રહ્યા છે નકલનું સાધન?
આ સ્માર્ટ ચશ્મા દેખાવમાં સામાન્ય ચશ્મા જેવા જ લાગે છે, પરંતુ તેની અંદર અદ્યતન ટેકનોલોજી છુપાયેલી હોય છે. આ ચશ્મા ઇન્ટરનેટ કે સ્માર્ટફોન સાથે જોડાયેલા હોય છે અને તેમાં લાગેલા કેમેરા દ્વારા પ્રશ્નપત્રને સ્કેન કરીને સીધું AI મોડેલને મોકલી આપે છે. AI સેકન્ડોમાં તેનો જવાબ તૈયાર કરી ચશ્માના કાચ (લેન્સ) પર પ્રદર્શિત કરે છે, જે માત્ર પહેરનાર વિદ્યાર્થી જ વાંચી શકે છે.
તાજેતરમાં એશિયાના વિવિધ દેશોમાં આવા કિસ્સાઓ સામે આવ્યા છે. દક્ષિણ કોરિયામાં અંગ્રેજીની એક પરીક્ષા દરમિયાન બે વિદ્યાર્થીઓ સ્માર્ટ ગ્લાસ સાથે ઝડપાયા હતા. આ દેશમાં AI આધારિત નકલનો આ પ્રથમ કિસ્સો હતો. તેવી જ રીતે તાઈવાનમાં મેડિકલ પ્રવેશ પરીક્ષા વખતે એક વિદ્યાર્થીના ચશ્મામાંથી અસામાન્ય રીતે ગરમી નીકળતી જોઈને નિરીક્ષકોને શંકા ગઈ અને તપાસ કરતા ભાંડો ફૂટ્યો હતો.
સત્તાવાળાઓની સખ્તાઈ
આ ઘટનાઓને પગલે શિક્ષણ બોર્ડ અને યુનિવર્સિટીઓ સતર્ક થઈ ગઈ છે. ચીનની અત્યંત સ્પર્ધાત્મક ગણાતી ‘ગાઓકાઓ’ (Gaokao) પરીક્ષામાં હવે વિદ્યાર્થીઓના દરેક ચશ્માની પરીક્ષા કેન્દ્રમાં પ્રવેશતા પહેલા ઝીણવટભરી તપાસ કરવામાં આવે છે. દક્ષિણ કોરિયામાં તો શિક્ષણ મંત્રાલય સાથે મળીને આવી ટેકનોલોજીને રોકવા માટે નવા નિયમો બનાવવાની ચર્ચા શરૂ થઈ ગઈ છે, જોકે ત્યાં પરીક્ષા કેન્દ્રમાં પહેલેથી જ ઇલેક્ટ્રોનિક ગેજેટ્સ પર પ્રતિબંધ છે.
શું માત્ર પ્રતિબંધથી કામ ચાલશે?
નિષ્ણાતો ચેતવણી આપે છે કે આ સમસ્યા માત્ર શરૂઆત છે. મેટા (Meta) જેવા દિગ્ગજ કંપનીઓએ જ્યારે રે-બેન સ્માર્ટ ગ્લાસ લોન્ચ કર્યા, ત્યારે લાખોની સંખ્યામાં તેનું વેચાણ થયું હતું. આ ચશ્મા હવે સામાન્ય લોકો માટે પણ સરળતાથી ઉપલબ્ધ છે, જે તેને શોધવા વધુ મુશ્કેલ બનાવે છે. હોંગકોંગ યુનિવર્સિટી ઓફ સાયન્સ એન્ડ ટેકનોલોજીના સહાયક પ્રોફેસર મેંગ ઝિલીએ એક પ્રાયોગિક પરીક્ષણ કર્યું હતું. જેમાં એક વિદ્યાર્થીએ આ ચશ્મા પહેરીને એન્જિનિયરિંગની પરીક્ષા આપી અને તે આખા વર્ગમાં ટોપ-૫ વિદ્યાર્થીઓમાં સ્થાન મેળવવામાં સફળ રહ્યો. આ પરિણામો સ્પષ્ટ કરે છે કે AI હવે વિદ્યાર્થીઓની વિચારશક્તિ અને યાદશક્તિને પણ ટક્કર આપી રહ્યું છે.
શું શિક્ષણ પદ્ધતિ બદલવાનો સમય આવી ગયો છે?
આ તમામ ઘટનાઓ શિક્ષણ જગત સામે મોટો પ્રશ્ન ઊભો કરે છે: શું આપણે વિદ્યાર્થીઓને માત્ર ગોખણપટ્ટીના આધારે તપાસવા જોઈએ? પ્રોફેસર ઝાંગ જૂનનું માનવું છે કે શાળાઓ અને યુનિવર્સિટીઓ ટેકનોલોજીની ગતિ સાથે તાલમેલ બેસાડવામાં પાછળ રહી રહી છે. હવે સમય આવી ગયો છે કે આપણે શીખવવાની અને મૂલ્યાંકન કરવાની રીતોમાં ધરમૂળથી ફેરફાર કરીએ.
શિક્ષણ નિષ્ણાતો સૂચવે છે કે AI ને માત્ર દુશ્મન તરીકે જોવાની જરૂર નથી. તેના બદલે, શિક્ષણ પ્રણાલીએ વિદ્યાર્થીઓની વિવેચનાત્મક વિચારસરણી (critical thinking), તર્કશક્તિ અને નિર્ણય લેવાની ક્ષમતા પર ભાર મૂકવો જોઈએ. વિદ્યાર્થીઓને એ શીખવવું જરૂરી છે કે તેઓ AI નો જવાબ મેળવવા માટે નહીં, પણ સમસ્યા ઉકેલવામાં કેવી રીતે જવાબદારીપૂર્વક ઉપયોગ કરી શકે.
