અમેરિકામાં ‘જન્મથી નાગરિકતા’ પર સુપ્રીમ કોર્ટનો મોટો ચુકાદો: ટ્રમ્પની નારાજગી અને બદલાતા સમીકરણો
અમેરિકાની રાજનીતિમાં છેલ્લા ઘણા સમયથી જે વિષય સૌથી વધુ ચર્ચામાં રહ્યો છે તે છે ‘બર્થરાઈટ સિટિઝનશિપ’ એટલે કે જન્મથી નાગરિકતા. તાજેતરમાં અમેરિકી સુપ્રીમ કોર્ટે આ મુદ્દે એક ઐતિહાસિક નિર્ણય સંભળાવીને સ્પષ્ટ કરી દીધું છે કે અમેરિકાની ધરતી પર જન્મ લેનાર લગભગ દરેક બાળકને નાગરિકતાનો અધિકાર મળવો જોઈએ. આ નિર્ણયે માત્ર કાયદાકીય જગતમાં જ નહીં, પરંતુ રાજકીય વર્તુળોમાં પણ ભારે ગરમાવો લાવી દીધો છે. ખાસ કરીને પૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ આ નિર્ણયથી ભારે નારાજ દેખાઈ રહ્યા છે અને તેમણે આ વ્યવસ્થાને બદલવા માટે કમર કસી લીધી છે.
શું છે આ આખો વિવાદ?
અમેરિકી બંધારણનો ૧૪મો સુધારો (14th Amendment) એવો અધિકાર આપે છે કે અમેરિકાની ધરતી પર જન્મેલું કોઈપણ બાળક, પછી ભલે તેના માતા-પિતા ગેરકાયદેસર રીતે ત્યાં રહેતા હોય અથવા કામચલાઉ વિઝા પર હોય, તે અમેરિકાનો નાગરિક ગણાય છે. ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના વહીવટીતંત્રે આ નિયમને પડકારતા એક ‘એક્ઝિક્યુટિવ ઓર્ડર’ (કાર્યકારી આદેશ) બહાર પાડ્યો હતો, જેનો ઉદ્દેશ્ય ગેરકાયદેસર પ્રવાસીઓના બાળકોને નાગરિકતા મળતી અટકાવવાનો હતો. ટ્રમ્પનું માનવું છે કે આ પ્રથાને કારણે ‘બર્થ ટૂરિઝમ’ ને પ્રોત્સાહન મળે છે, જે દેશની સુરક્ષા અને અર્થતંત્ર માટે જોખમી છે.
સુપ્રીમ કોર્ટનો ઐતિહાસિક ચુકાદો
અમેરિકી સુપ્રીમ કોર્ટે ૬-૩ ના બહુમતી નિર્ણય સાથે ટ્રમ્પના આ આદેશ પર રોક લગાવી દીધી છે. મુખ્ય ન્યાયાધીશ જ્હોન રોબર્ટ્સે તેમના ચુકાદામાં સ્પષ્ટપણે નોંધ્યું છે કે બંધારણીય જોગવાઈઓ મુજબ અમેરિકાની ધરતી પર જન્મેલા બાળકો કાયદાના અધિકારક્ષેત્રમાં આવે છે. કોર્ટે કહ્યું કે ૧૪મા સુધારા હેઠળ મળેલા આ અધિકારને સામાન્ય આદેશ દ્વારા નાબૂદ કરી શકાય નહીં, તેના માટે બંધારણીય સુધારાની પ્રક્રિયામાંથી પસાર થવું પડે જે અત્યંત જટિલ છે.
ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પની પ્રતિક્રિયા અને આગામી રણનીતિ
કોર્ટના નિર્ણય બાદ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે સોશિયલ મીડિયા પર આકરા શબ્દોમાં નારાજગી વ્યક્ત કરી છે. તેમણે કહ્યું કે આ વ્યવસ્થા દેશ માટે ‘ખૂબ જ ખરાબ’ છે અને તેનાથી લાખો લોકોનો ગેરકાયદેસર રીતે લાભ લેવાનો માર્ગ ખુલ્લો રહે છે. ટ્રમ્પે હવે કોંગ્રેસ (અમેરિકી સંસદ) ને અપીલ કરી છે કે તેઓ નવો કાયદો લાવે. તેમનું માનવું છે કે બંધારણીય સુધારાની રાહ જોયા વગર કોંગ્રેસમાં સામાન્ય બહુમતીથી કાયદો બનાવીને આ ‘મોંઘી અને અન્યાયી’ વ્યવસ્થાનો અંત લાવી શકાય છે. તેમણે ખાતરી આપી છે કે જો કોંગ્રેસ આ દિશામાં કામ શરૂ કરશે તો તેમને તેમનું સંપૂર્ણ સમર્થન મળશે.
બર્થ ટૂરિઝમ: એક સુરક્ષા જોખમ?
અમેરિકી ન્યાય વિભાગ (Department of Justice) નું વલણ પણ આ મુદ્દે કડક રહ્યું છે. વિભાગનું કહેવું છે કે જે લોકો જાણીજોઈને અમેરિકામાં માત્ર નાગરિકતા મેળવવાના ઉદ્દેશ્યથી આવે છે, તેઓ રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા માટે ખતરો બની શકે છે. ઘણા લોકો ગેરકાયદેસર રીતે ‘બર્થ ટૂરિઝમ’ સ્કીમનો ઉપયોગ કરી રહ્યા છે, જે કાયદાનું સીધું ઉલ્લંઘન છે. ન્યાય વિભાગે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે ભલે સુપ્રીમ કોર્ટે નાગરિકતા बरकरार રાખી હોય, પરંતુ આ ગેરકાયદેસર પ્રવૃત્તિઓ કરનાર લોકો સામે કડક કાર્યવાહી કરવામાં આવશે.
રાજકીય પક્ષો વચ્ચેનો સંઘર્ષ
આ મુદ્દો આવનારા સમયમાં અમેરિકામાં યોજાનારી ચૂંટણીઓમાં એક મોટું હથિયાર બની શકે છે. એક તરફ રિપબ્લિકન પાર્ટી, જે ઈમિગ્રેશનના નિયમોને કડક કરવા માંગે છે, તો બીજી તરફ ડેમોક્રેટિક પાર્ટી છે જે માનવીય મૂલ્યો અને બંધારણીય અધિકારોને સર્વોપરી ગણાવે છે. કાયદાકીય દ્રષ્ટિએ આ વિવાદ લાંબો ખેંચાઈ શકે છે, કારણ કે ટ્રમ્પ જે રીતે કોંગ્રેસમાં કાયદો લાવવાની વાત કરી રહ્યા છે, તે બંધારણીય સંઘર્ષને વધુ ગંભીર બનાવી શકે છે.
બંધારણીય સુધારાની જટિલતા
અમેરિકી બંધારણ બદલવું એ દુનિયાની સૌથી અઘરી કાયદાકીય પ્રક્રિયાઓમાંથી એક છે. તેને માટે માત્ર કોંગ્રેસના બે-તૃતીયાંશ બહુમતીની જરૂર નથી, પરંતુ તે દેશના મોટાભાગના રાજ્યો દ્વારા પણ પસાર થવું જોઈએ. તેથી, ટ્રમ્પની આ માંગણી કાયદાકીય નિષ્ણાતોની નજરમાં ખૂબ જ મુશ્કેલ જણાય છે. કોર્ટે પોતે સંકેત આપ્યો છે કે જો આ વ્યવસ્થા બદલવી હોય, તો તેના માટે બંધારણીય સુધારો જ એકમાત્ર રસ્તો છે, જે ટ્રમ્પની ‘સરળતાથી બદલી શકાય છે’ તેવી દલીલ સાથે મેળ ખાતો નથી.
‘જન્મથી નાગરિકતા’ નો આ મુદ્દો માત્ર કાયદાકીય નથી, પરંતુ તે અમેરિકાની ઓળખ સાથે જોડાયેલો છે. અમેરિકા એક એવો દેશ છે જે ઈમિગ્રન્ટ્સ (પ્રવાસીઓ) થી બનેલો છે, પરંતુ વધતી જતી વસ્તી અને સુરક્ષાના કારણોસર આજે આ દેશ એક મોટા વિચારમંથનમાંથી પસાર થઈ રહ્યો છે. શું અમેરિકા પોતાની ઉદારવાદી નીતિઓ જાળવી રાખશે કે પછી ટ્રમ્પની જેમ તે પણ સુરક્ષા અને રાષ્ટ્રીયતાના નામે દરવાજા બંધ કરશે?
આ પ્રશ્નનો જવાબ ભવિષ્યમાં છુપાયેલો છે. હાલમાં તો સુપ્રીમ કોર્ટે કાયદાનું રક્ષણ કર્યું છે, પરંતુ રાજકીય દબાણ અને ટ્રમ્પની હિલચાલ જોતા એ સ્પષ્ટ છે કે આ વિવાદ હજુ પૂરો થયો નથી, પણ માત્ર શરૂ થયો છે. આ નિર્ણય અમેરિકી સમાજ અને ત્યાં રહેતા લાખો પ્રવાસીઓ માટે એક સીમાચિહ્નરૂપ સાબિત થશે.
