શું ઇથેનોલથી ચાલશે તમારું વાહન? ભારતની નવી ‘ફ્યુઅલ ક્રાંતિ’ વિશે જાણો આ ખાસ વાતો!
તાજેતરમાં ભારતની સર્વોચ્ચ અદાલતમાં ઇથેનોલ સપ્લાય અને તેના ફાળવણી અંગે થયેલી સુનાવણીએ ફરી એકવાર દેશમાં ઇથેનોલના કાર્યક્રમ અંગે ચર્ચાઓ જગાવી છે. એટર્ની જનરલે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે ૨૦% ઇથેનોલ મિશ્રણ (E20) એ ભારતની રાષ્ટ્રીય નીતિ છે. હવે પ્રશ્ન એ નથી કે શું ઇથેનોલ મિશ્રણ યોગ્ય છે, પરંતુ પ્રશ્ન એ છે કે શું ભારત આ મોટા બદલાવ માટે સંપૂર્ણ રીતે સજ્જ છે?
ઇથેનોલનો વૈશ્વિક પરિપ્રેક્ષ્ય અને અનુભવ
ઇથેનોલ મિશ્રણ કોઈ નવો ખ્યાલ નથી. આજે વિશ્વના ૯૦% થી વધુ પેટ્રોલ સંચાલિત વાહનો ઇથેનોલયુક્ત પેટ્રોલ પર ચાલે છે. બ્રાઝિલને આ ક્ષેત્રમાં વિશ્વની સૌથી પરિપક્વ અર્થવ્યવસ્થા માનવામાં આવે છે, જ્યાં સામાન્ય પેટ્રોલમાં ૨૭-૩૦% ઇથેનોલ હોય છે અને ત્યાં લાખો ફ્લેક્સ-ફ્યુઅલ વાહનો ૧૦૦% ઇથેનોલ (E100) પર ચાલી શકે છે. ૨૦૨૫માં મારા અમેરિકા પ્રવાસ દરમિયાન મેં જોયું કે ત્યાં ફ્યુઅલ સ્ટેશન પર ગ્રાહકો પાસે સામાન્ય પેટ્રોલ કે ઇથેનોલયુક્ત પેટ્રોલ પસંદ કરવાની સ્વતંત્રતા હોય છે. આ દર્શાવે છે કે ટેકનોલોજી અને ગ્રાહકોની પસંદગી વચ્ચેનું સંતુલન જ ઊર્જા સંક્રમણને સફળ બનાવે છે.
રાષ્ટ્રીય હિત અને આર્થિક ફાયદા
રાષ્ટ્રીય દૃષ્ટિકોણથી જોઈએ તો ઇથેનોલ મિશ્રણ ભારત માટે અત્યંત ફાયદાકારક છે. ભારત તેની જરૂરિયાતના ૮૫% ક્રૂડ ઓઈલની આયાત કરે છે, જે વિદેશી મુદ્રાના ભંડાર પર મોટો બોજ છે. ઇથેનોલ મિશ્રણ વધવાથી આયાત ઘટશે, જેનાથી ભારતની ઊર્જા સુરક્ષા મજબૂત થશે. એટલું જ નહીં, ઇથેનોલનું ઉત્પાદન શેરડી, મકાઈ અને કૃષિ કચરામાંથી થાય છે, જે ગ્રામીણ અર્થતંત્રને નવી ઊંચાઈઓ પર લઈ જશે અને ખેડૂતોની આવકમાં વધારો કરશે.
પર્યાવરણની વાત કરીએ તો, ઇથેનોલના અણુઓમાં ઓક્સિજન હોવાથી તે વધુ સારી રીતે દહન પામે છે. અભ્યાસો દર્શાવે છે કે તે કાર્બન મોનોક્સાઈડ અને અન્ય હાનિકારક વાયુઓના ઉત્સર્જનમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો કરે છે, જે ભારતના ‘નેટ ઝીરો’ લક્ષ્યાંકને પ્રાપ્ત કરવામાં મદદરૂપ થશે.
ગ્રાહકો માટે સમજણ: ફાયદા અને મર્યાદાઓ
ગ્રાહકો માટે આ વિષયને થોડી ઊંડાણપૂર્વક સમજવો જરૂરી છે. ઇથેનોલનો ઓક્ટેન નંબર આશરે ૧૦૮ છે, જે સામાન્ય પેટ્રોલ કરતા ઘણો વધારે છે. આનાથી એન્જિનનું નોકિંગ ઘટે છે અને કામગીરી વધુ સ્મૂધ બને છે. જોકે, ઇથેનોલની કેલરીફિક વેલ્યુ પેટ્રોલ કરતા થોડી ઓછી હોય છે. એટલે કે, સમાન જથ્થામાં પેટ્રોલની સરખામણીએ ઇથેનોલયુક્ત પેટ્રોલથી માઇલેજમાં ૪-૭% જેવો સામાન્ય ઘટાડો જોવા મળી શકે છે. પરંતુ આ મર્યાદાને પર્યાવરણ અને દેશના આર્થિક ફાયદાઓ સામે જોવામાં આવે, તો તે એક નાનો ભોગ છે. ઇથેનોલ એ પેટ્રોલનો વિકલ્પ નથી, પરંતુ એક ‘પૂરક ઇંધણ’ છે જે પરિવહન ક્ષેત્રને વધુ કાર્યક્ષમ બનાવે છે.
શું ભારત આ સંક્રમણ માટે તૈયાર છે?
કોઈપણ મોટા બદલાવ માટે તૈયારી અનિવાર્ય છે. ભારત આ મોરચે ઘણું આગળ વધ્યું છે. ઓટોમોબાઈલ ઉત્પાદકોએ E20-સુસંગત વાહનો બજારમાં મૂક્યા છે, અને ફ્યુઅલ સ્ટેશનો પર પણ બદલાવ કરવામાં આવ્યો છે. પેટ્રોલિયમ ઉદ્યોગે સપ્લાય ચેઈનને મજબૂત બનાવી છે અને ઇથેનોલ ઉત્પાદન ક્ષમતામાં સતત વધારો થઈ રહ્યો છે.
પરંતુ, એક પાસું જે વધુ ધ્યાન માંગી લે છે તે છે—’જનતાનો અભિપ્રાય’. ભારત એક એવી સોસાયટી છે જે ધારણાઓ પર ચાલે છે. સફળતા માટે માત્ર એન્જિનિયરિંગ પૂરતું નથી, પરંતુ અસરકારક સંવાદ પણ જરૂરી છે. ગ્રાહકોને ઇથેનોલના ફાયદા અને મર્યાદાઓ વિશે સ્પષ્ટ માહિતી મળવી જોઈએ જેથી જૂની માન્યતાઓ દૂર થાય.
વ્યવહારુ પગલાં અને સહયોગ
એક વ્યવહારુ સૂચન એ હોઈ શકે કે જ્યાં શક્ય હોય ત્યાં સામાન્ય પેટ્રોલ અને ઇથેનોલ-મિશ્રિત પેટ્રોલ માટે અલગ ડિસ્પેન્સિંગ નોઝલ રાખવામાં આવે. આનાથી ગ્રાહકોને પારદર્શિતા મળશે અને તેઓ સમજપૂર્વક પસંદગી કરી શકશે. નીતિ નિર્ધારકો, વાહન ઉત્પાદકો, ઓઈલ કંપનીઓ અને ગ્રાહક સંગઠનો વચ્ચેનો સતત સંવાદ આ પ્રક્રિયાને સફળ બનાવશે.
