એપલ સિરી અને ધાર્મિક અભિવાદનનો વિવાદ: ટેકનોલોજી, સંસ્કૃતિ અને સંવેદનાનો ટકરાવ
આજના આધુનિક યુગમાં, આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) અને વોઇસ આસિસ્ટન્ટ્સ આપણા જીવનનો અભિન્ન હિસ્સો બની ગયા છે. સવારની એલાર્મથી લઈને ઈન્ટરનેટ પર માહિતી શોધવા સુધી, એપલની ‘સિરી’ (Siri) જેવા ડિજિટલ સાથીદારો આપણને મદદ કરે છે. પરંતુ તાજેતરમાં, મધ્યપ્રદેશના ઉજ્જૈનથી એક એવો મામલો સામે આવ્યો છે, જેણે ટેકનોલોજી અને ધાર્મિક સંવેદનાઓના સંબંધ પર ગંભીર ચર્ચાઓ જગાવી છે. એક દક્ષિણપંથી કાર્યકર્તાએ એપલ પર ‘હિન્દુ વિરોધી’ હોવાનો આરોપ લગાવીને આ વિવાદને હવા આપી છે.
શું છે સમગ્ર વિવાદ?
આ મામલો ત્યારે પ્રકાશમાં આવ્યો જ્યારે ઉજ્જૈનના એક વ્યક્તિએ પત્રકારો સામે પ્રદર્શન કરીને દાવો કર્યો કે એપલનું વોઇસ આસિસ્ટન્ટ ‘સિરી’ પક્ષપાતી વલણ ધરાવે છે. તેમના દાવા મુજબ, જ્યારે યુઝર સિરીને ‘અસ્સલામુ અલૈકુમ’ (Assalamu Alaikum) જેવા અભિવાદન માટે કમાન્ડ આપે છે, ત્યારે સિરી તેના જવાબમાં આદરપૂર્વક પ્રતિક્રિયા આપે છે. પરંતુ, તેની સામે જ્યારે યુઝર ‘જય શ્રી રામ’ કે ‘જય શ્રી મહાકાલ’ જેવો કમાન્ડ આપે છે, ત્યારે સિરી કાં તો મૌન રહે છે અથવા તો તે કમાન્ડ સમજી શકતી નથી. આ કાર્યકર્તાનું માનવું છે કે આ કોઈ તકનીકી ક્ષતિ નથી, પરંતુ જાણીજોઈને કરવામાં આવેલી અવગણના છે, જે કરોડો હિન્દુઓની આસ્થાને ઠેસ પહોંચાડે છે.
ટેકનોલોજી અને ધાર્મિક સંવેદનાઓ
આ ઘટના ટેક કંપનીઓ માટે એક મોટા પડકારને જન્મ આપે છે. વોઇસ આસિસ્ટન્ટ્સ કેવી રીતે કાર્ય કરે છે? તે સંપૂર્ણપણે અલ્ગોરિધમ્સ (Algorithms) અને પ્રોગ્રામિંગ પર આધારિત હોય છે. સિરી કે ગૂગલ આસિસ્ટન્ટ કોઈ વ્યક્તિગત ધાર્મિક વિચારધારા ધરાવતા નથી; તેઓ ડેટાબેઝમાંથી માહિતી મેળવીને જવાબ આપે છે. જો કોઈ ચોક્કસ ધાર્મિક શબ્દાવલી ડેટાબેઝમાં ‘અભિવાદન’ (Greeting) તરીકે પ્રોગ્રામ કરેલી હોય, તો જ AI તે મુજબ પ્રતિસાદ આપી શકે છે.
જોકે, જ્યારે કરોડો લોકોની આસ્થાનો પ્રશ્ન આવે છે, ત્યારે ‘તકનીકી મર્યાદા’ શબ્દ પૂરતો નથી રહેતો. ભારત જેવા સાંસ્કૃતિક વિવિધતા ધરાવતા દેશમાં, જ્યાં ‘જય શ્રી રામ’ કે ‘જય શ્રી મહાકાલ’ માત્ર શબ્દો નથી, પરંતુ લાખો લોકોના હૃદયની ભાવના છે, ત્યાં આવા વોઇસ આસિસ્ટન્ટ્સનું મૌન રહેવું લોકોને સ્વાભાવિક રીતે જ નિરાશ કરી શકે છે.
સ્ટેટસ સિમ્બોલ અને ગ્રાહકની અપેક્ષાઓ
તે કાર્યકર્તાએ એક મહત્વનો મુદ્દો ઉઠાવ્યો છે કે આઇફોન ભારતમાં એક ‘સ્ટેટસ સિમ્બોલ’ બની ગયો છે. લોકો પોતાની ક્ષમતા કરતા પણ વધુ ખર્ચ કરીને કે લોન લઈને આ ડિવાઈસ ખરીદે છે. જ્યારે ગ્રાહક કોઈ વૈશ્વિક કંપનીનું પ્રીમિયમ ઉત્પાદન ખરીદે છે, ત્યારે તે એવી અપેક્ષા રાખે છે કે તે પ્રોડક્ટ તેની સંસ્કૃતિ અને મૂલ્યો સાથે સુસંગત હોય. જો યુઝર અનુભવે કે તેની સંસ્કૃતિને ઓળખવામાં કે સ્વીકારવામાં ટેકનોલોજી ક્યાંક પાછળ રહી રહી છે, તો તે આક્રોશમાં પરિણમે તે સ્વાભાવિક છે.
ડેટા પ્રાઈવસી અને ષડયંત્રના દાવા
આક્ષેપ કરનાર વ્યક્તિએ એવો પણ દાવો કર્યો છે કે એપલ પાસે આપણો ડેટા છે અને આ એક પ્રકારનું ષડયંત્ર છે. જોકે, ટેકનિકલ નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે આ આરોપમાં કોઈ નક્કર પુરાવા નથી. એપલ જેવી વૈશ્વિક કંપનીઓ સામાન્ય રીતે આવા વિવાદોથી બચવા માંગતી હોય છે. પરંતુ, આ વિવાદે એ વાત સાબિત કરી છે કે યુઝર્સ હવે માત્ર હાર્ડવેર કે સોફ્ટવેરની ગુણવત્તા જ નથી જોતા, પરંતુ તે પ્રોડક્ટ તેમના સામાજિક અને સાંસ્કૃતિક મૂલ્યો સાથે કેટલી જોડાયેલી છે, તેના પર પણ નજર રાખે છે.
” iPhone is against the culture of India & hurts Hindu sentiments because SIRI gives replies to ‘ “Assalamualaikum” but remains silent on “Jai Shri Ram”
Imagine your faith getting hurt coz AI didn’t say JAI Shri Ram
The level of inferiority complex 😭 pic.twitter.com/5wUw0rcp7U
— Nehr_who? (@Nher_who) July 1, 2026
ટેક કંપનીઓએ શું કરવાની જરૂર છે?
વૈશ્વિક ટેક કંપનીઓ માટે આ એક શીખ સમાન છે. જ્યારે તમે કોઈ ચોક્કસ દેશના માર્કેટમાં કામ કરતા હોવ, ત્યારે ત્યાંના લોકોની ભાષા, ભાવનાઓ અને પરંપરાઓનો આદર કરવો અનિવાર્ય છે. ‘લોકલાઇઝેશન’ (Localization) માત્ર ભાષાંતર કરવા સુધી સીમિત નથી હોતું, પરંતુ તે સંસ્કૃતિની સમજ મેળવવા સુધી વિસ્તરેલું હોય છે. એપલ જેવા પ્લેટફોર્મ્સે હવે તેમના AI મોડેલ્સમાં વિવિધ ધાર્મિક અને સાંસ્કૃતિક અભિવાદનોને વધુ સારી રીતે સમાવવાની જરૂર છે, જેથી કોઈ પણ સમુદાયને પોતાની અવગણના થયેલી અનુભવાય નહીં.
