શું અમેરિકા-ઈરાન વચ્ચે સીધું યુદ્ધ શરૂ? ટ્રમ્પના નિવેદન અને સૈન્ય કાર્યવાહીના ગંભીર સંકેતો
આંતરરાષ્ટ્રીય મુત્સદ્દીગીરીના મંચ પર અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેનો તણાવ કોઈથી છુપાયેલો નથી. તાજેતરમાં અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે એક ચોંકાવનારો દાવો કરીને સમગ્ર વિશ્વનું ધ્યાન પોતાની તરફ ખેંચ્યું છે. એક ઈન્ટરવ્યુ દરમિયાન ટ્રમ્પે સ્પષ્ટ કર્યું કે અમેરિકી સેનાએ હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં વ્યાપારી જહાજો પર થઈ રહેલા હુમલાઓના જવાબમાં ઈરાન વિરુદ્ધ સૈન્ય કાર્યવાહી કરી છે. તેમણે માત્ર હુમલાઓની પુષ્ટિ જ નથી કરી, પરંતુ એમ પણ કહ્યું કે અમેરિકાએ ઈરાનની વ્યૂહાત્મક શક્તિ, ખાસ કરીને તેમની રડાર સિસ્ટમને ભારે નુકસાન પહોંચાડ્યું છે.
રડાર સિસ્ટમને બનાવી નિશાન: શું છે ટ્રમ્પનો દાવો?
ટ્રમ્પના દાવા મુજબ, અમેરિકી સેનાએ ઈરાનની રડાર સિસ્ટમને વારંવાર નિશાન બનાવી હતી. તેમણે કહ્યું, “અમે ઈરાનનું રડાર ઉડાવી દીધું. તેમની પાસે કોઈ રડાર નહોતું અને અત્યારે પણ નથી.” ટ્રમ્પનું આ નિવેદન ઈરાનની સંરક્ષણ તૈયારીઓ પર એક મોટો પ્રહાર માનવામાં આવી રહ્યો છે. તેમણે વિગતવાર જણાવ્યું કે જ્યારે ઈરાને તેની નવી રડાર સિસ્ટમ તૈયાર કરી, ત્યારે અમેરિકી સેનાએ તેને પણ ધ્વસ્ત કરી દીધી. ટ્રમ્પના શબ્દોમાં, ઈરાને તેની સુરક્ષા વ્યવસ્થાને ‘ત્રીજી વાર’ શૂન્યથી શરૂ કરવી પડશે, જે તેમની માટે એક મોટી વ્યૂહાત્મક હાર છે.
‘સ્ટીલની દીવાલ’ બની અમેરિકી નૌકાદળ
હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ, જે વિશ્વના તેલ વેપારનો સૌથી મહત્વનો માર્ગ છે, ત્યાંની સુરક્ષા અંગે ટ્રમ્પે પોતાના નૌકાદળના ખૂબ જ વખાણ કર્યા. તેમણે ઈરાન તરફ જતાં જહાજોને રોકવા માટે પોતાના નૌકાદળની નાકાબંધીને ‘સ્ટીલની દીવાલ’ની સંજ્ઞા આપી. ટ્રમ્પનો આત્મવિશ્વાસ એ વાત પરથી જણાય છે કે તેમણે દાવો કર્યો, “અમારા શાનદાર નૌકાદળે એવી રીતે ઘેરાબંધી કરી છે કે એક પણ જહાજ ઈરાન સુધી પહોંચી શક્યું નથી.” આ નાકાબંધી માત્ર ઈરાનના સૈન્ય મનોબળને તોડવા માટે જ નહોતી, પરંતુ તે વૈશ્વિક તેલ પુરવઠાને સુરક્ષિત રાખવાનો એક પ્રયાસ પણ હતો.
અર્થતંત્ર પર પ્રહાર: મોંઘવારી અને સંકટનો ઓછાયો
સૈન્ય કાર્યવાહીની સાથે ટ્રમ્પે આર્થિક મોરચે પણ ઈરાનને ઘેરવાનો પ્રયાસ કર્યો છે. ટ્રમ્પનો દાવો છે કે અમેરિકાના આ પગલાંથી ઈરાનનું અર્થતંત્ર સંપૂર્ણપણે ચરમરાઈ ગયું છે. તેમણે કહ્યું, “ત્યાં મોંઘવારી દર 300 ટકા સુધી પહોંચી ગયો છે અને તેઓ કોઈ કમાણી કરી રહ્યા નથી.” ટ્રમ્પે એ અહેવાલોને પણ ફગાવી દીધા જેમાં કહેવામાં આવ્યું હતું કે ઈરાન આ પ્રતિબંધો અને સંઘર્ષ છતાં મજબૂત સ્થિતિમાં છે. તેમણે દાવો કર્યો કે ઈરાનની વાસ્તવિક સ્થિતિ ખૂબ જ દયનીય છે અને ત્યાં ખાદ્ય સામગ્રીનું ભારે સંકટ છે.
ભવિષ્યની રાહ: ભોજનના બદલામાં મુત્સદ્દીગીરી?
રસપ્રદ વાત એ છે કે સૈન્ય સખ્તી બતાવવાની સાથે ટ્રમ્પે ઈરાન સામે ‘ખાદ્ય નિકાસ’નો વિકલ્પ પણ રાખ્યો છે. તેમણે કહ્યું કે અમેરિકાને આશા છે કે ભવિષ્યમાં તે ઈરાનને મકાઈ, ઘઉં અને સોયાબીન જેવી જરૂરી ખાદ્ય સામગ્રી નિકાસ કરશે. જોકે, ટ્રમ્પે તેની સાથે એક શરત પણ જોડી—”અમે અમારા અમેરિકી ખેડૂતો પાસેથી જ તેની પૂર્તિ કરાવીશું, શરત એ છે કે આપણે એવી સ્થિતિમાં પહોંચીએ જ્યાં આપણે પહોંચવું જોઈએ.” આ નિવેદન એ તરફ ઈશારો કરે છે કે અમેરિકા ઈરાન પર માત્ર સૈન્ય દબાણ જ નહીં, પરંતુ આર્થિક અને મુત્સદ્દીગીરીના દબાણ દ્વારા તેને વાતચીતના ટેબલ પર લાવવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું છે.
વૈશ્વિક પરિપ્રેક્ષ્ય: શું આ યુદ્ધની શરૂઆત છે?
ટ્રમ્પના આ દાવાઓએ પશ્ચિમ એશિયાના રાજકારણમાં ખળભળાટ મચાવી દીધો છે. એક તરફ જ્યાં ઈરાન પોતાની સાર્વભૌમત્વ અને શક્તિનો દાવો કરે છે, ત્યાં અમેરિકાનું આ મુખર સૈન્ય પ્રદર્શન વિસ્તારમાં સત્તાનું સંતુલન બદલવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું છે. ટ્રમ્પનું આ વલણ દર્શાવે છે કે તેઓ ઈરાનને કોઈ પણ કિંમતે ‘સુરક્ષા માટે ખતરો’ બનવા દેવા માંગતા નથી. નિષ્કર્ષ તરીકે, આ સમગ્ર ઘટનાક્રમ અમેરિકાની ‘મેક્સિમમ પ્રેશર’ (મહત્તમ દબાણ) નીતિનો ભાગ છે. સૈન્ય હુમલાઓ દ્વારા રડાર જેવી મહત્વપૂર્ણ સંરક્ષણ પ્રણાલીઓને નષ્ટ કરવી અને આર્થિક નાકાબંધીથી દેશના અર્થતંત્રને નબળું પાડવું, આ બંને પગલાં ઈરાનને અંતે વાતચીત માટે મજબૂર કરવાની વ્યૂહરચનાનો ભાગ હોવાનું જણાય છે.
