શું તમને પણ ગરદન મચકોડીને ‘ચટકા’ બોલાવવાની આદત છે? જાણો આરોગ્ય નિષ્ણાતોની ચેતવણી અને સાચો ઉપાય
આજના આધુનિક અને ડિજિટલ યુગમાં મોટાભાગના લોકો કલાકો સુધી લેપટોપ, કોમ્પ્યુટર કે સ્માર્ટફોન સ્ક્રીન સામે બેસીને કામ કરે છે. લાંબા સમય સુધી એક જ સ્થિતિમાં બેસી રહેવાથી ગરદન અને ખભાના ભાગે ભારે થાક, જડતા અને ખેંચાણ અનુભવવું સામાન્ય બની ગયું છે. આ થાક કે અસ્વસ્થતામાંથી ક્ષણિક રાહત મેળવવા માટે ઘણા લોકો પોતાની ગરદનને જોરથી ડાબે-જમણે ફેરવીને ચટકા બોલાવતા (ક્રેકિંગ) હોય છે. પરંતુ શું આ આદત સુરક્ષિત છે? આરોગ્ય નિષ્ણાતો અને ઓર્થોપેડિક સર્જનો આ વિષય પર ગંભીર ચેતવણી આપી રહ્યા છે.
ગરદનમાંથી ચટકાનો અવાજ શા માટે આવે છે?
પંચકુલા સ્થિત પારસ હેલ્થના વરિષ્ઠ ઓર્થોપેડિક સલાહકાર ડૉ. લેફ્ટનન્ટ કર્નલ રૂપેશ પ્રસાદના જણાવ્યા મુજબ, ગરદનના સાંધા (સિનોવિયલ જોઈન્ટ્સ) વચ્ચે ‘સિનોવિયલ ફ્લુઇડ’ નામનું પ્રવાહી હોય છે, જે સાંધાના ઘર્ષણને ઘટાડે છે. જ્યારે આપણે ગરદન વાળીને ખેંચીએ છીએ, ત્યારે આ સાંધાઓ વચ્ચેના દબાણમાં અચાનક ફેરફાર થાય છે.
આ દબાણને કારણે પ્રવાહીમાં રહેલા નાઈટ્રોજન અને કાર્બન ડાયોક્સાઈડ જેવા વાયુઓના નાના બબલ્સ (ગેસના પરપોટા) ફૂટે છે, જેને કારણે ‘ચટકો’ બોલવાનો અથવા ક્રેકિંગનો અવાજ સંભળાય છે. સામાન્ય હલનચલન દરમિયાન જો ક્યારેક આવો અવાજ આવે અને તેની સાથે કોઈ દુખાવો ન હોય, તો તે ચિંતાનો વિષય નથી.
વારંવાર ગરદન ક્રેક કરવી કેટલી જોખમી?
જો કે, ઇરાદાપૂર્વક અને જોરથી ગરદનને ઝાટકો આપીને ચટકા બોલાવવાની આદત અત્યંત હાનિકારક સાબિત થઈ શકે છે. નિષ્ણાતોના મતે વારંવાર આવું કરવાથી નીચે મુજબના ગંભીર જોખમો ઊભા થઈ શકે છે:
અસ્થિબંધન (Ligaments) નબળા પડવા: ગરદનના સાંધાઓને પકડી રાખતા લિગામેન્ટ્સ અચાનક આંચકાથી ખેંચાઈ જાય છે, જેનાથી ગરદનની સ્થિરતા ઓછી થાય છે અને લાંબા ગાળે સાંધા ઢીલા પડી જાય છે.
નસ દબાવાની શક્યતા: ગરદનના ભાગમાંથી મગજ તરફ જતી નસો અને લોહીની ધમનીઓ (Vertebral Arteries) પસાર થાય છે. જોરથી ઝાટકો આપવાથી આ નસો પર બિનજરૂરી દબાણ આવી શકે છે અથવા નસ દબાઈ જવાનું જોખમ રહે છે.
આર્થરાઈટિસનું જોખમ: સતત બળપૂર્વક ગરદન મચકોડવાથી સાંધા વચ્ચેનું ગાદી જેવું માળખું (Cartilage) ઘસાય છે, જેનાથી નાની ઉંમરે ગરદનનો આર્થરાઈટિસ (Spondylosis) થવાની શક્યતા વધી જાય છે.
ક્યારે તબીબી સલાહ લેવી જરૂરી છે?
જો તમને ગરદનમાં ચટકા બોલાવવાની સતત ઈચ્છા થતી હોય, તો તે સ્નાયુઓમાં અતિશય તાણ કે ખરાબ પોશ્ચર (બેસવાની ખોટી પદ્ધતિ)નું લક્ષણ હોઈ શકે છે. જો ગરદનના ક્રેકિંગ સાથે નીચે મુજબના લક્ષણો જોવા મળે, તો વિલંબ કર્યા વગર તબીબનો સંપર્ક કરવો જોઈએ:
ગરદન કે ખભામાં સતત અસહ્ય દુખાવો રહેવો.
હાથ કે આંગળીઓમાં ઝણઝણાટ અથવા બહેરાશ (નિષ્ક્રિયતા) અનુભવવી.
ચક્કર આવવા, ઉબકા થવા કે ગંભીર માથાનો દુખાવો થવો.
હાથના સ્નાયુઓમાં નબળાઈ અનુભવાવી.
ગરદનના થાક અને જડતાથી બચવાના સરળ અને સુરક્ષિત ઉપાયો
ગરદનને આંચકો આપીને ચટકા બોલાવવાને બદલે આરોગ્ય નિષ્ણાતો જીવનશૈલીમાં સુધારો કરવાની સલાહ આપે છે:
યોગ્ય પોશ્ચર જાળવો: કામ કરતી વખતે કોમ્પ્યુટર કે મોબાઈલ સ્ક્રીનને આંખના સમાંતર સ્તરે રાખો જેથી ગરદન પર વધારાનું વજન ન પડે.
નિયમિત વિરામ લો: દર ૪૫ થી ૬૦ મિનિટના કામ પછી ૨ થી ૩ મિનિટનો બ્રેક લો અને હળવી સ્ટ્રેચિંગ કસરતો કરો.
હળવી એક્સરસાઇઝ: ગરદનને ધીમે-ધીમે ગોળાકાર ફેરવવાને બદલે માત્ર ડાબે-જમણે અને ઉપર-નીચે ધીમેથી સ્ટ્રેચ કરો.
ગરમ શેક: જો સ્નાયુઓમાં અકડન વધારે હોય તો ગરમ પાણીની થેલીથી શેક કરવો વધુ સુરક્ષિત અને અસરકારક ઉપાય છે.
